جمعه ۲۶ تیر ۹۴

تیرِ خلاص بر پیکر نیمه‌جان عمارت کلاه‌فرنگی

گزارش تحریریه

اگر از میدان سپاه و پیاده‌رو کنار ضلع شرقی پادگان ولیعصر گذر کرده باشید، حتماً توجه تان به بنایی تاریخی، اما تنها و متروک جلب خواهد شد. عمارت کلاه‌فرنگی یا کاخ عشرت‌آباد که در سال ۱۲۹۱ قمری و به دستور ناصرالدین‌شاه، بیرون از حصار ناصری ساخته شد، اکنون در داخل حصار پادگان ولیعصر قرار گرفته است و روزگار خوشی را سپری نمی‌کند. کلاه‌فرنگی و خانه‌های اطراف آن پس از انقراض حکومت قاجاریه و در زمان پهلوی، به دلیل استقرار نیروی نظامی و تبدیل شدن باغ به پادگان، از نظرها دور ماند امّا همچنان با قامتی ایستاده، گذر روزگار را در حصر، نظاره می‌کند. روزگاری که مخالفان حکومت پهلوی (ازجمله آیت‌الله خمینی) در پادگان عشرت‌آباد در حبس بودند و در بحبوحه انقلاب، فروپاشی و تسخیر آن تبدیل به یکی از مهم‌ترین دست‌آوردهای انقلابیون شد. نبردی که آثار تیر و ترکش آن همچنان بر پیکر کلاه‌فرنگی خودنمایی می‌کند.

طرح احداث بزرگراه صیاد شیرازی، برخلاف رویه معمول در طرح‌های شهرداری، به کمک این میراث تاریخی آمد و با برداشته شدن بخشی از حصار پادگان، کلاه‌فرنگی دوباره در شهر خودنمایی کرد. اما این روزها به دلیل ساخت‌وساز عظیم‌الجثه‌ای که هر روز بر طبقات آن افزوده می‌شود، انگار بناست تا ضربه‌ای دیگر بر پیکر کلاه‌فرنگی وارد شود

سال‌ها از انقلاب گذشت و این بار طرح احداث بزرگراه صیاد شیرازی، برخلاف رویه معمول در طرح‌های شهرداری، به کمک این میراث تاریخی آمد و با برداشته شدن بخشی از حصار پادگان، کلاه‌فرنگی دوباره در شهر خودنمایی کرد. اما این روزها به دلیل ساخت‌وساز عظیم‌الجثه‌ای که هر روز بر طبقات آن افزوده می‌شود، انگار بناست تا ضربه‌ای دیگر بر پیکر کلاه‌فرنگی وارد شود. گویی دردهای کلاه‌فرنگی را پایانی نیست.
ساخت‌وساز در پادگان عشرت‌آباد از شهریورماه سال قبل آغاز شد و پس از شش ماه، در ۱۷ فروردین ۱۳۹۴ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مصوب کرد که عملیات ساختمانی در محدوده عمارت متوقف، و نقشه‌های مجدد با توجه به ضوابط پهنه و ضوابط میراث فرهنگی بازنگری و اصلاح شود۱. امّا مسئولان پروژه به این حکم توجهی نکردند و به کار خود ادامه دادند. در ۴ خردادماه، محمدمهدی تندگویان، عضو کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر تهران از صدور رأی نهایی کمیسیون ماده ۵ درباره تخلفات صورت گرفته در سازه عشرت‌آباد گفت: "ارتفاع این سازه تا سقف ۱۶ متر تعیین شده و رأی نهایی سازه‌ی در حال ساخت در میدان سپاه امروز (چهارم خردادماه) در کمیسیون ماده پنج صادر شد و باید پیچ و مهره‌های سازه آهنی باز؛ تا ارتفاع آن به سقف تعیین شده برسد. همچنین بر اساس رأی صادره کمیسیون ماده پنج، سازندگان سازه‌ی میدان سپاه موظف به رعایت حدود قانونی بافت تاریخی از بنای این سازه شدند"۲.

پژمان پشمچی‌زاده، معاون معماری و شهرسازی شهرداری تهران در واکنش به این اظهارنظر گفت: شهرداری تهران به‌ویژه شهرداری منطقه ۷ تلاش زیادی کرد تا نهاد نظامی مربوطه را مجاب کند که این بنا باید مطابق با ضوابط ساخت‌وساز در محوطه‌های تاریخی و پهنه G۳۲۱ احداث شود که متأسفانه در طول این سال‌ها توجهی به این مسئله نشد

امّا رأی کمیسیون ماده ۵ نیز نتوانست جلوی پیشرفت سازه عشرت‌آباد را بگیرد. پس از آن، این بار بازپرس شعبه ۳ دادسرای نظامی تهران بود که در ۲۶ خردادماه حکم قضایی مبنی بر توقف فوری همه اقدامات اجرائی میدان سپاه و در حریم منظری عمارت کلاه‌فرنگی را صادر کرد۳. بی‌اعتنایی عوامل پروژه به این حکم قضایی، موجب شد تا به گفته وجیهه قاسمی، مسئول روابط عمومی اداره‌کل میراث فرهنگی استان تهران در روز شنبه ۱۳ تیرماه، "بازپرس شعبه ۳ دادسرای نظامی با صدور حکمی جدید، مهلتی یک روزه را برای توقف کار در این محدوده تعیین کند"۴. پس از این مهلت یک روزه بود که محمدرضا یزدی، معاون حقوقی و امور مجلس سپاه، در واکنش به آراء صادره با تأکید بر اینکه تشریفات اخذ مجوز برای ساخت‌وساز عشرت‌آباد رعایت شده است گفت: "مسئولان قضایی تنها می‌توانند دستور توقف ساخت‌وساز عشرت‌آباد را به ستاد کل نیروهای مسلح دهند"۵.یزدی با تصریح این‌که در خصوص ساخت‌وسازهای فعلی در عشرت‌آباد تشریفات آن انجام شده و مجوزهای لازم از ستادکل نیروهای مسلح اخذ شده است، گفت: "پیش از این در تاریخ ۳۰ مرداد سال ۹۲ با شهرداری تهران مکاتبه شده است و بر اساس این نامه، مدیرکل پیگیری امور نهادها و سازمان‌های معاونت امور مناطق شهرداری تهران در ۱۳ شهریور ۹۲ به شهرداری منطقه ۷ اعلام کردند سپاه پاسداران مجاز به انجام اقدامات لازم خواهد بود در نتیجه سپاه به وظایف قانونی خود عمل کرده است"۶.
تقریباً یک‌سال از شروع ساخت‌وساز در محدوده پادگان عشرت‌آباد و عمارت کلاه‌فرنگی می‌گذرد امّا با وجود مخالفت‌های مکرر نهادهای مربوطه و مراجع قضایی، مجریان پروژه بی‌اعتنا به این مخالفت‌ها، به کار خویش مشغول‌اند. هنوز مشخص نیست که در این کشمکش کدام مرجع حرف آخر را می‌زند و آیا کلاه‌فرنگی از این معرکه جان سالم به در خواهد برد یا خیر

امّا پژمان پشمچی‌زاده، معاون معماری و شهرسازی شهرداری تهران در واکنش به این اظهارنظر گفت: شهرداری تهران به‌ویژه شهرداری منطقه ۷ تلاش زیادی کرد تا نهاد نظامی مربوطه را مجاب کند که این بنا باید مطابق با ضوابط ساخت‌وساز در محوطه‌های تاریخی و پهنه G۳۲۱ احداث شود که متأسفانه در طول این سال‌ها توجهی به این مسئله نشد. وی با رد این ادعا که در ۳۰ مرداد سال ۹۲ با شهرداری تهران مکاتبه شده است و مدیرکل پیگیری امور نهادها و سازمان‌های معاونت امور مناطق شهرداری تهران در ۱۳ شهریور سال ۹۲ به شهرداری منطقه ۷ اعلام کرده، این نهاد مجاز به انجام اقدامات لازم خواهد بود؛ تأکید کرد: "زمانی که به‌عنوان شهردار منطقه ۷ مشغول انجام وظیفه بودم طی نامه‌ای به شماره ۵۸۶/۱۵/۵۰۷ مورخ ۱۸/۳/۸۹ با امضای بنده به‌عنوان شهردار وقت منطقه ۷ به معاونت پدافند غیرعامل این نهاد نظامی ارسال شد. مبنی بر اینکه محدوده مورد نظر طبق پهنه‌بندی طرح تفصیلی شهر تهران دارای کاربری فضای سبز است و در طرح تفصیلی جدید شهر تهران که به تصویب شورای اسلامی شهر تهران و سایر مبادی ذی‌ربط رسیده، این پهنه با همان کاربری فضای سبز تصویب شده است. بنابراین صدور هرگونه مجوز ساخت‌وساز از نظر این شهرداری میسر نیست"۷.
تقریباً یک‌سال از شروع ساخت‌وساز در محدوده پادگان عشرت‌آباد و عمارت کلاه‌فرنگی می‌گذرد امّا با وجود مخالفت‌های مکرر نهادهای مربوطه و مراجع قضایی، مجریان پروژه بی‌اعتنا به این مخالفت‌ها، به کار خویش مشغول‌اند. هنوز مشخص نیست که در این کشمکش کدام مرجع حرف آخر را می‌زند و آیا کلاه‌فرنگی از این معرکه جان سالم به در خواهد برد یا خیر.




1. http://isna.ir/fa/news/94032916471
2. همان
3. http://www.isna.ir/fa/news/94040502458
4. http://isna.ir/fa/news/94041307032
5. http://isna.ir/fa/news/94041508755
6. همان
7. همان


■ دسته‌بندی:  «طرح و برنامه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها