سه شنبه ۱ اردیبهشت ۹۴

ترسیم نقشه‌ی کالبدی و انسانی خشونت در شهر

نسترن صارمی

مروری بر تجربه‌ی پروژه سیفتی‌پین در هند
شاید برای ارتقای امنیت زنان در شهر و کاهش خشونت و فشار بر آنان در محیط‌های شهری، هیچ چیز به قدر اطلاعات دقیق و درست از نقاط مختلف شهر کارایی نداشته باشد۱. سیفتی‌پین یکی از تکنولوژی‌هایی است که در یک پروژه‌ی سنجش و ارزیابی خشونت در شهر علیه زنان طراحی شد . بدین ترتیب با به‌کارگیری این نرم‌افزار پژوهشگران هندی توانسته‌اند، نقشه‌ای از امنیت و ناامنی زنان در شهر و نیز نسبت آن با زیرساخت‌ها و خدمات شهری تهیه کنند. دستاوردی که با به‌روز شدن مدام می‌تواند مسیر حرکت برنامه‌ریزان و تصمیم‌سازان شهری در این خصوص را معین کند. یادداشت زیر مروری است بر گزارشی که مرکز تأمین زنان ساخی۲ با همکاری سیفتی‌پین در ماه‌های اخیر از اجرای پروژه در ایالت کرالای هند تهیه کرده است.


زنان و خشونت در فضاهای عمومی
فضای عمومی فضایی اجتماعی است در دسترس همگان، فارغ از مالکیت مکان. خیابان‌ها و گذرهای عمومی، پیاده‌روها، میدان بازارها، پارک‌ها، سواحل، زمین‌های ورزشی، سالن‌های سینما و تئاتر، گورستان‌ها، بناهای عمومی، وسایل حمل و نقل عمومی، ادارات دولتی، و دیگر دفاتر و رستوران‌ها از جمله فضاهای عمومی هستند. فضاهای عمومی در کشورهای در حال توسعه، همچنان بیشتر فضاهایی مردانه هستند و کمتر برای دسترسی آسان و امن زنان طراحی، برنامه‌ریزی و مناسب‌سازی شده‌اند. به همین خاطر زنان و مردان شهرها را به شیوه‌های متفاوتی تجربه می‌کنند.

در سال ۲۰۱۲ در هند ۲.۴۴۰.۲۷۶ جرم علیه زنان گزارش شده است، که در قیاس با سال قبل، در حدود ۶.۴% افزایش یافته است. جنایات و تجاوزهای رخ داده در این سال، به حدی بود و چنان اعتراضات عمومی علیه نهادهای دولتی و حکومتی را در پی آورد که در فوریه ۲۰۱۳، باعث شد مواد قانونی جدیدی برای مقابله با تجاوز و تعرض جنسی به تصویب برسند. معترضان می‌گفتند دولت نتوانسته است امنیت کافی برای زنان تأمین کند

رویکردِ حق‌بنیاد به شهر، فضاها و منابع آن می‌تواند خواستی اجتماعی بوجود بیاورد تا فرهنگ تخصیص مکان‌ها و منابع شهری را در راستای تقویت دسترسی گروه‌های آسیب‌پذیر دگرگون کند. این رویکرد هنوز در شهرهای هند کمتر مورد بررسی قرار گرفته و کمتر اطلاعات جغرافیایی و فضایی مستندی دراین خصوص گردآوری شده است.
کالپانا ویسوانات، در راستای تقویت حق زنان بر شهر، پروسه‌ی تغییر ماهیت شهرها را در فهم، برنامه‌ریزی، و طراحی شهر دنبال می‌کند. آسیب‌هایی که زنان با توجه به طبقه، نژاد، سن و سال، و نیز مهاجران در مقابل تبعیض و خشونت تجربه می‌کنند، مسئله‌ی امنیت آنان در فضاهای عمومی را از بحث عمومی مِن‌باب خشونت و جرم فراتر می‌برد. دکتر کالپانا ویسوانات، پژوهشگری که قریب بیست سال درمورد مسئله خشونت علیه زنان و ایمن‌سازی شهر برای زنان کار کرده، یکی از دو بنیانگذاران این اپلیکشین است.
در سال ۲۰۱۲ در هند ۲.۴۴۰.۲۷۶ جرم علیه زنان گزارش شده است، که در قیاس با سال قبل، در حدود ۶.۴% افزایش یافته است. جنایات و تجاوزهای رخ داده در این سال، به حدی بود و چنان اعتراضات عمومی علیه نهادهای دولتی و حکومتی را در پی آورد که در فوریه ۲۰۱۳، باعث شد مواد قانونی جدیدی برای مقابله با تجاوز و تعرض جنسی به تصویب برسند. معترضان می‌گفتند دولت نتوانسته است امنیت کافی برای زنان تأمین کند.
در این میان کرالا به دلیل الگوی متناقض شاخص‌های توسعه اجتماعی بالایش، توجه‌های زیادی را برانگیخته است: کرالا از نظر نسبت جنسیتی جمعیت، سطح سواد، امید به زندگی، میانگین سن ازدواج زنان، نسبت به دیگر مناطق کشور به مراتب وضعیت بهتری دارد، و در عین حال بیشترین نرخ جرائم مرتبت با خشونت‌های جنسیتی را نیز به خود اختصاص داده است؛ یعنی چیزی در حدود دوبرابر میانگین کشوری.
روشنایی بهتر، پارک‌هایی مناسب‌سازی شده برای استفاده همگان، جداسازی کمتر مناطق مسکونی و تجاری، و در دسترس بودن نیروهای حفاطتی پلیس، همه و همه در خدمت یک چیز است: احقاق حق همگانی در دسترسی به فضای عمومی امن


طراحی پروژه سیفتی پین در ایالت کرالا
مرکز زنان ساخی با کمک دفتر سازمان ملل و همکاری مرکز توسعه جنسیت و زیست‌بوم کوچی و مایا، ، شهرهای تریووانتاپورام، کلیکت، تریشور و کوچی (همگی در ایالت کرالا) را تحت پوشش ارزیابی و سنجش قرار دادند.
مواردی که در این مطالعات مورد توجه قرار گرفته‌اند، بیشتر معطوف به فقدان زیرساخت‌های عمومی در شهر هستند، نظیر روشنایی خیابان‌ها، در دسترس نبودن نیروهای پلیس، و فقدان فضاهای عمومی مساعد برای حضور همگان، یا به تعبیری فضاهایِ دوستدار زنان۳. روشنایی بهتر، پارک‌هایی مناسب‌سازی شده برای استفاده همگان، جداسازی کمتر مناطق مسکونی و تجاری، و در دسترس بودن نیروهای حفاطتی پلیس، همه و همه در خدمت یک چیز است: احقاق حق همگانی در دسترسی به فضای عمومی امن.
اولویت اصلی این مطالعه، تمرکز بر خشونت علیه زنان در حوزه و قلمرو عمومی است، و بررسیِ اینکه چه استراتژی‌های ویژه‌ای برای مقابله با آن‌ها در قلمرو عمومی باید اتخاذ کرد. مسأله اینجاست که بدانیم زنان چرا و چگونه در فضاهای عمومی احساس ناامنی می‌کنند، بین ترس زنان از خشونت و اجتناب آنان از حضور در فضاهای عمومی، ساعات حضورشان و نیز نوع پوششی که برمی‌گزینند، چه نسبتی برقرار است. فاکتورهای دیگر، واکنش اجتماعی، نقش پلیس، تسهیلات و زیرساخت‌های دوستدار زنان، و آگاهی از مکانیسم‌های موجود در مورد جبران خسارت وارده از این موارد خشونت‌بار است. یافته‌های بدست آمده از این پروژه در اختیار سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان قرار می‌گیرد تا با دیدن و در نظر گرفتنِ این یافته‌ها، شهر و محیطی مناسب‌تر برای زنان فراهم کنند.

سیفتی پین یک اپلیکیشن متکی بر نقشه است که با کمک موبایل داده‌هایی در ارتباط با امنیت شهرها توسط کاربران خود جمع‌آوری می‌کند. سیفتی پین با این فرض ساخته شده که مشارکت و تعامل افراد و جامعه، شهری امن‌تر را به ارمغان خواهد آورد

از این منظر، ابتکار سیفتی پین، می‌تواند میزان امنیت و آسایشی که شهرها برای زنان فراهم می‌آورد را از جنبه‌های مختلفی مثل زیرساخت‌ها، حمل‌و نقل، و نقش نیروهای پلیس در احساس امنیت مورد سنجش قرار بدهد. سیفتی پین در مطالعاتی که پیرامون تحلیل امنیت شهر انجام شده، به عنوان یک نقشه تلفن همراه مورد استفاده قرار گرفته است.
سیفتی پین یک اپلیکیشن متکی بر نقشه است که با کمک موبایل داده‌هایی در ارتباط با امنیت شهرها توسط کاربران خود جمع‌آوری می‌کند. سیفتی پین با این فرض ساخته شده که مشارکت و تعامل افراد و جامعه، شهری امن‌تر را به ارمغان خواهد آورد. کاربران می‌توانند با استفاده از آپشن‌های نرم‌افزار آنلاین، میزان و درجه امنیت هر نقطه از نقشه که در نزدیکی آن هستند را اعلام کنند؛ دیگران کاربران هم می‌توانند با وی در این مورد تبادل نظر کنند. به‌علاوه، کاربر با فعال کردن می‌تواند راحت‌ترین دسترسی را به نزدیک‌ترین مغازه‌ها، باجه پلیس، بیمارستان یا دیگر نیازمندی‌های خود به سرعت پیدا کند. مشارکت هرچه بیشتر کاربران می‌تواند شبکه کنشگری از فعالان را فراهم آورده و داده‌های تعیین‌کننده‌ای در اختیار دولت، ان‌جی اوها، مؤسسات رفاهی و نیز شرکت‌ها و ادارات قرار دهد. علاوه بر ضبط داده‌هایی درخصوص موارد فوری آزار و اذیت رخداده یا محتمل، کاربران می‌توانند داده‌های مفیدی درباره این موارد ۹گانه فراهم آورند: روشنایی، دسترس‌پذیری فضا، قابل رؤیت بودن عابران، دسترسی به پرسنل حفاظتی، دسترسی به وسایل حمل‌ونقل عمومی، تنوع جنسیتی در فضا، وضعیت مسیر پیاده، و نیز احساس امنیت یا ناامنی در مکان مشخص.
کاربران می‌توانند داده‌های مفیدی درباره این موارد ۹گانه فراهم آورند: روشنایی، دسترس‌پذیری فضا، قابل رؤیت بودن عابران، دسترسی به پرسنل حفاظتی، دسترسی به وسایل حمل‌ونقل عمومی، تنوع جنسیتی در فضا، وضعیت مسیر پیاده، و نیز احساس امنیت یا ناامنی در مکان مشخص

بدین ترتیب ارائه‌دهندگان خدمات عمومی، می‌توانند به اطلاعات مفید، نقطه به نقطه و به روز شده از شهر دسترسی داشته باشند و خدمات خود را دائماً مورد بازبینی قرار داده و ارتقا ببخشند. اسازمان‌های نردم‌نهاد، خصوصاً در مناطق فقیرتر شهر می‌توانند از سیفتی پین به عنوان ابزاری برای شناسایی مناطق نیازمند حمایت فعالان اجتماعی بهره بگیرند. شرکت‌ها و مؤسسات اداری نیز می‌توانند امنیت و رفاه کارکنانشان را در بیرون از محل کار و در مسیر مؤسسه تحت‌نظر گرفته و اقداماتی برای ارتقای آن را تدارک ببینند.
در آغاز پروژه در کرالا، تعداد ۱۷ نفر داوطلب طی دو روز برای استفاده از اپلیکیشن آموزش دیدند. در طول برنامه ویدیوهای کوتاه و عکس‌هایی برای آموزش آیکون‌های نُه‌گانه به کاربران نمایش داده شد. این افراد از گروه‌های سنی‌ای انتخاب شدند که اغلب در معرض مسائل ناشی از خشونت‌های شهری هستند.
زمان اجرای پروژه در کالیکات دو ماه بود. دسامبر ۲۰۱۴ و ژانویه ۲۰۱۵. چهاره منطقه از شهر برای استفاده کاربران و جمع‌آوری اطلاعات انتخاب شد. در هر منطقه هروز از ۲۵ تا ۳۰ گزارش و در ساعات متفاوتی از روز، به شبکه سیفتی پین ارسال شد.
کلیکت یکی از مناطق تجاری مهم در کرال است. با جمعیت ساکن بالغ بر۴۰۰ هزار نفر. نتیجه‌ی این جستار به کار ارزیابی از سطح زیرساخت‌های عمومی کمک کرد. چیزی که به طور مستقیم با میزان رؤیت‌پذیریِ زنان پس از تاریک شدن هوا در سطح شهر ارتباط داشت
بسیاری از مکان‌هایی که در روشنایی روز قابل دسترس هستند، با تاریک شدن هوا در محدوده مناطق ناامن قرار می‌گیرند. در یافته‌های ناظر بر کالیکت چهار پارامتر کمترین امتیاز را کسب کرده‌اند: فضاهای با کاربری مختلط جنسیتی، حضور پرسنل حفاظتی، روشنایی و در آخر مسیرهای پیاده وضعیت به مراتب نامناسب‌تری داشته‌اند. حضور زنان در قیاس با مردان، در مکان‌های عمومی بسیار نازل بوده؛ در نتیجه فضای عمومی اغلب مردانه تصویر شده است. بنابراین دسترسی زنان به فضای عمومی بنابر زمان، مکان و مقصد محدود شده است. این وضعیت بعد از تاریک شدن هوا وخیم‌تر هم می‌شود.
وضعیت روشنایی معابر و مکان‌های عمومی نیز ضعیف است. مناطق مجهز نیز اغلب با شکستگی و خرابی روشنایی دست به گریبان‌اند. دسترسی به پرسنل حفاظتی نیز اغلب دشوار یا ناممکن بوده، نکته‌ای که حتی در مورد بسیاری از خیابان‌ها و مسیرهای اصلی نیز صدق می‌کند. مسیرهای پیاده نیز در حداقل کیفیت هستند. باقی پارامترها وضعیت مناسبی دارند، دسترس‌پذیری مکان‌ها و نیز دسترسی به حمل‌ونقل عمومی کیفیت قابل قبولی در شهر داشته است.
احساس امنیت پس از تاریک شدن هوا در شهر دستخوش تغییر می‌شود؛ حتی به‌رغمِ دسترسی مناسب به حمل‌ونقل عمومی. داده‌ها نشان می‌دهند که زنان در این وسایل احساس امنیت کافی ندارند. کاهش تعداد مغازه‌های و پنجره‌های باز رو به خیابان و نیز جمع شدنِ بساطِ فروشندگان خیابانی نیز در بروز این احساس دخیل هستند. کاهش جمعیت در حال تردد و کاهش بیشتر پرسنل حفاظتی نیز عامل تأثیرگذار بعدی است

احساس امنیت پس از تاریک شدن هوا در شهر دستخوش تغییر می‌شود؛ حتی به‌رغمِ دسترسی مناسب به حمل‌ونقل عمومی. داده‌ها نشان می‌دهند که زنان در این وسایل احساس امنیت کافی ندارند. کاهش تعداد مغازه‌های و پنجره‌های باز رو به خیابان و نیز جمع شدنِ بساطِ فروشندگان خیابانی نیز در بروز این احساس دخیل هستند. کاهش جمعیت در حال تردد و کاهش بیشتر پرسنل حفاظتی نیز عامل تأثیرگذار بعدی است.
اجراکنندگان پروژه علاوه بر تحلیل پارامترهایِ نُه‌گانه‌ی زیرساخت و خدمات شهری در هر منطقه و ارائه راهکارهایی با توجه به مشکلات آن، توانسته‌اند نقشه‌ای به‌روز از بُعد فضایی امنیت و ناامنی، خشونت، و سهولت دسترسی زنان به فضاهای عمومی را تهیه کنند که می‌تواند در هر برنامه‌ریزی برای شهر که از منظر جنسیتی حساس باشد به کار برده شود.




1. برای اطلاع از چگونگی کارکرد این نرم‌افزار و نصب آن روی گوشه همراه و انواع و اقسام گزارش‌هایی که می‌توان در مورد احساس شخصی از مناطق مختلف شهر در آن ثبت نمود، رجوع کنید به نوشته لیلا غروی : "تکنولوژی بر ضد خشونت" در تارنمای یکشهر. http://yekshahr.net/2015/03/post-232.html

2. Sakhi Women’s Resource Center
3. Women-friendly public spaces


■ دسته‌بندی:  «رسانه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها