سه شنبه ۲۰ بهمن ۹۴

از زنان سرپرست خانواری که در مترو دستفروشی می‌کند چه می‌دانیم؟

حمیده چگونیان

مرکز آمار ایران در آخرین گزارشی که از وضعیت زنان سرپرست خانوار می‌دهد تعداد آن‌ها را براساس آخرین نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ ،دو میلیون و ۵۰۰ هزار نفر اعلام می‌کند که از بین آن‌ها ، تنها ۱۸ درصد شاغل و ۸۲ درصد بیکار هستند. تعداد این افراد از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰، ۲.۵ برابر افزایش داشته است . همچنین آمارها نشان می‌دهند که ۵۵ درصد زنان سرپرست خانوار بی سواد و ۱۹ درصد تنها سواد ابتدایی را دارند۱.
زنان سرپرست خانوار معمولاً به دلیل فوت، مهاجرت یا از کار افتادگی و اعتیادِ همسرانشان مسئولیت اقتصادی خانواده را بر عهده می‌گیرند. با اینهمه مشاهدات حکایت از آن دارند که تنها فقدان مرد نیست که بار اقتصادی را به دوش زنان میندازد. گاه با حضور مرد در خانه نیز زنان مجبور به تقبل هزینه‌های اقتصادی خانواده می‌شوند.

مشاهدات حکایت از آن دارند که تنها فقدان مرد نیست که بار اقتصادی را به دوش زنان میندازد. گاه با حضور مرد در خانه نیز زنان مجبور به تقبل هزینه‌های اقتصادی خانواده می‌شوند. در تأیید این حرف می‌توان به گزارش مرکز آمار ایران استناد کرد که می‌گوید : ۳۵ درصد از زنان سرپرست خانوار به رغم داشتن همسر، سرپرست خانواده هستند.

در تأیید این حرف می‌توان به گزارش مرکز آمار ایران استناد کرد که می‌گوید : ۳۵ درصد از زنان سرپرست خانوار به رغم داشتن همسر، سرپرست خانواده هستند. از ۶۵ درصد باقیمانده، ۲۰ درصد از آن‌ها به دلیل فوت همسر و ۲۶ درصد به دلیل طلاق، سرپرست خانوار محسوب می‌شوند۲.

هم‌کلام شدن چند ساعته با زنان دستفروش در متروی تهران، که نمونه‌هایی هستنداز زنان سرپرست خانوار، به نوبة خود نتایج مرکز آمار ایران را تأیید می‌کند . زن میانسالی گوشة ایستگاه دروازه دولت نشسته است . او در جواب اینکه آیا همسرش هم کار می‌کند یا نه؟ می‌گوید که همسرش به دلیل مریضی قادر به انجام کار نیست و ادامه می‌دهد : من "زن سرپرست خانوار" هستم . گویی سرپرست خانوار بودن مقدم بر زنانگی‌اش است. مصاحبه با بیش از بیست تن از زنان دستفروش در متروی تهران در طی دو روز مؤید این مطلب است که زنان در مترو ابتدا سرپرست مالی خانواده هستند و در درجه‌های بعدی زن و دختر و مادر. اکثریت آن‌ها به اجبار یعنی به دلیلی اینکه برای امرار معاش چارة دیگری ندارند، مسئولیت مالی خانواده را پذیرفته‌اند.

دختری که خود را دریا معرفی می‌کند، می‌گوید به دلیل اعتیاد از شوهرش جدا شده و هم اکنون سرپرستی دو پسر۶ و ۸ ساله‌اش به عهده اوست . دختر دیگری که می‌گوید ۲۶سال دارد، فوت شوهر و سرپرستی دو کودکش را دلیل کار درمترو می عنوان می‌کند. اما عذرا که نزدیک ۴۰ سال سن دارد وضعیتش با بقیه فرق دارد. او شوهری دارد که سالم است و معتاد هم نیست، فقط بیکار است.

مصاحبه با بیش از بیست تن از زنان دستفروش در متروی تهران در طی دو روز مؤید این مطلب است که زنان در مترو ابتدا سرپرست مالی خانواده هستند و در درجه‌های بعدی زن و دختر و مادر. اکثریت آن‌ها به اجبار یعنی به دلیلی اینکه برای امرار معاش چارة دیگری ندارند، مسئولیت مالی خانواده را پذیرفته‌اند.

به قول عذرا گاهی می‌رود دستفروشی می‌کند تا جیب خودش را پر کند . و گرنه مابقی سال عذراست که خرج ماهیانة همسرش را هم می‌دهد . دختر دیگری هم اعتیاد پدرش را دلیل کار در مترو عنوان می‌کند. می‌گوید خرج مادرم ، تحصیل برادر و رتق و فتق زندگی خواهرانش به عهدة اوست. نوعی احساس وظیفه در قبال اینکه در خانهی پدری زندگی می‌کند و به هر رو او نیز باید سهم خویش را از این زندگی بپردازد.
بسیارند زنان سرپرست خانواری که برای به عهده گرفتنِ مسئولیت اقتصادی خانواده نمی‌توانند روی استخدام در بخش‌های رسمی اقتصاد حساب کنند و از این رو به بخش‌های غیررسمی روی می‌ٱورند. نداشتن سواد یا کم سوادی، نداشتنِ مهارت کار، و همچنین سیاست‌های تبعیض شغلی همگی عواملی هستند که زنان را به سمت لایه‌های غیررسمی سوق دهند. معاونت زنان رئیس جمهور در صحه گذاشتن بر ادعای تبعیض و هم چنین ناتوانی دولت در حمایت از زنان در بخش غیررسمی می‌گوید "زنان آخرین افرادی هستند که به کار گمارده می‌شوند و اولین کسانی هستند که از کار کنار گذاشته می‌شوند۳".
وی یادآور می‌شود که "در حال حاضر شاهد سوق دادن زنان به بخش‌های غیر رسمی کار هستیم و نمی‌توانیم از این زنان حمایت کنیم به بیان دیگر شاهد زنانه شدن بخش غیر رسمی اقتصاد و اشتغال هستیم۴".

بسیارند زنان سرپرست خانواری که برای به عهده گرفتنِ مسئولیت اقتصادی خانواده نمی‌توانند روی استخدام در بخش‌های رسمی اقتصاد حساب کنند و از این رو به بخش‌های غیررسمی روی می‌آورند. نداشتن سواد یا کم سوادی، نداشتنِ مهارت کار، و همچنین سیاست‌های تبعیض شغلی همگی عواملی هستند که زنان را به سمت لایه‌های غیررسمی سوق دهند.

دختر جوانی که در ایستگاه امام خمینی کمک زیادی برای گرفتن مصاحبه‌ها به من کرده است، بیست و خورده‌ای ساله است. به دبیرستان نرفته و از همان ۱۵ سالگی خیاطی را در پیش گرفته است. خودش می‌گوید الان منشی‌ها هم باید لیسانس داشته باشند . دوستش را نشانم می‌دهد . می‌گوید او به تازگی از شرکتی خصوصی بیرون آمده است. با او که حرف می‌زنم می‌فهمم ۲۲ ساله است . به دلیل قرارداد نداشتن از کار در شرکت که به او وظیفة بازاریابی را محول کرده بود، اولین کسی بود که با بحرانی شدنِ وضعیت مالی شرکت از آن اخراج شد. بسیاری از زنانِ دیگری هم که با آن‌ها صحبت کردم به دلیل نداشتن سواد هیچگاه موفق به پیدا کردن شغل در بخش رسمی نشده بودند.

زنان بازمانده از اقتصاد رسمی و محاصره شده در نام سرپرست خانوار در کشاکش وعده‌های دولت و سازمان بهزیستی و مشکلات زندگی در حرکت‌اند. معاونت زنان رئیس جمهور در مورد حمایت از این قشر بارها از طرح بیمه زنان سرپرست خانوار نام برده است . "در این رابطه لایحة جامع حمایت از زنان سرپرست خانوار را با همکاری وزارت کار آماده شده و تلاش‌هایی نیز برای ارزش‌گذاری کار زنان خانه‌دار انجام گرفته است و امیدواریم بتوانیم در راستای برنامه‌های گذشته زنان خانه دار را به شکلی گسترده بیمه کنیم۵" طرحی که در مناسبت‌های مختلف گردگیری‌اش می‌کنند و هیچگاه اجرایی نشده است.

زنان بازمانده از اقتصاد رسمی و محاصره شده در نام سرپرست خانوار در کشاکش وعده‌های دولت و سازمان بهزیستی و مشکلات زندگی در حرکت‌اند.

اما حتی به فرض اجرایی شدن هم این طرح فقط پاسخگوی زنانی است که می‌توانند بدون دغدغة مالی در منزل کار کنند. مشکل زنان زنانی که در مترو به شغل دستفروشی مشغول هستند آن است که باید درآمد داشته باشند. با اینهمه هیچ‌یک از زنانی که با آن‌ها مصاحبه کردم از طرح بیمه زنان سرپرست خانوار خبری نداشتند . بعضی‌ها خود را بیمة اختیاری کرده‌اند و بعضی حتی بیمة سلامت هم ندارند . از عذرا راجع به بیمه که می‌پرسم از هزینه‌های سرسام آور ماهیانه بیمه سخن می‌گوید. باقی نیز اوضاع بهتری ندارند . از زهرا یکی دیگر از فروشنده‌های مترو که سراغ بیمه ر آ می‌گیرم می‌گوید کارت کمیتة امداد را دارم . از طرف بقیه و خودش جواب می‌دهد که اینجا یک سری کارت کمیته امداد دارند و بعضی کارت بهزیستی که با این کارت‌ها ، ماهی ۵۰ تومان می‌توان کمک خرجی گرفت. بعد نگاهی به من می‌کند که می‌خواهد بگوید که این پول به کجای زندگی می‌رسد.

یکی از سایت‌های خیریه مراحل ثبت نام و میزان حمایت مالی‌ای که بهزیستی از زنان سرپرست خانوار انجام می‌دهد را اینگونه آورده است: "مبلغ مستمری برای زنان بدون فرزند ۳۲ هزار تومان، تا دو نفر ۳۷ هزار تومان، خانواده سه نفره ۴۴ هزار تومان، تا ۴ نفر ۵۰ و خانواده‌های ۵ نفر به بالا ماهیانه مبلغ ۶۰ هزار تومان مستمری دریافت می‌کنند"

اما در جستجو برای حمایت‌های سازمان بهزیستی هم با ماجراهایی دردناک مواجه می‌شویم. یکی از سایت‌های خیریه مراحل ثبت نام و میزان حمایت مالی‌ای که بهزیستی از زنان سرپرست خانوار انجام می‌دهد را اینگونه آورده است: "مبلغ مستمری برای زنان بدون فرزند ۳۲ هزار تومان، تا دو نفر ۳۷ هزار تومان، خانواده سه نفره ۴۴ هزار تومان، تا ۴ نفر ۵۰ و خانواده‌های ۵ نفر به بالا ماهیانه مبلغ ۶۰ هزار تومان مستمری دریافت می‌کنند"۶. دریا که کارت بهزیستی دارد، ماجرای گرفتن کارتش را اینگونه تعریف می‌کند : "با کمک یکی از مأمورین نیروی انتظامی در مترو که هر روز شاهد گرفتن وسایلم توسط مأموران شهرداری بود و دلش به حالم سوخت توانستم استشهادی جمع کنم و به بهزیستی ثابت کنم که مطلقه و صاحب دو فرزند محصل هستم" . بعد از همة دوندگی‌ها، کارت بهزیستی فقط درآمدی حدود ۵۰ هزار تومان برای دریا داشته است! ! !
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی هم به عنوان مسئول دیگری در قبال زنان سرپرست خانوار قول تأمین مسکن به این افراد را داده است و گفته "تا پایان سال جاری ۲۰ هزار واحد مسکونی به خانوارهای شناسایی شده دارای زن سرپرست خانوار و یا دارای دو فرزند معلول واگذار می‌شود و این فرآیند در سال‌های آتی نیز ادامه می‌یابد۷ " یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های زنان دستفروش در مترو مسئلة تأمین هزینه‌های اجارة مسکن است.
برای این زنان مسکن یعنی هر سال تخلیة خانه و انتقال به بخش‌های پایین‌تر و دور افتاده‌تر شهر. و در نتیجه هر سال سختی بیشتر برای یافتنِ شغل.

اما هیچکدام از آن‌ها خبری از صحبت‌های وزیر کار نداشتند و گویی داشتن مسکن برایشان آرزویی دور و دست نیافتنی است . برای این زنان مسکن یعنی هر سال تخلیة خانه و انتقال به بخش‌های پایین‌تر و دور افتاده‌تر شهر. و در نتیجه هر سال سختی بیشتر برای یافتنِ شغل. دریا می‌گوید از ایستگاه شاهد تا خانه‌اش یک ساعت راه است . خانه ای که با ۴ میلیون پول پیش و ۲۰۰ هزارتومان اجاره باید تخلیه‌اش کند چون صاحبش پول پیش بیشتری می‌خواهد.
اکنون همین زنان هستند که شهرداری تهران دو هفته‌ای است نیروهایش را به سراغشان فرستاده و با افتخار صحبت از بیرون راندنشان از مترو می‌کند.

اکنون همین زنان هستند که شهرداری تهران دو هفته‌ای است نیروهایش را به سراغشان فرستاده و با افتخار صحبت از بیرون راندنشان از مترو می‌کند.




1- http://www.mehrnews.com/news/2210299
2- http://www.mehrnews.com/news/2210299
3- http://sharghdaily.ir/News/69586
4- http://www.ilna.ir/زنانه-شدن-بخش-غیررسمی-اقتصاد-5/294881-بخش-اجتماعی
5- http://www.ilna.ir/دولت-برای-بهبود-وضعیت-زنان-برنامه-دارد-درصد-زنان-سرپرست-خانوار-فاقد-کار-هستند-133/163277-بخش-هفته-کارگر
6-http://mehreparvincharity.com/node/27
7-http://www.khabaronline.ir/detail/408372/Economy/market


■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها