یکشنبه ۸ آذر ۹۴

تغییرات آب و هوایی و چالش ادامه‌ی زندگی در شهرهای حوزه‌ی خلیج فارس

گزارش تحریریه

تصویر روبرو، خط آسمان دوبی را در مه صبحگاهی ۵ ام اکتبر نشان می‌دهد. گزارشی که به تازگی در مورد تغییرات وضعیت آب‌وهوایی منتشر شده است، هشدار می‌دهد که درجه‌ی حرارت تابستانی در امارات متحده، احتمالاً تا پایان قرن از آستانه‌ی تابِ انسان عبور خواهد کرد.
طبق گزارشی که واشینگتن پست اخیراً منتشر کرده، منطقه‌ای که ۶ ملیون سال قبل تمدن را بوجود آورده بود، امروز شاهد یکی از شوم‌ترین و سخت‌ترین مراحل حیات خود در تاریخ توسعه‌ی شهری است: نخستین شهرهایی که شاهد درجه حرارت‌هایی فراتر از حد طاقت بشری خواهند بود.

یافته‌های یک مطالعه‌ی علمی که اخیراً منتشر شده است، پیش بینی می‌کند که بخش‌هایی از خلیج فارس تا پایان قرن حاضر تابستان‌هایی با گرمای مرگبار را تجربه خواهند کرد؛ آن هم به دلیلِ گرمایش سرتاسری که در اثر فعالیت‌های بشری، گوشه و کنار زمین را تحت تأثیر قرار داده است.

طبق گزارشی که واشینگتن پست اخیراً منتشر کرده، منطقه‌ای که ۶ میلیون سال قبل تمدن را بوجود آورده بود، امروز شاهد یکی از شوم‌ترین و سخت‌ترین مراحل حیات خود در تاریخ توسعه‌ی شهری است: نخستین شهرهایی که شاهد درجه حرارت‌هایی فراتر از حد طاقت بشری خواهند بود.

این مطالعه نشان می‌دهد که امواج گرما، در آینده طولانی‌تر، گرم‌تر و مرگ‌بارتر خواهند و شهرهای بسیاری را در سرتاسر جهان تحت تأثیر قرار خواهند داد. این گزارش حاکی از آن است که شهرهای کناره‌ی خلیج فارس، از دوبی تا بندرعباس در ایران در دهه‌های آینده گرمایی را تجربه خواهند کرد که با افزایش توأمان رطوبت هوا، حتی برای سالم‌ترین بدن‌ها نیز طاقت فرسا خواهند شد و هیچ‌کس نمی‌تواند چند ساعت بیشتر در این هوا طاقت بیاورد و زنده بماند. دیگر شهرهای خاورمیانه نظیر مکه مکرمه که سالانه مقصد میلیون‌ها زائر مسلمان است نیز بحرانی طاقت‌فرسا را تجربه خواهند کرد.


دانشمندان بر این باورند که چنانچه روند گرمایش زمین با نرخ کنونی ادامه پیدا کند، بخش‌هایی از سیاره به درجه حرارت‌های بسیار بالایی خواهد رسید. اما مسئله مهم و غافلگیرکننده برای خوانندگان گزارش آن است که کلان‌شهرهای مهم جهان، چنانچه اقدام جدی در راستای تطبیق با این شرایط صورت ندهند، در قرن بیست‌و‌یکم، به آستانه‌های زندگی‌پذیری خود خواهند رسید.
کریستف شائر، فیزیکدان و متخصص مدلسازی آب‌وهوا در مؤسسه علوم جوی و آب‌وهوا در زوریخ سوییس می‌گوید: "تهدید سلامتی و جان انسان در قرن حاضر از آنچه تاکنون گمان می‌رفت وخیم‌تر و جدی‌تر است". وی یادآوری می‌شود که "منطقه خلیج فارس هم اکنون نیز گرمای طاقت‌فرسایش که در تابستان امسال از مرز ۱۱۰ درجه فارنهایت گذشت، زبانزد است؛ وضعیتی که به نرخ بالای گرمازدگی میان کارگرانی منجر شد که در فضای بیرونی کار می‌کنند".

دیگر شهرهای خاورمیانه نظیر مکه مکرمه که سالانه مقصد میلیون‌ها زائر مسلمان است نیز بحرانی طاقت‌فرسا را تجربه خواهند کرد.


محققان و نویسندگان این پژوهش می‌گویند که اگر کشورهای جهان اراده‌ی کافی برای محدود ساختن انتشار گازهای گلخانه‌ای داشته باشند، می‌توانند از وخامت آثار مرگبار تغییرات آب‌وهوایی بکاهند. اما در هر حال، دیر یا زود، برنامه‌ریزان شهری ناچار خواهند بود تغییراتی جدی در زیرساخت‌های شهری را برای دوام آوردن در برابر این آستانه‌ی مرگبارِ دمایی در برنامه‌های خود بگنجانند.
هرچند در کشورهای ثروتمندتر حوزه‌ی خلیج فارس، احتمالاً امکان انطباق فعالیت‌ها در فضاهای داخلی وجود داشته باشد، اما حتی ابتدایی‌ترین و مبنایی‌ترین فعالیت‌هایی که در فضای بیرونی انجام می‌گیرند، شدیداً تحت تأثیر قرار گرفته و دشوار خواهند شد.


الگوهای کاربری زمین و تحول ریخت شهر، سهم جوامع از تغییرات آب‌وهوایی و انتشار گازهای گلخانه‌ای را قویاً تحت تأثیر قرار می‌دهند. شیوه آرایش خیابان‌ها، ساختمان‌ها و توسعه ساخت‌وساز، و نحوه سازماندهی حمل‌ونقل شهری، و کاربری زمین عوامل کلیدی در نحوه‌ی مصرف انرژی و استفاده از وسایل نقلیه هستند.


برنامه‌ریزی و امکان زندگی در شرایط سختِ پیش رو
مهم‌ترین مسئله‌ی شهرها در برابر تغییرات آب‌وهوایی به جز انطباق زیرساخت‌ها، توجه به برنامه‌ریزی فضایی و منطقه‌ای است. الگوهای کاربری زمین و تحول ریخت شهر، سهم جوامع از تغییرات آب‌وهوایی و انتشار گازهای گلخانه‌ای را قویاً تحت تأثیر قرار می‌دهند. شیوه آرایش خیابان‌ها، ساختمان‌ها و توسعه ساخت‌وساز، و نحوه سازماندهی حمل‌ونقل شهری، و کاربری زمین عوامل کلیدی در نحوه‌ی مصرف انرژی و استفاده از وسایل نقلیه هستند۱. این درحالی است که در کشورهای خاورمیانه کمترین توجه به این عوامل وجود دارد و ساخت‌وساز بی‌رویه و فراتر از ظرفیت، همگی در تشدید مسئله، چه در سطح شکل‌گیری بحران و چه در نحوه‌ی مقابله با آن، تأثیری مخرب داشته‌اند.
الگوهای کاربری زمین و ساماندهی فضایی شهر، بیش از هرچیز مسئله حکمرانی و در ذات خود سیاسی هستند. معیارهای کوتاه‌مدت سودآوری، رانت‌های اقتصادی، و نیز شیوه‌های برنامه‌ریزی غیردموکراتیک و ناکارآمد می‌توانند هزینه‌های این چالش واقعیِ پیشِ‌رو را بیشتر هم بکنند. برنامه‌ریزی شهری در این خصوص، باید بتواند شیوه‌های ساخت‌وساز و نیاز حمل‌ونقل را در دو مقیاس خُرد و کلان‌تر، توأمان مورد تحلیل قرار داده و برای انطباق بیشتر با شرایط جدید چاره‌اندیشی کند.




1. Urban Planning Tools for Climate Change Mitigation (Policy Focus Report). Condon, Patrick M., Duncan Cavens, and Nicole Miller, Publication Date: August 2009


■ دسته‌بندی:  «محیط شهری»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها