سه شنبه ۱۷ اسفند ۹۵

پشتیبانی فروشگاه‌های اینترنتی بزرگ از مشاغل اینترنتی خُرد: بیان یک تجربه

زهرا افراز

پس از گذشت شش سال از تصویب قانون حمایت از مشاغل خانگی و فراز و نشیب‌های فراوان، مسئولان ساماندهی این دست از مشاغل در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تصمیمی را در هفته‌های پیش اعلام کردند مبنی بر واگذاری مسئولیت خویش در زمینة برقراری پیوند میان این دست از مشاغل و بنگاه‌های "پشتیبان" به بخش خصوصی. تجربة ما در انجمن دیدبانی مدنی یکشهر نشان می‌دهد که اینکار چنانچه واسطه‌های مشخص و معینی نداشته باشد با شکست مواجه خواهد شد.

آنچه در زیر می‌خوانید بیان تجربه‌ای است در همین زمینه: تلاش یکساله برای جلب پشتیبانیِ یک فروشگاه اینترنتی بزرگ از تعدادی از کسانی که در خانه به فعالیت تولیدی می‌پرداختند و این تولیدات را از طریق شبکه‌های اجتماعی (اینترنت و اینستاگرام) به بازار محدودِ مشتریان خود عرضه می‌کردند.

قدم اول: شناسایی و گونه بندیِ شاغلان خانگی

بیشتر مصاحبه‌شوندگان زنان تحصیل‌کرده‌ای هستند که حدود ۲سال است به این شغل رو آورده‌اند، بیشترشان در خانه و به تنهایی کار می‌کنند. بیشتر آن‌ها با سرمایة اولیه کمی شروع به کار کرده‌اند و تولیداتشان بر اساس سفارش از مشتری است. مشتری‌ها به آن‌ها اعتماد می‌کنند و برای اعتمادسازی، نماد اعتماد الکترونیک ندارند.
در قدم اول ۶۰۰ پِیج فعال را به تفکیک نوع کالا یا خدمات و شهر محل فعالیت دسته بندی کردیم. بر این اساس، بیشترین پیج‌های فعال در شهرهای بزرگ (تهران، مشهد، اصفهان، شیراز) فعالیت می‌کنند و تولیداتشان بیشتر عروسک، زیورآلاتِ دست‌ساز و پوشاک (واردات از خارج از کشور بر اساس سفارش) است. پس از این، به ۶۰ نفر درخواست مصاحبه تلفنی داده شد که از این بین ۲۲نفر حاضر به انجام مصاحبه شدند.
این مصاحبه‌های عمیق صورت‌بندی‌ای کلی از نوع فعالیت و الگوی تجاری که این افراد با آن کار می‌کنند و همچنین اطلاعاتی از شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی این فعالان در اختیارمان گذاشت. بر اساس این اطلاعات مشخص شد که بیشتر مصاحبه‌شوندگان زنان تحصیل‌کرده‌ای هستند که حدود ۲سال است به این شغل رو آورده‌اند، بیشترشان در خانه و به تنهایی کار می‌کنند. بیشتر آن‌ها با سرمایة اولیه کمی شروع به کار کرده‌اند و تولیداتشان بر اساس سفارش از مشتری است. مشتری‌ها به آن‌ها اعتماد می‌کنند و برای اعتمادسازی، نماد اعتماد الکترونیک ندارند. آن‌ها نیمی از قیمت کالایی را که می‌فروشند در ابتدا دریافت می‌کنند و با آن مواد اولیه را تهیه می‌نمایند و از روند تولید عکس گرفته و برای مشتری ارسال می‌کنند. همچنین انتشار تصویر رسید پستی ارسال محصولات، تصویر مکالمات و رضایت مشتری از محصول و گفت‌وگوی تلفنی با مشتری از راه‌های اعتماد سازی است. انعطاف پذیری ساعات فعالیت، درآمد مکفی نسبت به مشاغل دیگر، خویش‌فرمایی با سرمایة اولیه کم دلایلی بود که افراد را به سمت این فعالیت کشانده بود.

مشکلات تولیدکنندگان خانگی و جستجوی راه حل در بخش خصوصی

دولت باید در سیاست خود مبنی بر حمایت از مشاغل خانگی از طریق جلب پشتیبانیِ بخش خصوصی تجدید نظری جدی انجام دهد.
این تولیدکنندگان با مشکلاتی نیز در شغلشان مواجه هستند. از این جمله است ساعات کاریِ بالا(۱۲ساعت)، بی ثباتی درآمد و ناپایداری سفارشات ماهانه، نبود بیمه تأمین اجتماعی و عدم حمایت نهادهای رسمی.
شناخت بزرگ‌ترین مشکل این افراد ( ناپایداری درآمد ماهیانه) موجب شد راهکار پیوند این پیج‌های کوچک به فروشگاه‌های اینترنتی را به صورت آزمایشی انجام دهیم. در اینجا فرض را بر این گذاشتیم که اگر تعداد سفارش ثابت در ماه به این افراد داده شود امکان گسترش فعالیت و اشتغال بیشتر در این زمینه به وجود خواهد آمد. برای این‌کار با صاحب یکی از شرکت‌های تأمین کنندة اجناس فروشگاه‌های اینترنتی بزرگ در تهران جلسه‌ای ترتیب دادیم و ایده را با وی در میان گذاشتیم که با استقبال روبرو شد.
در این جلسه قرار شد ۱۰ محصول مورد آزمون قرار گیرد. پیش‌شرط لازم برای همکاریِ شرکت خصوصی با تولید کننده آن بود که تعداد تولید کالا بیش از ۱۰۰عدد به صورت ماهیانه باشد و وی بتواند سفارشات را سریعاً ارسال کند. پس از مطرح کردن شرایط همکاری به ۳۰ نفر توانستیم با ۱۰ نفر به نتیجه برسیم. پیرو معرفی این ده نفر به شرکت بزرگ اینترنتی، این تولیدات توسط شرکت و از روی عکس بررسی شدند و شرکت از۱۰مورد ۳مورد را انتخاب کرد.
شرکت اینترنتی فقط پذیرفت که سه کالای تأیید شده را به صورت آزمایشی روی سایت خود قرار دهد. هدف از این آزمایش آن بود که شرکت ببیند این کالاها در چه بازة زمانی و به چه صورت به فروش می‌رسند.
دلیل رد کردن ۷ مورد دیگر، تجاری نبودن کالاها و شهر محل فعالیت تولیدکنندگان عنوان شد. منظور از تجاری نبودن؛ استاندارد نبودن اندازه‌ها (برای مثال کفش)، عدم هماهنگی عکس با کالای تولید شده (مشکلی که به دلیل دست‌ساز یودنِ کالاها همواره وجود دارد) و قیمت تمام شده‌ای بود که گفته می‌شد بالاست. مسئله قیمت گذاری به نظر بسیار مهم می‌آمد. اجناسی که سایت‌های بزرگ اینترنتی می‌فروشند معمولاً واردات از کشورهایی مانند چین است که قیمت تمام شده‌شان بسیار پایین‌تر از تولید داخلی است. شهر محل فعالیت نیز به دلیل ارسال سریع محصول مطرح است. به طور کلی تعداد محصول بالا، ارسال سفارش در کمتر از چند ساعت و هزینة تولید پایین سه شاخصه‌ای بود که برای فروشگاه‌های اینترنتی دارای اهمیت است.
با اینهمه، شرکت اینترنتی فقط پذیرفت که سه کالای تأیید شده را به صورت آزمایشی روی سایت خود قرار دهد. هدف از این آزمایش آن بود که شرکت ببیند این کالاها در چه بازة زمانی و به چه صورت به فروش می‌رسند. در این دورة آزمایشی، شرکت فقط می‌پذیرفت که اجناس را به صورت امانی بپذیرد و حتی در صورت فروش کالا، وجه آن را پس از چند هفته به صورت امانی تسویه کند. می‌دانیم که صاحبان کسب‌و کارهای کوچک، تولید را بر اساس سفارش انجام می‌دهند و برای بازگشت سرمایه نمی‌توانند چند ماه منتظر بمانند.

کدگذاری و عکاسی

پس از انجام کدگذاری‌ها، نوبت به عکاسی محصولات رسید. عکاسی نیز حدود دو ماه به طول انجامید و پس از آن، دورة بی خبری آغاز شد و با پیگیری‌های مکرر از جانب همکاران ما، پس از گذشت ۶ ماه بخش کوچکی از اجناس برای فروش روی سایت گذاشته شد.
برای ارسال محصول بر روی سایت نیاز به کدگذاری محصولات بود. بنابراین نمونه کارها را بر اساس اطلاعات شرکت تأمین‌کنندة اجناس کدگزاری کردیم و به شرکت تحویل دادیم. پس از گذشت دو ماه، جدول اکسلی برای‌مان ارسال کردند که کدگذاری‌ها باید بر اساس هر فروشگاهی به تفکیک انجام شود. برای مثال کدگذاری کالاها در فروشگاه X با فروشگاه Y متفاوت است و می‌بایست برای هر کدام به تفکیک کالاها جداگانه کدگذاری شود. پس از انجام کدگذاری‌ها، نوبت به عکاسی محصولات رسید. عکاسی نیز حدود دو ماه به طول انجامید و پس از آن، دورة بی خبری آغاز شد و با پیگیری‌های مکرر از جانب همکاران ما، پس از گذشت ۶ ماه بخش کوچکی از اجناس برای فروش روی سایت گذاشته شد. این روند بازارسازیِ طولانی برای صاحبان مشاغل کوچک غیرمنطقی بود و درخواست کردند اجناسشان مرجوع شود.

سخن پایانی

شرکت‌های بزرگ اینترنتی انتظار دارند که تولیدکنندگان خُرد خود تمامی مسیر کالایی‌سازیِ تولیدشان را به عهده بگیرند و علاوه بر این، کالاهایشان را با قیمتی رقابتی در سطح جهانی در فروشگاه‌های آن‌ها عرضه کنند.
در این تجربه به روشنی مشخص شد که واگذاری سرنوشتِ تولیدکنندگان خُرد و شاعلان خانگی به بخش خصوصی که مالک فروشگاه‌های اینترنتی بزرگ است، برنامه‌ای محتوم به شکست می‌باشد. این نوع از بازارسازی، یعنی تلاش برای پیوند مشاغل خانگی و خرد به سایت‌های فروش اینترنتی امکان پذیر نیست. رابطة نابرابر در معامله و تفاوت الگوهای تجاری دلایل اصلی این عدم موفقیت هستند. شرکت‌های بزرگ اینترنتی انتظار دارند که تولیدکنندگان خُرد خود تمامی مسیر کالایی‌سازیِ تولیدشان را به عهده بگیرند و علاوه بر این، کالاهایشان را با قیمتی رقابتی در سطح جهانی در فروشگاه‌های آن‌ها عرضه کنند. همة این‌ها که انجام شد، تازه تولیدکنندة کم سرمایه باید ماه‌ها در انتظار بازگشت پولش بماند. امری که برای وی با توجه به سرمایة نازلش امکان‌پذیر نیست. با عنایت به این تجربه، تردیدی نیست که دولت باید در سیاست خود مبنی بر حمایت از مشاغل خانگی از طریق جلب پشتیبانیِ بخش خصوصی تجدید نظری جدی انجام دهد.





1 - http://yekshahr.net/2017/02/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%20%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D9%94%20%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84%20%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C.html


■ دسته‌بندی:  «جامعه»




پیام‌ها