پنجشنبه ۲ مهر ۹۴

حذف زنان از عرصه‌ی ورزش؛ از سکوهای ورزشگاه تا زمین بازی

حمیده چگونیان

نیلوفر اردلان کاپیتان تیم ملی فوتبال زنان به دلیل مخالفت همسرش از راه‌یابی به مسابقات آسیایی فوتبال بازماند. به گفته‌ی رسانه‌ها علت این محرومیت، گرفته شدن پاسپورت این فوتبالیست توسط همسرش است که خود عضوی از جامعه خبرنگاران ورزشی کشور می‌باشد. و علت ممانعت همسر، بازگشایی مدارس و الزام به بودن نیلوفر اردلان در کنار فرزندشان در روز اول مهر است.
تیم فوتبال زنان بیست و نهم عازم مالزی است و تنها پس از چند روز معدود به کشور باز می‌گردد. بنابراین "موضوع فقط بر سرِ یک روز مدرسه رفتن رادان است"۱ . گویی پادرمیانی بسیاری از اهالی فوتبال برای بازپس گرفتن پاسپورت بازیکن تیم ملی از همسرش نیز ناکام مانده است. آن هم بازیکنی که در سن چهارده سالگی توانسته است لقب خانم گل فوتبال را در بازی‌های بانوان کشورهای اسلامی کسب کند. اردلان که حضور در بازی‌های آسیایی، فعالیت حرفه‌ای و بودن در کنار تیم ملی فوتبال کشور را در زمره‌ی حقوق خود می‌داند، در این باره گفت: "من از طریق انجمن حقوق زنان پیگیر این موضوع خواهم بود. من برای تفریح خارج از ایران نمی‌روم. هدفم اعتلای پرچم و کشورم است. مگر بعد از نایب قهرمانی در داخل سالن گوانجو چه چیزی عاید ما شد؟ همان طور که پسرها مشکل سربازی دارند و راه حلی برایش پیدا می‌شود، باید کاری هم برای بانوان صورت بگیرد. مگر چه فرقی بین ماست؟ من زن و مادر هستم و از حقم در این دو مقوله نمی‌گذرم" ۲.

خط خوردن نیلوفر اردلان از تیم ملی و اعزام تیم به مالزی بدون حضور وی مانع از آن نشده است که نه تنها نیلوفر اردلان از احقاق حق خود در داشتن حق خروج از کشور به عنوان یک شهروند آزاد عقب بکشد، بلکه پای فعالین حقوق زنان و حقوقدانان و حتی خبرنگاران و گاه رسانه‌های بین‌المللی را نیز به این موضوع باز کرده است

خط خوردن نیلوفر اردلان از تیم ملی و اعزام تیم به مالزی بدون حضور وی مانع از آن نشده است که نه تنها نیلوفر اردلان از احقاق حق خود در داشتن حق خروج از کشور به عنوان یک شهروند آزاد عقب بکشد، بلکه پای فعالین حقوق زنان و حقوقدانان و حتی خبرنگاران و گاه رسانه‌های بین‌المللی را نیز به این موضوع باز کرده است. خبرنگاران و مفسران و رسانه‌هایی که گاه از آیه‌های قرآن کریم برای حفظ آزادی زن و کرامت انسانی وی و ردّ اعمال مردسالارانه یاد می‌کنند، یا از از پیامبر حدیث نقل می‌کنند که: "چه بسا فردی از زمره جبّارین به شمار آید حال آنکه تنها سرپرستی خانواده‌اش را بر عهده دارد"۳ . حتی پای استدلال‌های فقهی هم به میان آمده است؛ آن‌ها عمل همسر نیلوفر اردلان را بر خلاف قواعد فقهی می‌دانند و اینگونه استدلال می‌کنند: "وقتی خانم نیلوفر اردلان به عضویت تیم ملی در آمده‌اند و تا کاپیتانی این تیم پیش رفته‌اند، یعنی اجازه شوهر برای خروج از خانه برای یک ورزش خاص را گرفته‌اند، براساس قاعده ملازمه، شوهر ایشان حق ندارد مانع حضور ایشان در بازی‌های بین‌المللی تیم ملی شود [...] همسر ایشان باید ملزومات اذن خود را بپذیرند. نمی‌توانند با بهانه‌های واهی، اذن اولیه‌ی خود را متوقف کنند"۴ .
این اتفاق حتی مدیرکل امور حقوقی معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری را هم وادار به اظهارنظر کرد :"زنان متأهل برای خروج از کشور نیاز به اجازه همسر دارند زیرا این موضوع با مسئله‌ی تمکین در ارتباط است به طوری که زن باید صحبت همسر خود را مورد توجه قرار دهد و تنها با اجازه وی خارج شود [...] اما زنانی که مسئولیت‌های دولتی دارند و به مأموریت‌های دولتی خارج از کشور اعزام می‌شوند معمولاً مشکلی ندارند زیرا دولت گذرنامه خدمت دولتی برای آنان صادر می‌کند به عنوان مثال اگر یک زن متخصص و مدیر از سوی دولت برای مأموریت به خارج از کشور اعزام شود دیگر مراحل اجازه همسر برای خروج از کشور را نمی‌گذراند زیرا گذرنامه خدمت دولتی دارد" ۵ استثنایی که در مورد ورزشکاران ملی پوش اعمال نمی‌شود.

افراد خاص که دارای مشاغل خاصی هستند و زنانی مانند وزیر و معاون وزیر و معاونان رئیس جمهوری که مسئولیت اجرایی دولتی دارند به دلیل شغلی که دارند در صورتی که برای خروج از کشور اجازه مقامات رسمی را کسب کنند دیگر نیازی به اجازه همسر ندارند بنابراین باید برای افرادی مانند نیلوفر اردلان که یک قهرمان ملی است نیز از این طریق کسب اجازه می‌کردند

فریده غیرت فعال حقوق زنان و وکیل دادگستری بعد از اشاره به قانونی که به مرد اجازه تصمیم‌گیری درباره‌ی خروج زن از کشور را می‌دهد گفت: "افراد خاص که دارای مشاغل خاصی هستند و زنانی مانند وزیر و معاون وزیر و معاونان رئیس جمهوری که مسئولیت اجرایی دولتی دارند به دلیل شغلی که دارند در صورتی که برای خروج از کشور اجازه مقامات رسمی را کسب کنند دیگر نیازی به اجازه همسر ندارند بنابراین باید برای افرادی مانند نیلوفر اردلان که یک قهرمان ملی است نیز از این طریق کسب اجازه می‌کردند." وی هم‌چنین راه حل این موضوع را اینگونه اعلام کرد که "برای این موضوع نیز فقها می‌توانند با ارائه راهکارهایی این مسئله شرعی را حل کنند و کسب اجازه را به طریقی روشن و موجه کنند و بگویند۶ که دامنه این ممانعت تا چه اندازه است و تا چه اندازه می‌توان این اجازه را باطل کرد".
این اولین بار نیست که محرومیت زنان در عرصه‌های ورزشی در رسانه‌های بین‌المللی بازتاب می‌یاید. پیش‌تر محرومیت زنان از حضور در جایگاه تماشاگران ورزشگاه‌ها به موضوعی بین‌المللی و حتی حقوقی تبدیل شده بود. روزنامه اسپانیایی آل پاییس با اشاره به کار همسر این بازیکن نوشت: "این بانوی ایرانی هدفش کسب افتخار برای کشورش است و نباید به خاطر مسائلی چون تبعیض جنسیتی یا قوانین، از رقابت‌های بین المللی باز بماند [...] این بانوی ایرانی اجازه خواهد داشت تا با حجاب کامل در این رقابت‌ها حاضر شود و این اولین حضور ایران در این مسابقات است. اگر اردلان طی چند روز آینده مشکل خروجی‌اش حل نشود، این مسابقات را از دست خواهد داد" ۷. هرچند گردش اطلاعات و اظهارنظرهای بین‌المللی همواره بهانه تغییر صورت مسئله موضوع می‌شوند تاجایی که نیلوفر اردلان ناچار شد توضیح بدهد: "من سرباز ملی هستم و برای اعتلای پرچم کشورم می‌جنگم و بس. فقط می خوام برای ما زن‌های سرباز هم مانند مردان قانونی وضع شود که بتوانیم برای بالا بردن پرچم کشورمان بجنگیم. در ضمن بنده با هیچ رسانه خارجی مصاحبه نکردم و تمام برداشت‌های آن‌ها از این ماجرا برداشت شخصی خودشان است" ۸.
زنان که در جامعه مشارکت فعال دارند، در بزنگاه‌های اساسی کشور مورد خطاب سیاست‌مداران قرار می‌گیرند و در بسیاری عرصه‌ها پیشروی‌هایی مثال‌زدنی داشته‌اند، همچنان با قوانین و ساختارهایی دست و پنجه نرم می‌کنند که بدونِ درنظر گرفتن خواسته‌هایشان و در غیاب آن‌ها، حکم به حذفِ آن‌ها می‌دهند

درهرحال خبرها حکایت از آن دارند که نه پادرمیانی اهالی ورزش و نه اظهارنظرها و راه حل‌های حقوقی و واکنش‌های بین‌المللی و نه افکار عمومی ثمری نداشته و تیم ملی بدون کاپیتان خود به مالزی سفر می‌کند. هرچند تلاش‌های صورت گرفته متوجه حقّ عمومی زنان نبود و متوجه اذن خروج از راه تبصره و مستثنی‌سازی بود، اما حتی این توفیق موردی برای زنان نیز گویی دور از دسترس و ناممکن به نظر می‌رسد. این اخبار ناامیدکننده همگی حلقه‌هایی از زنجیره رویه‌ها، رفتارها و قوانین تبعیض‌آمیزی هستند که زنان را از اجتماعی شدن، پویایی و حقوق شهروندی محروم می‌کنند. زنان که در جامعه مشارکت فعال دارند، در بزنگاه‌های اساسی کشور مورد خطاب سیاست‌مداران قرار می‌گیرند و در بسیاری عرصه‌ها پیشروی‌هایی مثال‌زدنی داشته‌اند، همچنان با قوانین و ساختارهایی دست و پنجه نرم می‌کنند که بدونِ درنظر گرفتن خواسته‌هایشان و در غیاب آن‌ها، حکم به حذفِ آن‌ها می‌دهند.




1. http://www.netshahr.com/sport/بانوان/38442-دلیل-مخالفت-همسر-نیلوفر-اردلان-با-حضور-وی-در-مسابقات-قهرمانی-آسیا
2. همان
3. http://sedayeomid.com/1394/06/24/10211/
4. همان
5. http://www.ghatreh.com/news/nn27564495/
6. http://www.ana.ir/news/50409
7. http://www.ghatreh.com/news/nn27604523
8. http://www.tarafdari.com/خبر/389797/واکنش-نیلوفر-اردلان-به-جوسازی-رسانه-های-خارجی


■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها