دوشنبه ۹ شهریور ۹۴

دشواری‌های سهرابیه؛ نمونه‌ای از مسائل ساکنان سکونت‌گاه‌های غیررسمی

میترا کاری و یاشار جامعی

سهرابیه، نام شهرکی در منطقه‌ی ۱۲ کرج است که به عنوان یکی از چندین سکونت‌گاه غیررسمی کرج، از حدود ۳۵ سال پیش در نزدیکی زندان قزل‌حصار شروع به شکل‌گیری کرد. همان مناطقی که مهاجرین روستایی و محرومان جامعه شهری را در خود جای داده و خارج از برنامه ریزی رسمی وقانونی توسعه شهری، عمدتاً بدون مجوز در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها به وجود آمده‌اند. همان سکونتگاه‌هایی که از آن‌ها به عنوان راه حلّ مردم برای اسکان زمانی که دولت‌ها از تأمین سکونت‌گاه برای مردم ناتوان هستند یاد می‌شود. به دنبال ساخته شدن این سکونتگاه‌ها و افزایش جمعیت آن، مشکلات ساکنان و نیاز به خدمات شهری رخ می‌نمایند. نبود خدمات شهری، فقدان فضاهای مناسب کودکان، جوانان، کمبود داروخانه و تسهیلات بهداشتی در زمره‌ی انواع مسایلی است که ساکنان این شهرک، و احتمالاً دیگر سکونت‌گاه‌های مشابه با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. این یادداشت حاصل بازدیدی از این منطقه و شنیدن این مشکلات از زبانِ ساکنان سهرابیه است.

شهرک ده‌هزار نفریِ سهرابیه کمترین فضای ورزشیِ باز ندارد. نه اینکه شهروندانِ سهرابیه یا ریش‌سفیدهایشان دنبال کار نباشند، اما فرایند پیگیری‌های قانونی به قدری طولانی است که احتمالاً به مرور زمان تمامی زمین‌ها ساخته شده و بیم آن می‌رود که دیگر فضایی برای اختصاص به فعالیت‌های تفریحی و ورزشی باقی نماند

کودکان، نوجوانان و جوانان
آقای محمدی، روحانی شهرک توضیح می‌دهد "کانال سیاه‌جویی از حصارک شروع می‌شود، از کنار خیابان صاحب‌الزمان عبور و تا زندان قزل حصار ادامه پیدا می‌کند. این کانال که در ابتدا روباز بوده است هم‌اکنون پوشانده شده و به دنبال پیگیری‌های فراوان ساکنان، شهرداری منطقه ۱۲ کرج پذیرفته است تا فضای سبزی با عرض ۱۰ تا ۱۵ متر و در طول خیابان احداث کند". اما خبری از فضای سبز نیست. زمینی به طول یکی دو کیلومتر و عرض حداقل ۴ متر همچنان به حال خود رها شده است و دریغ از آنکه در آن حتی تک درختی را نشانده باشند یا با ارزان‌ترین نوع موزائیک، بخشی از آن را تسطیح کرده باشند تا محلی برای پیاده‌روی باشد، چه رسد به نصبِ یکی دو دستگاه ورزشی یا تاب و سُرسُره‌ای ارزان قیمت.
تازه این مشکل در زمره‌ی نادر مواردی است که زمین برای انجام پروژه‌ای عمومی در اختیار قرار دارد. در اغلب موارد، تأمین زمین برای احداث مکان‌های عمومیُ مورد نیاز ساکنین دشوار است: زمین‌های شهرک عمدتاً زراعی بوده و هستند. ساحتمان‌های که ساخته شده‌اند همه بر روی همین زمین‌ها و به‌طور "غیرقانونی" احداث شده‌اند. البته ساکنان یعنی همان‌هایی که روی این زمین‌ها ساختمان ساخته‌اند، وجه‌المعامله‌ای به صاحب زمین‌ها پرداخته و آن‌ها را خریده‌اند و لابد "به نحوی" نیز با شهرداری کنار آمده‌اند تا روی همین زمین‌ها خانه‌های خود را بنا کنند. اما وقتی نوبت به ایجاد فضای مناسبی برای ورزش جوانان می‌رسد، دیگر نه صاحبان زمین حاضر می‌شوند قطعه‌ای زمین را مجاناً برای این‌کار اختصاص دهند و نه از آن "به‌نحوی کنار آمدن" خبری هست. در نتیجه شهرک ده‌هزار نفریِ سهرابیه کمترین فضای ورزشیِ باز ندارد. نه اینکه شهروندانِ سهرابیه یا ریش‌سفیدهایشان دنبال کار نباشند، اما فرایند پیگیری‌های قانونی به قدری طولانی است که احتمالاً به مرور زمان تمامی زمین‌ها ساخته شده و بیم آن می‌رود که دیگر فضایی برای اختصاص به فعالیت‌های تفریحی و ورزشی باقی نماند.

برای دسترسی به مدرسه در سطح راهنمایی و دبیرستان، اهالی شهرک باید به شهرک‌های اطراف بروند. امری که اگر هم برای پسرها شدنی باشد، برای دخترها به معضلی تبدیل شده است که بعضاً به ترک تحصیل می‌انجامد

ساکنین برای تأمین فضاهای آموزشی و فوق برنامه هم با کمبود امکانات و کلاس دست و پنجه نرم می‌کنند. انواع کلاس‌ها از جمله زبان، نقاشی، قرآن، کتابخوانی، حتی طب سوزنی، مهدکودک و ورزش‌هایی مانند پینگ پنگ همگی تنها در یک اتاق ۳۰ مترمربعی برگزار می‌شود. مربیانِ این کلاس‌ها از خود ساکنین شهرک هستند . بخشی از هزینه‌های کلاس‌ها توسط شاگردان و بخشی دیگر توسط خَیِرین پرداخت می‌شود. آنطور که آقای محمدی برای ما توضیح داد، خیلی از کارهای شهرک به کمک مردم و همین خیرین ممکن شده است که به گونه‌ای هزینه‌های انجام آن را تأمین می‌کنند.


خدمات ابتدایی، خیلی ابتدایی
در حالی که آمار کشوری از افزایش تعداد پزشک به نسبت جمعیت خبر می‌دهند، یعنی تعداد پزشکان از ۷.۴ پزشک به ازای هر ده‌هزار نفر جمعیت در سال ۷۰ به ۱۱.۱ پزشک در سال ۹۰ ارتقاء یافته است، سهرابیه با ده هزار نفر جمعیت تا همین یکی دو سال پیش هیچ پزشکی نداشت. حالا هم که یک پزشک در این شهرک پیدا شده است، به علت نبود داروخانه ساکنان برای تأمین دارو و کالاهای دارویی-بهداشتی‌شان ناچار به طی کردن مسافت زیادی تا شهرک‌های اطراف هستند و در نتیجه ترجیح می‌دهند به همان محل‌ها برای مراجعه به پزشک بروند. دائر شدنِ یک داروخانه از عمده درخواست‌های ساکنان شهرک است. البته اخیراً یک خانه بهداشت در شهرک تأسیس شده است که خدمات اولیه محدودی را به ساکنان ارائه می‌دهد.
در سهرابیه مدارس ابتدایی و راهنمایی وجود دارد که برای دختران و پسران به صورت نوبتی کار می‌کند؛ با اینکه در همین سطح ابتدایی نیز مشکل فضای آموزشی وجود دارد، اما مشکل عمده فقدان مدرسه برای کلاس‌های بالاتر است. برای دسترسی به مدرسه در سطح راهنمایی و دبیرستان، اهالی شهرک باید به شهرک‌های اطراف بروند. امری که اگر هم برای پسرها شدنی باشد، برای دخترها به معضلی تبدیل شده است که بعضاً به ترک تحصیل می‌انجامد.

برای ساکنان سهرابیه و آقای محمدی یک امر مسجل شده است و آن اینکه حضور مسئولان در شهر و ابراز توجه به مشکلاتشان و قول‌ها برای رفع این مشکلات متناسب با نزدیک شدنِ انتخابات است

تا چندی پیش حتی یک بانک هم در شهرک وجود نداشت. هنگام بازدید، ساکنان شهر، به ما محلی را که پست‌بانکی در آن در حال احداث بود نشان دادند و همه امیدوار بودند که تا چند روز یا چند هفته‌ی دیگر کارش را آغاز کند. اما شاید هیچ مشکلی مانند سردرگمی در زمینه‌ی مسائل نیازمند به مداخله‌ی نیروی انتظامی در توصیف وضعیتِ پادرهوای این شهرک گویا نباشد. در اینکه سهرابیه از منظر نیروی انتظامی در حوزه‌ی مسئولیتِ کیان‌شهر است یا مهرشهر اختلاف نظر وجود دارد و بسیارپیش آمده که مشکلات به دلیل همین ناروشنی بدون دخالت و پیگیری رها شده‌اند. این مسئله امنیت ساکنان را تهدید می‌کند و امکان بروز جرم را نیز بالا می‌برد.

sohrabieh-report-vasat.jpg
کوچه‌هایی که هیچ مقام مسئولی به آن‌ها سرکشی نمی‌کند
اغلب کوچه‌های شهرک خاکی هستند؛ خیابان‌ها هم فقط همین چند سال پیش با همیاری مالی مردم و کمک شهرداری کرج، آسفالت شدند و جدول‌کشی‌ها انجام شد. اما آسفالت‌ها کم کیفیت هستند و به‌ویژه در تقاطع کوچه‌ها و خیابان‌ها همچنان عبور و مرور را دچار مشکل کرده است. در صورت بارندگی، خیابان‌ها را آب فرامی‌گیرد و فاضلاب‌های خانگی که در خیابان‌ها جاری می‌شوند فضای ناسالمی را برای زندگی و حضور کودکان در خیابان‌ها ایجاد می‌کنند. ماندن زباله‌ها در گوشه و کنار کوچه‌ها به علت نبود یا قلیل بودنِ تعداد سطل‌های زباله خود مزید بر علت است و این آب را به منبع فسادی بیش از آنچه هست تبدیل می‌کند.
چند سال پیش، ساکنانی که از وضعیتِ سلاکت شهر به ستوه آمده بودند، حیواناتی را که در خیابان‌های شهرک رها شده بودند، به شهرداری برده و اعلام کردند که زندگی با وجود این حیوانات در شهرک بسیار طاقت‌فرسا و دشوار است. اعتراضی که مداخله‌ی مسئولان را در پی داشت. اما موقتی بود. برای ساکنان سهرابیه و آقای محمدی یک امر مسجل شده است و آن اینکه حضور مسئولان در شهر و ابراز توجه به مشکلاتشان و قول‌ها برای رفع این مشکلات متناسب با نزدیک شدنِ انتخابات است. برای آن‌ها مسلم است که شورای شهر کرج و شهرداری کرج وظیفه‌ی رسیدگی به مشکلات آن‌ها را دارند. اما می‌گویند که دسترسی به مسئولان مربوطه بسیار دشوار است و ساکنان نیز به علت اینکه خود گرفتاری‌های بسیار دارند امکان پیگیری مداوم را ندارند.


شهروندان مسئول، شهرک‌های فراموش شده؟
ساکنان سهرابیه از جوان گرفته تا مسن و از زن و مرد در زمینه‌های مختلف بسیار فعال‌اند. با قدم گذاشتن در خیابان‌های شهرک این سرزندگی را می‌توان دریافت. وجود همبستگی بالا میان ساکنان و حضور روحانی محل و پیگیری‌های آنان موجب تعدیل بسیاری از مشکلات شهرک شده است اما با توجه امکاناتی که در اختیار دارند، حد و مرزِ این مداخله‌ی مردمی بسیار محدود است.

شهرک سهرابیه به عنوان یک سکونتگاه غیررسمی به رسمیت شناخته شده است و به این اعتبار از حق و حقوق شهری برخوردار شده است. اکنون مسئولیت رسیدگی به مشکلات این شهرک برای نهادهای ملی و محلی وظیفه‌ای قانونی به‌شمار می‌آید

شهرک سهرابیه به عنوان یک سکونتگاه غیررسمی به رسمیت شناخته شده است و به این اعتبار از حق و حقوق شهری برخوردار شده است. اکنون مسئولیت رسیدگی به مشکلات این شهرک برای نهادهای ملی و محلی وظیفه‌ای قانونی به‌شمار می‌آید. وجود شهروندانِ مسئول و علاقمند به همراهی و همکاری در حل مشکلات این شهرک، امکانات بسیاری را در اختیار مسئولان قرار می‌دهد تا بتوانند با صرف هزینه‌های نه چندان بالا مسائلی همچون استقرار داروخانه، ایجاد فضایی برای ورزش و اوقات فراغت، بهبود شرایط بهداشتی از طریق افزایش مخازن زباله را حل کنند. مداخله‌ی نهادهای استانی نیز باید بتواند مشکلات دیگری را همچون تأسیس یک دبیرستان در شهرک که زمینی نیز برای آن وقف شده است و شهرداری به بهانه‌ی کشاورزی بودن زمین از ساخت‌وساز در آن جلوگیری می‌کند حل کند.




■ دسته‌بندی:  «طرح و برنامه»

■ در این مطلب به «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها