چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت ۹۴

ابعاد شهروندی و محیطی سگ کشی در شهر

سامان صفرزایی

انتشار فیلمی هول آور از کشتن حیوانات شهری توسط پیمانکاران شهرداری شیراز۱، موضوع سیاست های خشونت آمیز مسئولان شهری برای حل و فصل مشکلات را بار دیگر مورد توجه منتقدین قرار داد. در همین حال برگزاری چندین تجمع اعتراضی در شهرهای مختلف کشور علیه چنین سیاست هایی نشان از انگیزه‌های جدی شهروندی برای مشارکت در سیاست شهری و پاسخگو کردن مسئولان نسبت به رفتارهای خشن و غیرمسئولانه دارد.
ماجرا از شیراز آغاز شد، اواخر فروردین ویدئویی ۲ دقیقه‌ای در اختیار خبرگزاری فارس قرار داده شد که چگونگی اعدام بی رحمانه یک سگ ولگرد توسط پیمانکاران شهرداری را نمایش می داد. قتلگاه، شهرک صنعتی شیراز بود، جایی که پیمانکاران اجساد حیوانات را پس از کشتن با درد بسیار به شهرداری تحویل می¬دهند و طبق قرارداد مالی حق‌الزحمه خود را نیز دریافت می کنند: ۱۵ هزار تومان برای هر جسد.

طبق عادت معهود، مسئولان شهرداری در ابتدای امر کل ماجرا را انکار کردند۲، برای نمونه قاسم اکبری، شهردار منطقه ۵ شیراز، پس از رسانه ای شدن ماجرا گفت: "علی‌رغم واقع بودن شهرک صنعتی شیراز در محدوده شهرداری منطقه ۵، شهرک‌های صنعتی تحت نظارت سازمان پسماند اداره می‌شوند و مسئولیت کشتار سگ‌ها در این شهرک‌ها به عهده شهرداری نیست"۳.

مقامات شهرداری که در ابتدا تصور می کردند ماجرا در سطح نشریات و رسانه ها باقی مانده کماکان سیاست انکار را به پیش می راندند، اما برپایی چند تجمع خودجوش از سوی شهروندان معترض به این خشونت ها، ورق را برگرداند. در تجمعی که مقابل ساختمان شهرداری شیراز برگزار شد، شهروندان پلاکاردهایی با مضامین مشخص در دست داشتند: "سگ کشی را متوقف کنید"

انکار بزرگ اما از روح الله خوشبخت بود، مدیرعامل سازمان پسماند شهردار شیراز که اساسا ویدئو را ساختگی خواند و گفت: "شهرک های صنعتی به هیچ وجه تحت نظارت شهرداری و یا سازمان پسماند نیستند و هر شهرک به طور مجزا توسط مدیر مربوطه اداره می شود"۴.
مقامات شهرداری که در ابتدا تصور می کردند ماجرا در سطح نشریات و رسانه ها باقی مانده کماکان سیاست انکار را به پیش می راندند، اما برپایی چند تجمع خودجوش از سوی شهروندان معترض به این خشونت¬ها، ورق را برگرداند. در تجمعی که مقابل ساختمان شهرداری شیراز برگزار شد، شهروندان پلاکاردهایی با مضامین مشخص در دست داشتند: "سگ کشی را متوقف کنید"۵.
در جریان این تجمع اعضای انجمن های دفاع از حقوق حیوانات، از خشونت های دیگری که در شیراز علیه حیوانات اعمال می شود نیز پرده برداشتند: "ما اطلاع داریم که در شیراز و در منطقه برمشور سگ ها را یک هفته بدون آب و غذا نگه می دارند تا تلف شوند و در آنجا سگ های بزرگتر سگ های کوچکتر را می¬خوردند و کسی به این موضوع اعتراض نمی کند. یکی دیگر از این افراد هم عنوان کرد پیمانکاران معدوم سازی سگ به جای تزریق سیانور که اثری کشنده و فوری دارد از تزریق گازوییل و اسید استفاده می کنند، این روشها غیر انسانی است، روشهای آزمون و خطا برای معدوم سازی سگ ها جواب نمی دهد بهترین روش عقیم سازی سگ ها است"۶.
قانون، وظیفه شهرداری را نه کشتن حیوانات، بلکه دفع و معالجه آن دانسته است، آن هم حیواناتی که مبتلا به بیماری های مسری هستند. یکی از مشخص‌ترین راه ها برای دفع این حیوانات بی شک داشتن شهری پاکیزه است، شهری که دست کم تعداد کافی سطل زباله در معابر عمومی آن موجود باشد تا سطح خیابان ها مملو از زباله ها نباشد

موج این نوع اعتراضات خیلی زود به شهرهای دیگری در کشور نیز رسید، تهران، مشهد، قزوین و ورامین از جمله شهرهایی بودند که برای ابراز همبستگی با معترضان به این خشونت ها دست به اعتراض زدند. این اعتراض ها گرچه باعث نشد شهرداری شیراز مسئولیت خود در قبال این خشونت فجیع شهری را بپذیرد، اما دست کم موجب شد بعد از چند روز مقامات شهری اصل ماجرا را بپذیرند و حتی قول پیگیری و یافتن عاملین کشتار فجیع سگ ها را نیز بدهند. جعفر امیدی، مسئول دفتر شهردار شیراز نهایتا اذعان کرد که شهرک صنعتی شیراز تحت نظارت شهرداری شیراز بوده است. او همچنین خاطرنشان کرد که این کشتار بی‌رحمانه توسط شهرداری شیراز در حال پیگیری است۷.

قانون در این باره چه می گوید؟
در تهران نیز همواره، پیدا یا پنهان، مقامات شهرداری به ویژه از سال ۸۴، علاقه و شور بسیاری برای کشتن سگ های شهر نشان داده اند. برای نمونه در نخستین سال شهرداری قالیباف که همزمان بود با نخستین سال ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد مقامات شهرداری با افتخار بسیار اعلام کردند که در طی ۲ ماه ۵۳۶ سگ ولگرد را کشته اند، یعنی روزی ۹ سگ ۸.

شهرداری برای دور نگه داشتن سگ ها از سطح شهر دو راه پیش رو داشته است، یکی ساده و دیگری خیلی خیلی ساده‌تر. افزایش امکانات بهداشت معابر شهری در مناطق یا، از پای در آوردن حیوانات. اینک به نظر می‌رسد که راه حل دوم دستِ بالا را پیدا کرده‌است

در آن زمان حسن صادقیان مدیر کل خدمات شهری شهرداری تهران در گفت و گو با خبرنگار اجتماعی فارس خاطرنشان کرده بود: "شهرداری تهران طی ۲ ماه گذشته در مناطق ۱۷، ۲۰، ۱۰، ۹، ۴،۱۶ و ۱۸ ، ۵۳۶ سگ ولگرد را معدوم کرده است". مسئولان شهرداری همواره قانون را ملاک سگ کشی خود اعلام می‌کنند و غالباً بدون ارائه توضیحی می‌گویند طبق بند ۱۵ ماده ۵۵ قانون شهرداری ها، این ارگان ها موظف هستند برای حفظ سلامت شهروندان، سگ کشی به راه بیندازند۹.
در این اثنا خبرنگاران نیز عموماً به همین اعلامیه ها اکتفا کرده اند و بدون پیگیری ماده مشخص قانونی، ترجیح داده اند چندان شهرداری را به خاطر آنچه "عمل به قانون" می خواند ملامت نکنند. اما با خواندن دقیق متن ماده ۱۵ بند ۵۵، پیداست که رفتارهای خشونت آمیز شهرداری می تواند ریشه در موضوعات دیگری داشته باشد: اول نوعی ابراز قدرقدرتی با گرفتن جان حیوانات و دوم بی مسئولیتی کامل در انجام وظایف قانونی خود و همچنین تلاش برای داشتن شهری پاکیزه که در آن حیوانات در جستجوی یافتن زباله و غذاهای مانده به سمت آن سرازیر نشوند.
اما قانون شهرداری در خصوص وضعیت حیوانات شهری چه وظایفی برای شهرداری در نظر گرفته است؟ "جلوگیری از شیوع امراض ساریه انسانی و حیوانی و اعلام این گونه بیماری ها به وزارت بهداری و دامپزشکی و شهرداری های مجاور هنگام بروز آنها و دور نگاه داشتن بیمارات مبتلا به امراض سایه و معالجه و دفع حیوانانی که مبتلا به امراض ساریه بوده و یا در شهر بلاصاحب و مضر هستند".
قانون، وظیفه شهرداری را نه کشتن حیوانات، بلکه دفع و معالجه آن دانسته است، آن هم حیواناتی که مبتلا به بیماری های مسری هستند. یکی از مشخص‌ترین راه ها برای دفع این حیوانات بی شک داشتن شهری پاکیزه است، شهری که دست کم تعداد کافی سطل زباله در معابر عمومی آن موجود باشد تا سطح خیابانها مملو از زباله ها نباشد.


سگ ها کجا پرسه می زنند؟
طبق آماری که سال ۸۵ شهرداری منتشر کرد، بیشترین سگ ولگرد را منطقه ۱۸ تهران داشته است۱۰. از قضا اگر سری به منطقه ۱۸ بزنیم در می یابیم که اصلی ترین مشخصه این منطقه که در جنوب شهر واقع است کثیفی آن و رنج دائمی آن از نبود سطل های زباله در سطح محلات و رقص دائمی این زباله ها در سطح زمین با وزش نسیم باد یا طوفان های تند است. یافت آباد شمالی و جنوبی (تهرانیه)، ابراهیم‌آباد، ارشد آباد، ترک آباد، عرب آباد، شهرک قائم، شهرک مسلمین، بهداشت، شهرک امام خمینی، بازار آهن، و کوی فردوس از جمله محلات منطقه ۱۸ است. دیگر مناطقی که سگ های ولگرد بیشترین جولان را در آن ها دارد منطقه ۲۰ ، منظقه ۱۷ ، منطقه ۱۰ و منطقه ۱۶.
معادله حالا قابل حل تر به نظر می آید، تمام این محلات در جنوب جغرافیایی و اقتصادی شهر قرار دارند، جاهایی که به نظر می‌رسد علاقه چندانی برای تمیز نگاه داشتن آنها و برخوردار کردن‌شان از امکانات اولیه مناطق مرفه تر وجود ندارد. تاحدی که خود شهرداری در سال ۹۲ خبر از سرقت سطل های زباله و انتقال آن به منطقه ای دیگر در محدوده مذکور، داده است.
شهرداری برای دور نگه داشتن سگ ها از سطح شهر دو راه پیش رو داشته است، یکی ساده و دیگری خیلی خیلی ساده‌تر. افزایش امکانات بهداشت معابر شهری در مناطق یا، از پای در آوردن حیوانات. اینک به نظر می‌رسد که راه حل دوم دستِ بالا را پیدا کرده‌است.
کشتن حیوانات دو منفعت دارد: اول اینکه هزینه ای ندارد و برای اجرایش برخلافِ فراهم کردن حداقل های بهداشت شهری، نیازی به در نظرگرفتن بودجه ای قابل توجه نیست. دوم اینکه جمع آوری خشونت آور سگ ها و کشتن آنها شمایلی قدرقدرت و خشن را به ذهن متبادر می‌کند که گویی راه حلی است مطلوب برای وادار کردن شهروندان این محلات به سکوت. تصویری که بارها پیمانکاران شهرداری در مبارزه با آنچه سد معبر می‌خوانند و به مجروح شدن و مرگ دستفروش‌ها انجامیده‌است از خود نشان داده‌اند.

شاید این فشارها باعث شود تا مقامات شهرداری تا حدی در سیاست حیوان‌کشی تجدید نظر کنند، اما آنها را وادار نخواهد کرد تا به وجه ایجابی ماجرا، که اختصاص بودجه برای بهبود وضع بهداشت و پاکیزگی محلات است بپردازند. از اینرو شاید بهتر باشد کنشگران شهری وجهی ایجابی نیز برای حضور خود اختیار کنند و از مقامات شهرداری بخواهند به اقداماتی جدی برای بهبود شرایط پاکیزگی در مناطق محروم شهری که جولانگاه حیوانات گرسنه است دست زند

امید به مداخلات شهروندی
با این حال دو نقطه امید را می توان در کارزار خیابانی و رسانه ای که علیه قانون گریزی، مسئولیت گریزی و خشونت گرایی شهرداران شهرهای مختلف در امر سگ کشی برپا شد مشاهده کرد.
نخست اینکه سطح قابل قبولی از کنشگران با نشان دادن تعهد مدنی، منازعات شهری را جدی گرفته‌اند و قصد دارند با مشارکت جمعی فعال به نیرویی مهم در متوقف کردن سیاست های غیرقانونی مسئولان شهری بدل شوند.
وجه امیدبخش دیگر ماجرا مشاهده پوشش این نوع کارزار در طیف های گوناگون رسانه ها و خبرگزاری های سیاسی کشور است؛ ظاهرا سطح منازعات شهری به حدی رسیده است که رسانه ها بعضاً از سیاست مبتنی بر بازتاب انحصاریِ منازعات جناحی و کنش های اجتماعی علیه سیاست های غیرقانونی را جدی بگیرند و حتی با آن همدلی کنند.
شاید این فشارها باعث شود تا مقامات شهرداری تا حدی در سیاست حیوان‌کشی تجدید نظر کنند، اما آنها را وادار نخواهد کرد تا به وجه ایجابی ماجرا، که اختصاص بودجه برای بهبود وضع بهداشت و پاکیزگی محلات است بپردازند. از اینرو شاید بهتر باشد کنشگران شهری وجهی ایجابی نیز برای حضور خود اختیار کنند و از مقامات شهرداری بخواهند به اقداماتی جدی برای بهبود شرایط پاکیزگی در مناطق محروم شهری که جولانگاه حیوانات گرسنه است دست زند.




1. http://www.aparat.com/v/blh8q/ فیلم_سگ_کشی_با_اسید_در_شیراز
2. http://fararu.com/fa/mobile/229934
3. http://aftabeyazd.ir/news.php?id=1459
4. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13940125001021
5. http://alef.ir/vdcgnu9xwak9334.rpra.html?267653
6. http://isna.ir/fa/news/94012911515/سگ-کشی-در-شیراز-کار-کی-بود
7. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13940125001021
8. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8506060068
9. همان
10. همان


■ دسته‌بندی:  «محیط شهری»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها