یکشنبه ۱ اسفند ۹۵

آتش به جان کودکان کار

تکاپوی نهادهای مردمی، سکوت نهادهای مسئول

حمیده چگونیان

کشته شدن دو کودک کار در انفجار و آتش‌سوزی کارگاه بازیافت زباله در ملک‌آباد جایی در نزدیکی زندان قزل‌حصار، در هفته‌های گذشته بسیاری از فعالان حوزة کودک و همچنین فعالان شهری و شهروندان را عزادار و نگران کرد. احد و صمد کودکان هفت و هشت سالة افغان مهاجری بودند که تا پیش از کشته شدن، در خیابان دستفروشی می‌کردند و پس از جمع آوری شدن توسط بهزیستی و تهدید به ردّ مزر، به میان زباله‌ها رفتند تا کمکی به تأمین معاش خانواده‌شان باشند. کودکانی بی اوراق هویت که نه موفق شدند رنگ مدرسه و کلاس درس و بازی کودکانه را ببینند و نه توانستند به واسطة هویتِ نداشته‌شان در قبرستانی رسمی به صورت قانونی دفن شوند.۱

تکاپوی نهادهای مردمی

مدیر خانه علم ملک‌آبادِ جمعیت امام علی(ع) دربارة محیط کار این کودکان می‌گوید: این‌ها "در گاراژهایی کار می‌کنند که پیمانکاران شهرداری مسئول آن‌ها هستند، درواقع هر کدام از این پیمانکاران مسئول یکی از این گاراژها هستند. آن‌ها این بچه‌ها را به کار می‌گیرند، چون نه اوراق هویت دارند نه قرار است آن‌ها را بیمه کنند".

جمعیت امام علی(ع) به واسطة نوع فعالیت‌هایش در حوزة کودکان آسیب‌دیده و همچنین به دلیل داشتن دفتری در ملک‌آباد اولین گروهی بود که موضوع کشته شدن کودکان را رسانه‌ای کردو در گزارشی که از این فاجعه نوشت، سعی کرد بخشی از ظلم و بی قانونی حاکم بر محیط کار این کودکان را منعکس کند. ظلمی که بر کودکان مهاجر و کودکان بی‌هویت، لطمات افزون‌تری وارد می‌کند.
مدیر خانه علم ملک‌آبادِ جمعیت امام علی(ع) دربارة محیط کار این کودکان می‌گوید: این‌ها "در گاراژهایی کار می‌کنند که پیمانکاران شهرداری مسئول آن‌ها هستند، درواقع هر کدام از این پیمانکاران مسئول یکی از این گاراژها هستند. آن‌ها این بچه‌ها را به کار می‌گیرند، چون نه اوراق هویت دارند نه قرار است آن‌ها را بیمه کنند". وی در ادامه افزود: "این گاراژها پر از کودک و نوجوان‌اند... و اصلاً شرایط استانداردی ندارند و بسیار خطرناک‌اند. در بسیاری از کارگاه‌ها، حدود ۴۰ بچه کار می‌کنند و اگر چنین اتفاق‌هایی برای آن‌ها بیفتد، یک فاجعه است". وی خطاب به مسئولان یادآوری کرد که "وقت آن است که از صاحبان و پیمانکاران این گاراژها سؤال شود که چرا بچه‌های زیر ۱۵ سال را به کار می‌گیرند. مثل خیلی از کشورهای دیگر که پناهنده و مهاجر دارند، مهاجرانی که در ایران زندگی می‌کنند هم باید از شرایط تقریباً مناسبی برخوردار باشند".۲

شبکة یاری کودک نیز با انتشار بیانیه‌ای بر درخواست همیشگی خود مبنی بر لزوم ایجاد تمهیدات و اهتمام جدی برای حذف کار کودک به ویژه اشکال خطرناک آن تأکید کرد
پس از این صحبت‌ها و افشاگری‌ها، نهادهای مردمی فعال در زمینه‌ی کودکان یک به یک با انتشار نامه و بیانیه به این شرایط اعتراض کردند و خواستار رسیدگی نهادهای مرتبط دراین فقره شدند . ابتدا جمعیت امام علی(ع) خود نامه‌ای۳ منتشر کرد و در آن ضمن ابراز ناراحتی عمیق از اتفاق افتاده، خواستار رسیدگی به وضعیت کودکان کار شد، بازگرداندن حقوق اولیه کودکان، اعلام برنامه‌های منطقی و اصولی در راستای کاهش کار آن‌ها، برخورد قانونی با صاحب‌کاران متخلفی که کودکان را به امر زباله گردی و تفکیک می‌گمارند و تصویب هر چه سریع‌تر لایحه حمایت از کودک و نوجوان در مجلس از فصول این نامه بودند. شبکة یاری کودک نیز با انتشار بیانیه‌ای۴ بر درخواست همیشگی خود مبنی بر لزوم ایجاد تمهیدات و اهتمام جدی برای حذف کار کودک به ویژه اشکال خطرناک آن تأکید کرد و در آن، ضمن یادآوری تصویب مقاوله نامه ۱۸۲ سازمان جهانی کار توسط مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۸۰ و تعیین اشکال کارهای خطرناک برای کودکان توسط وزارت رفاه، کار و امور اجتماعی ، گفت "ما شاهد اشتغال هزاران کودک در انواع مشاغل ذکرشده از جمله زباله گردی هستیم که متأسفانه در اینجا شهرداری‌ها به عنوان کارفرما محسوب می‌شوند".
چهل سازمان مردم نهاد نیز در نامه‌ای مشترک خواهان پاسخگویی مسئولان ذیربط و فراهم‌سازی امکان تحصیل رایگان و تأمین اجتماعی مناسب برای همه کودکان و خانوادة آن‌ها شدند.
شبکة یاری در بیانیة خود خواستار حل مسئله هویت کودکان افغان و نیز کودکان حاصل از ازدواج مادر ایرانی و پدر مهاجر (اغلب افغانستانی)، برخورداری کودکان از حق تحصیل رایگان، تصویب لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان، اصلاح قانون کار و اعمال مجازات کارفرمایانی که از کودکان در کارگاه‌های خود بهره برداری می‌کنند و تعیین نهادهای مسئول در زمینة کار کودکان شد. تنها این دو جمعیت فعال در زمینة کودکان نبودند که با انتشار نامه در خصوص این فاجعه واکنش نشان دادند، چهل سازمان مردم نهاد۵ نیز در نامه‌ای مشترک خواهان پاسخگویی مسئولان ذیربط و فراهم‌سازی امکان تحصیل رایگان و تأمین اجتماعی مناسب برای همه کودکان و خانوادة آن‌ها شدند. سازمان‌های مردم نهاد دیگری هم با روشن کردن شمع و چسباندن نوشته بر سطل‌های زباله و برخی دیگر با حراج نقاشی‌های کودکان به نفع کودکان کار همدردی خود را نسبت به این موضوع و نارضایتی از کار کودک و هم‌چنین نبود نظارت بر روی کارگاه‌های زباله جمع‌کنی تحت نظارت شهردرای را اعلام کردند.

سکوت نهادهای مسئول

بعد از بهزیستی، شهرداری به عنوان نهادی که بر اساس آئین نامة اجرایی ساماندهی کودکان کار و خیابان، مأمور به تخصیص و تجهیز فضای فیزیکی مناسب جهت اجرای مراحل ساماندهی است نیز همچون سازمان بهزیستی سکوت پیشه کرد و نه مسئولیتی پذیرفت، نه قولی داد برای رسیدگی به وضعیت کارگاه‌هایش.

بعد از بهزیستی، شهرداری به عنوان نهادی که بر اساس آئین نامة اجرایی ساماندهی کودکان کار و خیابان،۷
مأمور به تخصیص و تجهیز فضای فیزیکی مناسب جهت اجرای مراحل ساماندهی است نیز همچون سازمان بهزیستی سکوت پیشه کرد و نه مسئولیتی پذیرفت، نه قولی داد برای رسیدگی به وضعیت کارگاه‌هایش. ناهماهنگی نهادها در رسیدگی به وضعیت کودکان کار را می‌توان در صحبت‌های مدیرکل دفتر امور آسیب‌دیدگان اجتماعی بهزیستی دید، او علت عدم موفقیت طرح ساماندهی کودکان کار را به دوش شهرداری انداخت و گفت: "در آئین نامة ساماندهی کودکان کار و خیابان آمده است؛ شهرداری‌ها موظف‌اند، مکانی را تجهیز کرده و در اختیار بهزیستی یا سمن‌های معرفی شده از طرف این سازمان قرار دهند، اما بعضاً مشاهده می‌کنیم که دوستان ما در شهرداری تنها کارها و سیاست‌های خود را قبول دارند و متأسفانه کار تیمی تاکنون جواب نداده است".۸
در اینکه شهرداری در پیش‌آمد چنین وضعیتی در ردة اول اتهام قرار دارد تردیدی نیست. اما ممنوعیت کار کودکان در قوانین بالادستی کشور چندان به روشنی تصریح شده است که در تکلیف دولت به ورود به این حوزه فارغ از همکاری شهرداری نیز شکی نمی‌توان داشت.
اما، پس از گذشت حدود دو ماه از اتفاق و بیان مطالبات نهادهای مدنی و شهروندان مبنی بر پاسخگویی دستگاه‌های مسئول در این زمینه، هنوز هیچ اظهار نظری از سوی مسئولان به گوش نرسیده است. آنچه در خبرها و گزارش‌ها هست، نقل قول‌های سابق مسئولان از آمار کودکان کار و طرح ساماندهی آن‌هاست. از جمله اظهار نظر معاونت بهزیستی که در شهریور ماه گفته بود پایتخت را از حضور آنان پاکسازی می‌کند و دیگر هیچ کودک کاری را تا یک ماه آینده در خیابان‌ها دیده نخواهد شد.۶ و ایضاً اظهار نظر همیشگی شهرداری و اعضای شورای شهر که کودکان کار عضو تیم‌های تکدی‌گری و مافیای دستفروشی هستند. مسئولان، اعم از مسئولان بهزیستی و شهرداری حتی ابراز تأسفی نیز از وقوع این فاجعه نکردند.
در اینکه شهرداری در پیش‌آمد چنین وضعیتی در ردة اول اتهام قرار دارد تردیدی نیست. اما ممنوعیت کار کودکان در قوانین بالادستی کشور چندان به روشنی تصریح شده است که در تکلیف دولت به ورود به این حوزه فارغ از همکاری شهرداری نیز شکی نمی‌توان داشت.
ورود نکردن جدی دولت به این حوزه، با استناد به همکاری نکردن شهرداری بهانه‌ای بیش به نظر نمی‌آید. بهانه‌ای که هم به نحو روزمره به بهره‌کشی از کودکان می‌انجامد و هم گاه و بیگاه به گرفتن جان کودکانی منجر می‌شود که به دور از چشم مسئولان و در بی‌تفاوتیِ آن‌ها طعمة حریق می‌شوند.




1- http://www.tabnak.ir/fa/news/658027/
2 - http://tadbirvaomid.ir/fa/news/142141/
3 - http://avinnews.ir/shownews.php?idnews=3948
4 - http://koodakekar.ir/?p=2873
5 - http://www.jamiatdefaa.org/index.php/2017-01-23-05-54-28/34-bayanye
6 - - http://www.farsnews.com/13950513000340
7 - http://rc.majlis.ir/fa/law/show/124218
8 - http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/283545-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1


■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها