چهارشنبه ۱۷ تیر ۹۴

تخریب انضباطى بافت تاریخی عودلاجان

گزارش تحریریه

طرح انضباط اجتماعی منطقه‌ی ۱۲ با تخریب ۶۴ خانه‌ی قدیمی که ارزش ثبت در میراث را داشتند اما به گفته‌ی شهرداری خانه‌های مجردی بودند، در قدیمی‌ترین بافت تهران آغاز شد. این طرح در روز ۲۳ خردادماه امسال در جلسه ای به ریاست محمدباقر قالیباف کلید خورد. علاوه بر شهردار، قائم‌مقام وی، معاون فرهنگی و اجتماعی؛ معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری و شهردار منطقهی ۱۲ و برخی از افراد دیگر در آن شرکت داشتند. نشستی که صورت‌جلسه‌اش در نامه‌ای با شماره « ۱۰سیار» توسط عزیز الله رجب‌زاده؛ مسئول قرارگاه طرح انضباط شهری در روز ۲۴ خردادماه جهت اجرا به معاونتهای مختلف در شهرداری ابلاغ شد۱. در متن این صورت‌جلسه آمده بود: «متعاقباً سردار کریمی گزارشی در خصوص دستگیری خرده‌فروشان و دستگیری افاغنه غیرمجاز و دستگیری معتادین ارائه و از عدم تخصیص مراکز بازپروری برای نگهداری معتادین مرد و زن گله‌مند بودند و در ادامه درخواست تخریب ۵۵ باب منزل مجردی بلاصاحب و ۹ باب دارای مالک را در سطح منطقه داشتند »۲.

طرح انضباط اجتماعی منطقه‌ی ۱۲ با تخریب ۶۴ خانه‌ی قدیمی که ارزش ثبت در میراث را داشتند اما به گفته‌ی شهرداری خانه‌های مجردی بودند، در قدیمی‌ترین بافت تهران آغاز شد. این طرح در روز ۲۳ خردادماه امسال در جلسهای به ریاست محمدباقر قالیباف کلید خورد

پاکسازی اجتماعی، و مداخله در بافت شهری
اما آنچه این جلسه را از سایر نشست‌های شهرداری متمایز کرد، اشاره به واژه «تخریب برخی از خانه‌ها» در این منطقه بود. واژه‌ای که ده سال پیش در زمان شهرداری محمود احمدی‌نژاد و فرماندهی انتظامی قالیباف بر تهران منجر به تخریب بخش بزرگی از بافت قاجاری تهران به بهانه تبدیل‌شدن برخی از این خانه‌ها به محل اختفاء معتادان یا به‌اصطلاح منقل خانه، شد.
تخریب ۶ هکتار از بافت قاجاری که در سال ۸۴ به نام جمع‌آوری معتادان صورت گرفت نه‌تنها مشکلی را "پاک" نکرد، بلکه بنا بر مشاهدات و گفته‌های سایت میزان بعد از تخریب خانه‌های قدیمی و بلاصاحب هنوز بعد از گذشت ده‌سال آنها را می‌توان در کنار مخروبه‌ها در حال مصرف مواد مخدر در پیش کودکانشان به‌وفور دید۳. طرحی که به گفته‌ی حمید باقری، مشاور وقت شهردار منطقه ۱۲ آن را باید "پاکسازی اراذل و اوباش از عودلاجان" نامید. وی در همان اثنا، به خبرگزاری میراث فرهنگی اینگونه توضیح داده بود: "اسم این اقدام شهرداری را تخریب عودلاجان نگذارید، بلکه این اقدام پاکسازی منطقه‌ای از عودلاجان از اراذل و اوباش بوده و شهرداری تنها اقدام به تخریب منطقه‌ای کرده که در خانه‌های مخروبه، معتادان و خلاف‌کاران سکونت داشته‌اند "۴. اما شهردار وقت هیچ‌گاه به تخریب دو کنیسه که اقلیت‌های مذهبی به نشان همزیستی مسالمت‌آمیز و علقه با مسلمانان به شهرداری هبه کردند تا پس از مرمت مورد استفاده قرار گیرد، اشاره‌ای نکرد.

معاون فرهنگی اجتماعی شهردار تهران نیز گفت: "درصدد هستیم خانه‌های مجردی منطقه ۱۲ را که در بافت تاریخی شهر قرار دارند به شکل پانسیون درآوریم؛ در نتیجه هیچ تخریبی در خصوص این خانه‌ها رخ نمی‌دهد و تنها به ساماندهی آنها می‌پردازیم. هر چند که وی درباره این که چه تعداد از این خانه ها تاریخی و چه تعداد نیز بدون مالک است پاسخی ارائه نداد ". سالهاست که وقتی مقامی از شهرداری تهران، از واژه "ساماندهی" استفاده می‌کند، بیم‌ها و نگرانی‌ها آغاز می شود

بعد از گذشت ده‌سال، و تخریب بیش از شش هکتار از بافت عودجالان، درحالی‌که همچنان حضور افراد معتاد یکی از معضلات عمده این منطقه به شمار می‌رود، طرحی جدید به نام " طرح انضباط اجتماعی" توسط شهردار به تصویب رسیده است. شهردار تهران در نشست توجیهی این طرح گفت "باید کاری کنیم که زندگی به مرکز شهر تهران بازگردد. اما منطقه ۱۲ رشد منفی از لحاظ سکونت داشته است و باید با کمک صنوف مختلف، تجار و مراکز فرهنگی بزرگی که در این منطقه هستند این هویت ملی و مذهبی را دوباره زنده کنیم. بدین منظور بیش از سه هزار میلیارد تومان برای سرمایه‌گذاری در منطقه ۱۲ دیده شده است تا این منطقه به‌سرعت به شکل واقعی بازگردد "۵.
اما این توضیحات با صحبت¬‌های ‌ایراد شده از طرف شهردار منطقه و هم‌‌چنین معاون فرهنگی شهرداری در توجیه این طرح تقارن ندارد. شهردار منطقه ۱۲ در توضیح این طرح گفت: "شناسایی خانه به خانه در این محلات را در دستور کار قرار داده‌ایم و سعی داریم افراد آسیب‌دیده را شناسایی و در جهت حل مشکلات آنها گام برداریم و همچنین برنامه‌های فرهنگی گسترده‌ای برای این محلات در نظر گرفته شده است"۶. هم‌چنین معاون فرهنگی اجتماعی شهردار تهران نیز در این باره به سایت میزان گفت: "درصدد هستیم خانه‌های مجردی منطقه ۱۲ را که در بافت تاریخی شهر قرار دارند به شکل پانسیون درآوریم؛ در نتیجه هیچ تخریبی در خصوص این خانه‌ها رخ نمی‌دهد و تنها به ساماندهی آنها می‌پردازیم. هر چند که وی درباره این که چه تعداد از این خانه ها تاریخی و چه تعداد نیز بدون مالک است پاسخی ارائه نداد"۷. سالهاست که وقتی مقامی از شهرداری تهران، از واژه "ساماندهی" استفاده می‌کند، بیم‌ها و نگرانی‌ها آغاز می شود.
با توجه به تاریخی بودن بافت منطقه ۱۲، هر تغییری در این منطقه، تحت هر عنوان از ساماندهی گرفته تا تخریب باید با اطلاع سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور باشد. اما در خصوص این طرح هماهنگی با سازمان میراث صورت نگرفته است

تخریب بافت ثبت شده شهر در بی اطلاعی میراث فرهنگی
این اعمال و اظهارات در حالی صورت می‌گیرد که با توجه به تاریخی بودن بافت منطقه ۱۲ و اینکه محله عودلاجان در ۲۴ اسفندماه سال ۸۴ به شماره ۱۵۳۸۱ ثبت شده، هر تغییری در این منطقه، تحت هر عنوان از ساماندهی گرفته تا تخریب باید با اطلاع سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور باشد۸. اما معاون میراث فرهنگی خود از طریق رسانه‌ها از موضوع اطلاع یافته است و بیان می‌کند که: "در خصوص این طرح هماهنگی با سازمان میراث صورت نگرفته است "۹.
مؤید بی اطلاعی سازمان میراث فرهنگی از تصمیم شهرداری، محمد حقانی عضو شورای شهر است که می‌گوید: "من با اداره کل میراث فرهنگی تهران نیز صحبت کرده‌ام، متأسفانه شهرداری در هیچ یک از جلسات مربوط به این طرح از این اداره کل دعوت نکرده و آنها را در جریان این طرح قرار نداده است، بنابراین نگرانی‌هایی در این زمینه وجود دارد"۱۰. وی هم‌چنین با اشاره به اینکه هیچ طرح مکتوبی از شهرداری درباره‌ی این پروژه در دست ندارد عنوان می‌کند که " امیدوارم در پس چنین طرح‌هایی انگیزه کسب سود و مسائل اقتصادی نباشد"۱۱. بر اساس همین داده‌ها و اظهارات، مرتضی طلایی نایب‌رئیس شورای شهر تهران می‌گوید: "شهرداری هر چه زودتر این طرح را به شورا ارسال کند "۱۲.

بی‌قانونی در شهر، از سوی بالاترین نهادهای اجرایی مدیریت شهری اکنون به امری روزمره و پیشِ پا افتاده تبدیل شده است. از پلکانِ دوست‌داشتنی خیابان ولیعصر، تا ورزشگاه امجدیه، زندان و بافت تاریخی شهر، هرروز در معرض تهاجم، تخریب، تغییر کاربری و سودجویی قرار دارند. سرنوشت هرکدام از این پروژه‌ها معمولاً بعد از اندک مجالی بحث و گفتگو در رسانه‌ها به فراموشی سپرده می شود. مانند چهره شهر که هرروز بیگانه‌تر، تهی‌تر از خاطرات و هویت و شخصیت خویش می شود.

بدین ترتیب، علاوه بر سازمان میراث فرهنگی، شورای شهر هم از جزئیات طرح بی اطلاع است. توجیهات و توضیحات شهرداری در مورد طرح انضباط شهری و ‌هم‌چنین بی اطلاعی شورای شهر و میراث ‌فرهنگی و سابقه‌دار بودن پروژه‌های تخریبی شهرداری در بافت تاریخی منطقه‌ی۱۲ باعث ابراز نگرانی‌های متفاوتی از سمت کارشناسان حوزه‌ی تاریخ و مردم‌شناسی شده است. مهدی رهبر عضو ایکوموس ایران (سازمان بین‌المللی ناظر بر موزه‌ها و میراث) در واکنش به توجیه تخریب خانه‌ها به واسطه‌ی حضور معتادین در آنها گفت: " این علت بسیار خنده‌دار است و به نوعی گریز از واقعیت محسوب می‌شود و مثل این است که بگوییم در تخت جمشید افرادی خلاف می‌کنند و بعد تصمیم بگیریم که آن را خراب کنیم...کسانی که این حرف را می‌زنند کاسب هستند و توجهی به میراث فرهنگی ندارند و البته ممکن است تحصیل‌کرده هم باشند ولی منافع آن‌ها در تخریب این خانه‌ها و بناهای تاریخی است"۱۳.
بی‌قانونی در شهر، از سوی بالاترین نهادهای اجرایی مدیریت شهری اکنون به امری روزمره و پیشِ پا افتاده تبدیل شده است. از پلکانِ دوست‌داشتنی خیابان ولیعصر، تا ورزشگاه امجدیه، زندان و بافت تاریخی شهر، هرروز در معرض تهاجم، تخریب، تغییر کاربری و سودجویی قرار دارند. سرنوشت هرکدام از این پروژه‌ها معمولاً بعد از اندک مجالی بحث و گفتگو در رسانه‌ها به فراموشی سپرده می شود. مانند چهره شهر که هرروز بیگانه‌تر، تهی‌تر از خاطرات و هویت و شخصیت خویش می شود.





1. http://www.mizanonline.ir/fa/news/55859/
2. http://www.mizanonline.ir/fa/news/55859/
3. http://www.mizanonline.ir/fa/news/57178/
4. http://www.ebtekarnews.com/news.php?id=10903
5. http://www.mizanonline.ir/fa/news/55859/
6. http://www.salamatnews.com/news/153604/
7. http://www.ebtekarnews.com/news.php?id=10903
8. همان (شماره 7)
9. http://www.mizanonline.ir/fa/news/55859/
10. http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/286979-
11. همان (شماره 10)
12. http://farsnews.com/newstext.php?nn=13940409000385
13. http://www.tasnimnews.com/Home/Single/780027


■ دسته‌بندی:  «حکمرانی شهری»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها