جمعه ۴ دی ۹۴

آیا تهران گامی دیگر به سوی بی‌عدالتی آموزشی خواهد برداشت؟

حمیده چگونیان

یکشنبه پانزدهم آذر بود که مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران، اسفندیار چاربند در مصاحبه ای با ایسنا خبر جنجالی‌ای را مبنی بر حذف رشته‌ی علوم انسانی از مدارس دولتی اعلام کرد: "سال آینده ثبت نام در رشته ادبیات و علوم انسانی را در مدارس دولتی عادی نخواهیم داشت [...] دانش‌آموزان متقاضی رشته علوم انسانی باید در دبیرستان‌های فرهنگ ثبت نام کنند"۱.

همین چند جمله کافی بود تا رسانه‌ها و خبرگزاری‌های مختلف در واکنش به این اظهارات، در مقام انتقاد و طبیعتاً مخالفت برآیند. انتقاداتی که آموزش و پرورش را وادار به پاسخگویی و حتی تکذیب سخنان اسفندیار چاربند کرد. به نقل از خبرگزاری مهر در تکذیب این سخنان، وزارت و آموزش و پرورش اطلاعیه‌ای را صادر کرد مبنی بر اینکه "آنچه که تحت عنوان «ممنوعیت تحصیل دانش‌آموزان در مدارس عادی دولتی در رشته علوم انسانی» منعکس شده به هیچ‌وجه از سیاست‌های کلان وزارت آموزش و پرورش نبوده و برنامه‌ها و سیاست‌های کلان این وزارتخانه و هرگونه تغییر در آن‌ها صرفاً توسط وزیر آموزش و پرورش یا مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی این وزارتخانه به صورت رسمی در اختیار عموم قرار می‌گیرد"۲.

انتقادات به نام دبیرستان فرهنگ و انتساب آن به فردی خاص محدود نماند. عده‌ای هم نگرانی خود را از بی‌عدالتی آموزشی مطرح شده توسط آموزش و پرورش درست یک هفته بعد از همایش توسعه‌ی و عدالت آموزشی در تهران اعلام کردند.


تکذیبیه‌هایی که کفاف کار را ندادند
اما این تکذیبیه هم نتوانست از موج تفسیرها و آن انتقادات بکاهد . انتقاداتی که عموماً حول محور "مدارس فرهنگ" ای می‌گشت که مدیرکل آموزش و پرورش در سخنان خود به آن اشاره کرده بود. "فرهنگ" نام مدرسه ای است که غلامعلی حدادعادل در دهه‌ی ۷۰ با هدف تقویتِ رویکرد اسلامی به رشته‌ی علوم انسانی پایه گذاری کرد. مدارسی که نه تنها دولتی نیستند که با شهریه‌های بالا و هم‌چنین با گزینشی که معیارهایش از سوی خودِ این مدرسه تعیین می‌شود، دانش‌آموزان خود را بر می‌گزینند۳. این نگرانی تا جایی پیش رفت که سخنگوی وزارت آموزش و پرورش را وادار به پاسخگویی و البته توضیح در مورد مدیریت دبیرستان‌های فرهنگ کرد . وی گفت "مدیریت ۱۲ مدرسه فرهنگی که در تهران وجود دارد بر عهده وزارت آموزش و پرورش است و این مدارس به صورت هیأت امنایی اداره می‌شوند. مدرسه فرهنگ آقای حداد عادل غیرانتفاعی است و این مدارس با هم تشابه اسمی دارند"۴.
اما انتقادات به نام دبیرستان فرهنگ و انتساب آن به فردی خاص محدود نماند. عده‌ای هم نگرانی خود را از بی‌عدالتی آموزشی مطرح شده توسط آموزش و پرورش درست یک هفته بعد از همایش توسعه‌ی و عدالت آموزشی در تهران اعلام کردند۵. در همین رابطه، رئیس دانشگاه فرهنگیان می‌گوید: " نکته مهم در تصمیم مسئولان آموزش و پرورش این است که آن‌ها «همه» دانش آموزان را ببینند، تهران فقط کل ایران نیست. مسئولان اگر می‌خواهند در رشته علوم انسانی موفق شوند[...] باید امکانات علمی مدارس را افزایش دهند و نحوه‌ی پژوهش کردن را به دانش آموزان این رشته در همان مدارس دولتی یاد دهند. فکر نمی‌کنم با تغییر مدرسه بتوان دانش‌آموز با استعدادتری تربیت کرد. این قضیه عدالت آموزشی را هم زیر سؤال می‌برد"۶.

اصل ۳۰ام قانون اساسی تصریح می‌کند که "دولت موظف است وسائل آموزش وپرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسائل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفائی کشور به طور رایگان گسترش دهد".


قانون اساسی چه می‌گوید؟
مباحث مطرح شده توسط منتقدان و مفسران را می‌توان با تفسیر اصل ۳۰ قانون اساسی تکمیل کرد. اصل ۳۰ام قانون اساسی تصریح می‌کند که "دولت موظف است وسائل آموزش وپرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسائل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفائی کشور به طور رایگان گسترش دهد"۷. دلیل سرپیچیِ مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران را از زبانِ خودِ او بشنویم: "ورود به رشته علوم انسانی بسیار آسان بود، برای همین هر دانش‌آموزی که معدل پایین داشت وارد رشته علوم انسانی می‌شد و سطح این رشته به لحاظ کیفی پایین آمده بود [...] از این پس هر دانش‌آموز که معدل پایین دارد نمی‌تواند وارد این رشته شود و استعداد حرف اول را در رشته ادبی می‌زند"۸.کسی هم از وی نپرسید که چرا به دلیل اُفت سطح یک رشته‌ی آموزشی او فقط دانش‌آموزان را مقصر می‌داند و انگشت اتهام به سوی آن‌ها دراز کرده و یکراست هم به راه حلی اندیشیده است که قانون اساسی کشور را زیر پا می‌گذارد.

اگر این تصمیم عملی شود، و حتی در صورتِ حذف شرطِ معدل نیز حدود ۱۹۰۰۰ دانش‌آموزِ متقاضی تحصیل در رشته‌ی علوم انسانی، به دلیل پُر شدنِ ظرفیت مدارس فرهنگ، پشت درهای بسته خواهند ماند و به خیلِ عظیمِ بازماندگان از تحصیل خواهند پیوست.


امکانات آموزشی شهر تهران و معضل بازماندگی از تحصیل
مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران در سایت آموزش و پرورش تعداد افراد محصل در رشته‌ی علوم انسانی را اینگونه اعلام می‌کند "در حال حاضر بالغ بر ۳۶۰۰۰ دانش‌آموز دختر و پسرِ شهر تهران دررشته ادبیات وعلوم انسانی تحصیل می‌کنند"۹. به گفته‌ی وی " از این تعداد، ۲۲۵۰۰ نفر در مدارس عادی دولتی درس می‌خوانند". حال با فرض حذف مدارس دولتی عادی از ثبت نام دانش آموزان رشته‌ی انسانی و احتساب تعداد دبیرستان‌های فرهنگ موجود که به گفته‌ی وی در همان سایت، بالغ بر "۱۶ باب هستند ( ۴ مدرسه نمونه دولتی و ۱۲ مدرسه هیئت امنایی)"و جمعاً "۳۴۹۸دانش آموز را تحت پوشش دارند"۱۰. یعنی اگر این تصمیم عملی شود، و حتی در صورتِ حذف شرطِ معدل نیز حدود ۱۹۰۰۰ دانش‌آموزِ متقاضی تحصیل در رشته‌ی علوم انسانی، به دلیل پُر شدنِ ظرفیت مدارس فرهنگ، پشت درهای بسته خواهند ماند و به خیلِ عظیمِ بازماندگان از تحصیل خواهند پیوست.

اینکه مدارس فرهنگ بشوند الگویِ وزارت آموزش و پرورش، بهانه‌ای برای زیرپا گذاشتنِ قانون اساسی و بیرون رانده شدن حدود ۲۰ هزار دانش‌آموز از چرخه‌ی تحصیل، نه فقط جای سؤال جدی دارد، بلکه حکایت از نگاهی دارد که اصولاً نسبت به تدریس علوم انسانی بدبین است.


معضلی به نام علوم انسانی
هنگامی که در شمارشِ "مدارس فرهنگ"، مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران، از این اسم برای نامیدنِ هم مدارس نمونه‌ی دولتی و هم هیئت امنایی استفاده می‌کند، برای خواننده کمتر شکی باقی می‌ماند که هر چند این دو نوع مدرسه از حیث دریافت شهریه متفاوت هستند، اما از حیث نگاه به آموزش علوم انسانی از یک الگو پیروی می‌کنند که همان الگوی مدارس فرهنگی است که توسط حداد عادل تأسیس شده‌اند. مدارسی که هر چند در زمینه‌ی جدیت در تدریسِ علوم انسانی تلاش‌های قابل ذکری را انجام می‌دهند، اما از منظر سوگیری تدریس و همچنین شیوه‌ی اداره‌ی آموزشگاه‌ها گرایش مشخصی دارند. اینکه مدرسه‌های نمونه‌مردمی و هیئت امنایی بخواهد در کنارِ تدریس دروس و کتاب‌هایی که در آموزش و پرورش تهیه شده، ابعاد دیگری از آموزش را مطمع نظر قرار دهد، هر چند جای کندوکاو دارد، اما علی‌الاصول ممنوع نیست. اما اینکه مدارس فرهنگ بشوند الگویِ وزارت آموزش و پرورش، بهانه‌ای برای زیرپا گذاشتنِ قانون اساسی و بیرون رانده شدن حدود ۲۰ هزار دانش‌آموز از چرخه‌ی تحصیل، نه فقط جای سؤال جدی دارد، بلکه حکایت از نگاهی دارد که اصولاً نسبت به تدریس علوم انسانی بدبین است. سال‌هاست که نگاه سوءظن به علوم انسانی به تنها چیزی که انجامیده، تضعیفِ این رشته در دانشگاه‌هاست. حال گویا با توجه به آن عدم موفقیت، قرار است که به قیمت بی‌عدالتی آموزشی، کار در سطح دبیرستان‌ها دنبال شود.




1- http://isna.ir/fa/news/94091508555/
2- https://www.tabnak.ir/fa/news/553021/
3- http://danakhabar.com/fa/news/1173706
4- http://www.irna.ir/fa/News/81868597/
5- http://www.mehrnews.com/news/2949178/
6- http://www.irna.ir/fa/News/81868597/
7-http://www.shora-gc.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&ID=1a974abe-590e-4660-91df-b0248455d860&LayoutID=41ac3004-064d-4591-9605-3bb75173947b&CategoryID=e2beada8-28bd-4ff4-a9f8-84d4ee0a2973
8- http://iran-newspaper.com/Newspaper/BlockPrint/103283
9- http://tehranedu.ir/Modules/News/NewsShow.aspx?page=1&mid=338&NewsID=8409
10- همان


■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها