چهارشنبه ۱۰ تیر ۹۴

نقش مردم در اداره شهر: مورد شهرک اکباتان

یکشهر

نشست گروه جامعه شناسی شهری و مطالعات منطقه‌ایِ انجمن جامعه‌شناسی ایران روز سه شنبه ۵ خرداد ۱۳۹۴ ساعت ۱۷ با عنوان "نقش مردم در اداره شهر: داستان واکنش ساکنان شهرک اکباتان به تصمیم غلط شهرداری" برگزار شد. در این نشست جمعی از ساکنان شهرک اکباتان، اعضای شورایاری اکباتان، دانشجویان علاقمند دانشکده علوم اجتماعی، اعضای انجمن و فعالان و علاقمندان حوزه‌ی شهری حضور داشتند.
پیش‌تر خبرهایی از اعتراضات و پیگیری‌های ساکنان شهرک و نمایندگان آن‌ها در مورد ساخت‌وساز در زمین‌های مشاع اکباتان به گوش رسیده بود، زمینی که از قرار بنا بوده که به فضای سبز تبدیل شود. آنچه اعتراض آن‌ها را برانگیخته بود اقدام برای ساخت یک ساختمان جدید در این شهرک به نام دارالقرآن توسط یک هیأت به نام هیأت عشاق المهدی است. معترضان می‌گفتند این ساختمان در بخشی از اراضی مشاع شهرک که قرار بوده به فضای سبز تبدیل شود و درختکاری در آن انجام شده، صورت گرفته و این درحالی است که قرار نبوده در این زمین‌ها ساخت و سازی صورت بگیرد.
البته از فحوای کلام ساکنان شهرک در نشست می‌شد فهمید که ماجرای زمین دارالقران تنها مشتی نمونه خروار از مشکلاتی است که در اثر سوء مدیریت شهری و نقض قوانین و طرح‌های ویژه اکباتان بوجود آمده است. در پایان جلسه مجموعه سخنان و گفته‌های حضار جلسه را می‌شد به چیزی نظیر "نقد الگوی توسعه شهری موجود" تعبیر کرد که در چارچوب یک اجتماع محلی مصداق پیدا کرده است.
جلسه با محوریت سه سخنرانی پیش رفت: ۱- "جنبش‌های شهری و واکنش به مداخلات"، دکتر حسین ایمانی جاجرمی، دانشیار دانشگاه تهران و عضو شورایاری شهرک اکباتان. ۲- "نقش تشکل‌های محله محور در نقد مدیریت شهر"، محمــد ایران منش، مدرس دانشگاه. "مسائل شهرک اکباتان و تخلفات شهرداری"، مهندس هموطن، عضو شورایاری شهرک اکباتان

ساکنان شهرک اکباتان معتقدند که به واسطه مداخلاتی بدون برنامه‌ریزیِ صحیح، و سیاست‌های سودجویانه مدیریت شهری، زندگی آرامشان مختل شده است. از مهم‌ترین مشکلات آن‌ها تغییر کاربری فضای سبز به مگا مال و تأسیس پردیس دانشگاهی شهید بهشتی در شهرک و تعرض به مشاعات و فضای سبز است

ساکنان حقّ شان را بر شهرک مطالبه می‌کنند
حسین ایمانی جاجرمی، دانشیار دانشگاه تهران و عضو شورایاری شهرک اکباتان، اولین سخنران نشست بود. او حرکت ساکنان شهرک را نمونه کوچکی از جنبش‌های اجتماعی می‌داند که خواهان استفیای حقّ ساکنان بر شهر هستند. به گفته‌ی او جنبش‌های اجتماعی‌ای از این دست خواستار تغییر شکل شهر هستند. شهری که به هم ریخته شده: "شهرداری در شهرک اکباتان تبدیل به کاسبکار شده است".
ساکنان شهرک اکباتان معتقدند که به واسطه مداخلاتی بدون برنامه‌ریزیِ صحیح، و سیاست‌های سودجویانه مدیریت شهری، زندگی آرامشان مختل شده است. از مهم‌ترین مشکلات آن‌ها تغییر کاربری فضای سبز به مگا مال و تأسیس پردیس دانشگاهی شهید بهشتی در شهرک و تعرض به مشاعات و فضای سبز است. حجم بارگذاری‌ها و ساخت وسازهای فرامنطقه‌ای در سال‌های اخیر بدون توجه به طرح تفصیلی و اولیه شهرک و نصاب‌های شهرسازی آن انجام شده و در عمل آن‌جا را به شهرکی بی دفاع بدل و موجب ناراحتی و اعتراض مردم عادی را فراهم کرده است. مردم اکباتان برای اینکه اعتراضشان به گوش مسؤولان برسد، روش‌های مختلفی را به کار گرفته‌اند: از رجوع به هیئت مدیره مرکزی شهرک گرفته تا دیدار با شهرداری منطقه؛ چندباری هم با تجمع آرام در شهرک و با شعارهای "ساخت وساز بی‌قانون تخریب باید گردد/ فرمایش رهبری اجرا باید گردد"، "اکباتان بیدار است/ از ساخت و ساز بیزار است"، اظهار گله‌مندی کرده‌اند. همچنین ساکنان شهرک اکباتان، طوماری با ۲۵ هزار امضا جمع‌آوری کرده و در مقابل ساختمان شورای شهر تجمع کرده‌اند، تا به ساخت‌وساز در زمین مشاع شهرک اکباتان اعتراض کنند.

جاجرمی بر این باور است که اینجا مردم طبقه‌ی متوسط خواستار جلوگیری از تغییرات کالبد شهری شده‌اند و خواسته‌ی آن‌ها ملموس، روشن و آشکار است

ایمانی می‌گوید: "اهداف اعتراض مردم شهرک اکباتان کاملاً مشخص است. آن‌ها مخالف از بین رفتن فضای سبز و ساخت‌وساز غیرقانونی هستند. آن‌ها وابسته به جریان‌های سیاسی نیستند. مردم پیش برنده‌ی این جنبش اجتماعی هستند. زنان خانه دار و کارمند از مهم‌ترین معترضان به این مسأله به شمار می‌آیند". وی سپس از پویایی انجمن‌ها و گروه‌های مدنی ساکنان شهرک نام برد: کانون زنان شهرک اکباتان، کانون محیط زیست، کانون وکلای مدافع محیط زیست و امثال این‌ها. گروه‌هایی که با پیگیری مدوام و آگاهانه‌ی حقوق خودشان و حساسیت مثال‌زدنی نسبت به محیط زندگی‌شان توانسته‌اند در شورایاری منتخب امسال نیز تأثیر و حضوری چشم‌گیر داشته باشند. جاجرمی بر این باور است که اینجا مردم طبقه‌ی متوسط خواستار جلوگیری از تغییرات کالبد شهری شده‌اند و خواسته‌ی آن‌ها ملموس، روشن و آشکار است ۱.

تخلفات شهرداری در بزرگ‌ترین شهرک کشور
هموطن، عضو شورایاری شهرک اکباتان، با ارجاع مدام به پوشه‌ای مملو از اسناد و مدراک حقوقی، صحبت‌های خود را مستند کرد؛ آقای هموطن از تاریخچه شکل‌گیری شهرک آغاز کرد: "اکباتان بزرگ‌ترین شهرک ایران است. این شهرک در دهه‌ی پنجاه در دو میلیون متر مربع با پیش‌بینی بیست هزار واحد مسکونی ساخته شده است. دو بلوک از این شهرک در ۱۳۵۶ به اتمام رسید و بقیه آن بعد از انقلاب تا ۱۳۷۴ تکمیل شد. بر اساس برنامه ریزی در ساخت این شهرک، بین فاز یک و دو ۵/۱۹ هکتار به فضای سبز اختصاص داده شده که شهرداری درست در همین فضا اقدام به ساخت وساز کرده است"۲.

محمد ایران منش، مدرس دانشگاه، هم اتفاقی را که در شهرک اکباتان افتاده بخشی از سلسله تخلفات شهردای در تهران عنوان کرد: "اکباتان الگویی از تجاوزات شهرداری بر فضاهای شهری و سبز تهران است. او حرکت مردم اکباتان را نوعی نقد نوشتاری به مسئولان شهری می‌داند، مسئولانی که آسایش مردم در یکی از بزرگ‌ترین شهرک‌های مسکونی خاورمیانه را نادیده گرفته و قربانی سرمایه کرده‌اند"

هموطن عمده‌ترین تخلفات شهرداری در سال‌های اخیر در شهرک اکباتان را از این قرار می‌داند: "برخلاف آن‌چه در اساسنامه این شهرک آمده، در ۱۳۸۲ شهرداری اقدام به ساخت فرهنگسرا و فروشگاه شهروند در زمین‌های بین فاز یک و دو کرد. از طرف دیگر ساخت پایانه‌ی مترو در این شهرک صدمات جبران ناپذیری به آن زد. درحالی که طبق قانون پایانه‌ها باید خارج از فضاهای مسکونی احداث شود. ساخت پردیس دانشگاه شهید بهشتی یکی دیگر از تخلفات صورت گرفته در شهرک اکباتان است. طبق قانون پردیس‌ها نباید در شهرک‌های مسکونی ساخته شوند. بزرگراه ستاری یکی دیگر از اتفاقات بد برای مردم شهرک بود که آن را به دو نیم کرد که باز هم پای شهرداری در این تخلف در میان است".
هموطن از ساختِ سازه‌هایی نام می‌برد که هیچ همخوانی‌ای با سازه‌های موجود در شهرک ندارند، درحالی که طبق قانون باید این اصل در ساخت سازه‌های جدید رعایت شود: "دور میدان بسیج هم تبدیل به یکی از معضلات مردم اکباتان شده، شهرداری در اطراف آن مجوز ساخت یازده واحد تجاری را داده که به شدت تولید ترافیک می‌کند. از سوی دیگر فروشگاه‌های مگامال باید هماهنگ با میزان سرانه‌ی مردم باشد. بر اساس این سرانه درشهرک ۱۰۰۰ واحد تجاری باید وجود داشته باشد در حالی که در حال حاضره در شهرک اکباتان ۱۲۰۰ واحد تجاری در اکباتان وجود دارد. یعنی درحال حاضر دویست واحد تجاری در شهرک اضافی است". او همچنین از تغییر کاربری فضای سبز شهرک می‌گوید: "اخیراً اطراف بلوک نوزده دارالقرآنی احداث شده است و این برخلاف قانون است. تخلفات شهرداری طبق مدرک و مستندات موجود است و هر اتفاقی در شهرک بیفتد مسبب آن شهرداری است. ما در حد توان‌مان تا آن‌جا که توانستیم به همه مسؤولان مربوط مراجعه کردیم. از شورای شهر بگیر تا وزیر راه و شهرسازی اما تاکنون کسی به پرونده مردم شهرک اکباتان رسیدگی نکرده است. درحال حاضر این پرونده به وزیر راه و شهرسازی ارائه و کمیته فنی در این زمینه تشکیل شده است، با این‌حال هنوز نتیجه‌ای از این کمیته منتشر نشده است"۳. در طول پرسش و پاسخ‌ها معلوم شد که وکلای مردم در شهرک اکباتان شکایاتی را به شورای عالی معماری و شهرسازی و نیز دیوان عدالت اداری برده‌اند که نتیجه آن‌ها بایستی در آینده نزدیک اعلام شود.
محمد ایران منش، مدرس دانشگاه، هم اتفاقی را که در شهرک اکباتان افتاده بخشی از سلسله تخلفات شهردای در تهران عنوان کرد: "اکباتان الگویی از تجاوزات شهرداری بر فضاهای شهری و سبز تهران است. او حرکت مردم اکباتان را نوعی نقد نوشتاری به مسئولان شهری می‌داند، مسئولانی که آسایش مردم در یکی از بزرگ‌ترین شهرک‌های مسکونی خاورمیانه را نادیده گرفته و قربانی سرمایه کرده‌اند".
همراه با اعتراضات ساکنان، پیگیری دقیق، حقوقی و مستند موضوع که به واسطه‌ی حضور نخبگان منتقد در شهرک ممکن شده بود، به این حساسیت‌ها و اعتراضات گفتاری حق‌بنیاد و استوار بخشیده بود. امتیازی که در کنار تداوم حرکت شهروندان، چشم‌اندازی درست از درک معضلاتِ مدیریت شهر را ترسیم می‌کرد

حسین ساعتچی یزدی، وکیل پایه یک دادگستری و ساکن اکباتان، هم از منظر اسلام و حقوق شهروندی به نقد مسائل اکباتان پرداخت: "از منظر اسلام در روایت‌های مختلف بر اهمیت فضای سبز تأکید شده، پیامبر اسلام می‌گوید که سه چیز مایه‌ی روشنایی است: سبزه، آب روان و روی خوب. اسلام کندنِ درخت را حرام کرده. بنابراین آقایانی که با این طرز تفکر آشنا هستند چگونه اقدام به تخریب فضای سبز می‌کنند".


جامعه‌ی پرسشگر، شکایت حقوقی و حکمی امیدوارکننده
در طول پرسش و پاسخ‌ها، ساکنان شهرک نیز چون دیگر علاقمندان مشارکت داشتند و با یکدیگر به گفتگو پرداختند. از همین اظهار نظرها هم می‌شد به نقش فعال زنان، چه خانه‌دارها چه کارمندها، در پیگیری مجدانه موضوع پی برد. سرمایه‌ی اجتماعیِ موجود در شهرک، احساس تعلق و علاقه نسبت به محیط زندگی، درک ارزشمندی بافت اجتماعی-کالبدی آن نیز در فحوای کلام ساکنان به گوش می‌رسید. همراه با اعتراضات ساکنان، پیگیری دقیق، حقوقی و مستند موضوع که به واسطه‌ی حضور نخبگان منتقد در شهرک ممکن شده بود، به این حساسیت‌ها و اعتراضات گفتاری حق‌بنیاد و استوار بخشیده بود. امتیازی که در کنار تداوم حرکت شهروندان، چشم‌اندازی درست از درک معضلاتِ مدیریت شهر را ترسیم می‌کرد. شهروندانِ اکباتان گویی دریافته‌اند که نباید استیفای حقّشان بر محل زندگی‌شان را به کسی جز خودشان واگذار کنند.

پیرو شکایتِ مؤسسه‌ی مجتمع مسکونی، دیوان عدالت اداری دستور توقف عملیات اجرایی احداث بنا در فضای سبز و مشاعات شکاک را تا تعیین تکلیف قطعی شکایت داد

تنها چند صباحی پس از برگزاری این نشست، خبری تازه و امیدوارکننده‌ای به گوش رسید: در پی اعتراض اهالی شهرک اکباتان و شکایت وکلای‌شان، دیوان عدالت اداری دستور توقفِ ادامه ساخت و ساز و عملیات اجرایی زمینی را داد که در آن قرار بود به جای احداث فضای سبز، دارالقران ساخته شود. به گزارش سایتِ معماری نیوز، این حکم دیوان بر اساس شکایت مؤسسه‌ی مجتمع مسکونی بلوک‌های ۱۷ و ۱۹ فاز ۲ شهرک اکباتان از شهرداری منطقه ۵ صادر شده که در آن خواستار صدور دستور توقف مبنی بر جلوگیری از اجرای مفاد صورتجلسه ۹۲/۱۱/۲۹-۱۱۱۳۰۶۵۰۵/۹۲۱۴ شده بودند. پیرو شکایتِ مؤسسه‌ی مجتمع مسکونی، دیوان عدالت اداری دستور توقف عملیات اجرایی احداث بنا در فضای سبز و مشاعات شکاک را تا تعیین تکلیف قطعی شکایت داد۴.




1. http://www.isa.org.ir/session-report/7505
2. همان
3. همان
4. http://memarinews.com/vdcfvmd0.w6djyagiiw.html


■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها