شنبه ۱ آبان ۹۵

زنان و حقوق شهروندی در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرینی شهری

طاهره جورکش

گزارشی از یک نشست
دوشنبه ۱۹ مهر ماه نشستِ "اقشار آسیب‌پذیر و حقوق شهروندی در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرینی شهری" با موضوع زنان و حقوق شهروندی در شرکت عمران و بهسازی شهری ایران برگزارشد.
در این نشست، صاحبنظران و متخصصان، به بررسی معضلات زنان در محله‌های آسیب پذیر پرداختند: دکتر لیلا ارشد ( مؤسس انجمن خانة خورشید و مددکار اجتماعی)، دکتر حبیب‌الله مسعودی فرید (معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور)، دکتر شهلا معظمی (حقوقدان و جرم شناس) و دکتر رؤیا نوری (کارشناس اعتیاد زنان) حضور داشتند.

ازدواج‌های اجباری، ازدواج‌های قبل از بلوغ، فروش دختران به اتباع بیگانه، تن فروشی در خانواده‌های معتاد، فرار، خودکشی و افسردگی دختران و زنان به دلیل خشونت‌های روا داشته شده به آن‌ها ، سوء تغذیه و سلامت مادران ( به ویژه مادران باردار) از جمله بحث‌ها و مشکلاتی است که زنان در مناطق آسیب‌پذیر با آن روبه‌رو هستند.

در ابتدا دکتر سعید معیدفر دبیر علمی نشست، با اشاره به اینکه اقشار آسیب پذیر (زنان، کودکان، سالمندان، معلولان و حتی آسیب‌دیدگان اجتماعی) در این مناطق از تراکم بالایی برخوردارند، اظهار داشت که با ایجاد مسئولیت اجتماعی در قبال این اقشار می‌توان به هدف بهسازی نزدیک‌تر شد. معید فر گفت تمرکز فقر چه به لحاظ اقتصادی و چه فرهنگی در این مناطق، تاثیرات فراوانی بر گروه‌های آسیب پذیر گذاشته و ضرورت سرعت عمل ما برای رسیدگی به آن‌ها بیشتر احساس می‌شود. در این مناطق با انبوهی از زنان سرپرست خانواری روبه‌رو هستیم و به دلیل بیکاری گسترده، کم درآمدی و همچنین فقر آموزشی و مهارتی، به‌ناچار درگیر فعالیت و کارهای سخت و دشوار می‌شوند. معیدفر همچنین یادآور شد که در مناطق حاشیه‌ای به دلیل غلبة فرهنگ مردسالار، خشونت علیه زنان بسیار بالاست و نوع نگاه به زن، مجوزی برای اعمال خشونت از سوی مردان است. ازدواج‌های اجباری، ازدواج‌های قبل از بلوغ، فروش دختران به اتباع بیگانه، تن فروشی در خانواده‌های معتاد، فرار، خودکشی و افسردگی دختران و زنان به دلیل خشونت‌های روا داشته شده به آن‌ها ، سوء تغذیه و سلامت مادران ( به ویژه مادران باردار) از جمله بحث‌ها و مشکلاتی است که زنان در مناطق آسیب‌پذیر با آن روبه‌رو هستند.

ارشد در زمینة راهکارها به لزوم بهره‌مندی فرزندان مادران این مناطق از شناسنامه با اسم مادر، لزوم تدوین قوانین حمایتی برای زنان، بهره‌مندی از خدمات دندانپزشکی، پزشکی زنان و روان‌پزشکی، فراهم کردن وام و اشتغال برای زنان بهبود یافته از اعتیاد، تأسیس نهادی که به کودکان رسیدگی کند، افزایش مراکز درمانی با کیفیت، رایگان ویا ارزان‌قیمت و توجه به تبعات مختلف اجتماعی شهرسازی و جاده‌سازی اشاره کرد.

در ادامه دکتر لیلا ارشد با اشاره به اینکه زنان در مناطق بی‌دفاع شهری مشکلات زیادی را تجربه می‌کنند، گفت که متاسفانه در بافت‌های فرسودة شهری خانواده‌هایی زندگی می‌کنند و در محلی صاحب فرزند می‌شوند که در آن‌ها تن‌فروشی و اعتیاد و فقر و سایر آسیب‌های اجتماعی بیداد می‌کند. زنان در این مناطق ناامنی را بیشتر از گروه‌های اجتماعی تجربه می‌کنند. کوچه‌های ناامن، فضاهای بی‌دفاع شهری، نبود امکانات تفریحی، وجود خانه‌های تولید کنندة مواد مخدر، خانه‌هایی با ارائه‌ی خدمات جنسی و همچنین خانه‌های مجردی با شرایط خاص و پارک‌های متعددی که در آن‌ها تن‌فروشی، آزار و اذیت جنسی، خرید وفروش و مصرف مواد رواج دارند، از جمله عمده‌ترین مشکلات این محلات هستند. ارشد زنان محله‌های حاشیه‌ای را به گروه‌های مختلف تقسیم کرد و گفت که ما در این محله‌ها با زنان بومی روبه‌رو هستیم که از خانواده‌های متوسط رو به پایین هستند واز شرایط موجود بسیار ناراضی‌اند اما امکان نقل مکان از این محله را ندارند. زیرا خانه‌هایشان به فروش نمی‌رسد و یا به قیمت خیلی ارزان خریداری می‌شود. بسیاری از این خانواده‌ها عملاً درگیر اعتیاد شده‌اند و اعتیاد را اولین مشکل محله می‌دانند. گروه دوم، زنان مهاجر داخلی که بیشتر آن‌ها کولی، جوکی، کرد، لر و مازندرانی هستند و سوم مهاجران خارجی (افغان‌ها و عراقی‌ها) که با مشکلاتی چون نداشتن کارت بیمه و درمان روبه‌رو هستند. علاوه بر این‌ها، زنان تن‌فروش، کارتن خواب، معتاد و زباله‌گردی در این محله‌ها وجود دارند که بسیاری از آن‌ها جزو جمعیت به حساب نمی‌آیند یارانه دریافت نمی‌کنند، حساب بانکی و سهام عدالت ندارند و تحت درمان قرار نمی‌گیرند.
ارشد در زمینة راهکارها به لزوم بهره‌مندی فرزندان مادران این مناطق از شناسنامه با اسم مادر، لزوم تدوین قوانین حمایتی برای زنان، بهره‌مندی از خدمات دندانپزشکی، پزشکی زنان و روان‌پزشکی، فراهم کردن وام و اشتغال برای زنان بهبود یافته از اعتیاد، تأسیس نهادی که به کودکان رسیدگی کند، افزایش مراکز درمانی با کیفیت، رایگان ویا ارزان‌قیمت و توجه به تبعات مختلف اجتماعی شهرسازی و جاده‌سازی اشاره کرد.

دکتر شهلا معظمی سخنران دیگری بود که در ابتدا به جای خالی حاشیه‌نشینان برای مطرح کردن مشکلاتشان در این نشست اشاره کرد و گفت هیچکس نمی‌تواند وضعیت این افراد را مانند خودِ آن‌ها درک کند.

دکتر حبیب الله مسعودی فرید به بررسی رویکردهای کلی و اقدامات انجام شده توسط سازمان بهزیستی کشور پرداخت. او با تاکید بر رویکرد محله‌محور به این موضوع اشاره کرد که مشکلات امروز ما ناشی از راه حل‌های دیروز ما است و اظهار داشت که در فرآیند برنامه ریزی امروزی با مشکلاتی چون نبود و کمبود تفکر فرآیندی، سیستمی و نگاه کل نگر، مبتنی بر شواهد عمل نکردن، توزیع نابرابر فرصت‌ها و عدم توجه به عوامل خطر و عوامل محافظتی متعدد روبه رو هستیم .
فرید فعالیت‌های سازمان بهزیستی را به دو بخش ساختاری و محتوایی تقسیم کرد. بخش‌های ساختاری شامل پایگاه خدمات اجتماعی، سازمان‌های اجتماع محورِ رسیدگی به اعتیاد، مجتمع‌های خدمات بهزیستی و روستا مهدها و مهدهای حاشیه‌ای می‌شوند. فرید اظهار داشت که امسال در هفت استان ( ایلام ، خوزستان ، بوشهر، هرمزگان ، کرمان ، سیستان بلوچستان و کهکیلویه بویر احمد ) شرایطی به وجود آمده که هر کودکی با مراجعه به روستامهدها یک وعده غذای گرم دریافت کند. او گفت در حال حاضر بودجه ای که برای فراهم کردن غذای گرم داریم پنجاه میلیارد تومان است این در حالی است که در هفت سال پیش این رقم معادل سه میلیارد تومان بود.

معظمی تاکید کرد که نباید فقط به کمک‌های مالی توجه کرد و گفت کمک‌ها و خدمات اجتماعی باید همزمان با هم صورت گیرد تا تاثیرگذارتر باشد او به پلیس جامعه محور اشاره کرد و اظهار داشت که در این زمینه می‌تواند کمک بسیاری کند. این نوع پلیس در کشورهای دیگر تجربه شده و تأثیر بسزایی در کاهش جرائم داشته است. پلیس جامعه محور با خانواده‌ها به ویژه مادرانی که فرزندان معتاد و بزهکار دارند ارتباط برقرار می‌کند و در این زمینه به خانواده‌ها را یاری می‌کند.

دکتر شهلا معظمی سخنران دیگری بود که در ابتدا به جای خالی حاشیه‌نشینان برای مطرح کردن مشکلاتشان در این نشست اشاره کرد و گفت هیچکس نمی‌تواند وضعیت این افراد را مانند خودِ آن‌ها درک کند. معظمی به محلة عودلاجان اشاره کرد که قبل از انقلاب قرار بوده تخریب شود ولی این اقدام صورت نگرفت و امروزه تعداد زیادی از افغان‌ها در آن ساکن هستند. او اظهار داشت که دفتر نوسازی در آن محله به آن‌ها مجوز راه اندازی کلینیک حقوقی را داد. با اقدامات و تحقیقات این کلینیک بود که متاسفانه متوجه شدیم در این محله دختران به صورت سازمان‌یافته‌ای خریدوفروش می‌شوند. وقتی فقر زیاد می‌شود خیلی از ارزش‌های اخلاقی و انسانی نابود می‌شوند و باید انتظار همه چیز را داشت.
معظمی گفت که دو گروه زنان حاشیه‌نشین هستند که رسیدگی به وضعیت آن‌ها ضروری است. زنانی که در حاشیة شهرها ساکن‌اند، آن‌ها وضعیت بسیار اسف‌باری دارند مثلاً در باقرشهر کرج، زنان روسپی و توزیع کنندة مواد زیادند و تعدادشان در زندان بسیار بالاست. آن‌ها بیشتر از فقر مادی، از فقر فرهنگی رنج می‌برند. به نظر او آموزش درست و توان‌مندسازی این زنان می‌تواند به آن‌ها کمک کند و به توان‌مندسازی فرزندانشان بینجامد.
معظمی تاکید کرد که نباید فقط به کمک‌های مالی توجه کرد و گفت کمک‌ها و خدمات اجتماعی باید همزمان با هم صورت گیرد تا تاثیرگذارتر باشد او به پلیس جامعه محور اشاره کرد و اظهار داشت که در این زمینه می‌تواند کمک بسیاری کند. این نوع پلیس در کشورهای دیگر تجربه شده و تأثیر بسزایی در کاهش جرائم داشته است. پلیس جامعه محور با خانواده‌ها به ویژه مادرانی که فرزندان معتاد و بزهکار دارند ارتباط برقرار می‌کند و در این زمینه به خانواده‌ها را یاری می‌کند.

. خانم نوری بر این نظر بود که در کشور ما هالة مقدسی دور زنان کشیده شده که گویا می‌توان آن‌ها را از گمراهی ایمن کند. در حالی که نقش زنان تغییر کرده و واقعیت آن است که زنان هم مانند مردان در صورت قرار گرفتن در شرایط نامساعد ممکن است به راه اشتباه بروند و به مصرف مواد روی بیاورند.

دکتر رؤیا نوری محقق و کارشناس اعتیاد به ویژه اعتیاد زنان، آخرین سخنرانِ نشست بود. او مشکل اصلی را در ساختارها دانست. وی تحقیقی بر روی ۸۰۰ زن معتاد و سالم در شهر تهران انجام داده و به این نتیجه رسیده که تنها فقر نیست که منجر به اعتیاد زنان می‌شود بلکه مهم‌ترین عامل، احساس نابرابری، بیعدالتی وعدم توزیع برابر امکانات رفاهی است. تمامی داده‌ها در تحقیق نشان می‌دهند که سلامت روان با توزیع برابری ارتباط مستقیم دارد. نوری از آمار بالای اعتیاد در زنان خبر داد و اظهار داشت که اعتیاد زنان در چند سال اخیر از ۴ درصد به ۱۰ درصد رسیده و گفت که متأسفانه باورهای فرهنگی حکمفرما در جامعه، اجازة شناسایی و حل این مسئله را نمی‌دهند. خانم نوری بر این نظر بود که در کشور ما هالة مقدسی دور زنان کشیده شده که گویا می‌توان آن‌ها را از گمراهی ایمن کند. در حالی که نقش زنان تغییر کرده و واقعیت آن است که زنان هم مانند مردان در صورت قرار گرفتن در شرایط نامساعد ممکن است به راه اشتباه بروند و به مصرف مواد روی بیاورند. نوری به تغییر جغرافیای اعتیاد اشاره کرد و گفت نتایج نشان داده است که اعتیاد دیگر مختص زنان فقیر و پایین شهر نیست وما با زنان معتاد مرفه و بالا شهر هم مواجه هستیم . نوری بیان کرد که تحقیقات نشان داده، ۵ درصد زنان سالم شهر تهران بعد از مواجهه با یک اختلال عاطفی اقدام به مصرف مواد کرده‌اند. وی راه حل را در فرهنگ‌سازی و شناسایی و پذیرش مسائل دانست. وی همچنین به لزوم فعالیت شبکه برای حل معضلات اجتماعی اشاره کرد زیرا به باور وی این معضلات چند بُعدی هستند و حلشان به هماهنگی نیاز دارد.




■ دسته‌بندی:  «طرح و برنامه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها