یکشنبه ۱۷ اسفند ۹۳

حضور و غیبتِ زنان در جشن سالانه‌ی سینما

گزارش تحریریه

۲۲ بهمن هرسال به روال سی‌ساله‌ی جشنواره‌ی فجر جشن اختتامیه‌ای برگزار می‌گردد که در آن به رسم تمام جشن‌های سینمایی، برترین‌های فیلم و بازیگری و عوامل آن معرفی و با اعطای جوایزی از آنان تقدیر می‌شود. افرادی که کارت جشنواره را دارند با حضور در مراسم اختتامیه چهره‌های محبوب خود در عالم سینما را ملاقات و دیگران هم بناچار از تلویزیون این مراسم را دنبال می‌کنند.
این مراسم امسال با ساعتی تأخیر از شبکه‌ی نمایش پخش شد و بینندگان را به یاد پخش با سانسور و تکه‌پاره شده‌ی بازی‌های جهانی والیبال در ایران انداخت. پوشش تلویزیونی اختتامیه مهم‌ترین جشنواره سینمایی کشور، سینماگران زن را تنها در لانگ‌شات‌های مکرر قاب می‌بست؛ گویی در لحظات حضور زنان، پخش تلویزیونی ناگهان به گزارش رادیویی تبدیل می‌شد؛ و بینندگان، حضور سایه‌وار زنان را حدس می‌زدند. تصاویر پخش شده بیشتر به اختلالی خارج از کنترل شبیه بود تا پخش زنده‌ی مراسم سینمای ملی در سالگرد انقلاب.

در لحظات حضور زنان، پخش تلویزیونی ناگهان به گزارش رادیویی تبدیل می‌شد؛ و بینندگان، حضور سایه‌وار زنان را حدس می‌زدند. تصاویر پخش شده بیشتر به اختلالی خارج از کنترل شبیه بود تا پخش زنده‌ی مراسم سینمای ملی در سالگرد انقلاب
صداو سیما در پخش مراسم اختتامیه فیلم فجر آنچنان در سانسور زنان سینماگر افراط کرد که دادِ مردم و منتقدین را در آورد. هوشنگ گلمکانی در مجله‌ی زنان نوشت: "آشکارترین نشانه در این برنامه تقلیل نقش زنان سینماگر به حداقل و در مواردی حذف آنان بود. تا جایی که ممکن بود لحظه‌های حضور آنان بر صحنه کوتاه شده بود؛ برای نمایش همان لحظه‌های کوتاه حضور هم از تصویرهای دوربینی که لانگ‌شات مراسم را گرفته‌بود استفاده شده بود و در مورد دو برنده‌ی جایزه‌ی بهترین بازیگر نقش اول زن و نقش مکمل هم که حتی لحظه‌ای حضور آن‌ها در صحنه پخش نشد و به محض اعلام نامِ برنده، کات شد به مرد بعدی ! .. گویی اینان مشتی جذامی غربتی داعشی یا اصلاً تعدادی ساز موسیقی هستند که نباید نشانشان داد" . مراسمی که واکنش منتقدان را نه تنها در رسانه‌های حوزه زنان برانگیخت، بلکه در رسانه‌های عمومی‌تر نیز بازتاب پیدا کرد. در همین زمینه خبر آنلاین نوشت: "شیوه‌ی پخش مراسم نیز، به نوعی قدم زدن روی اعصاب بینندگان تلویزیونی را تداعی می‌کند. تصاویر، گزینشی پخش می‌شود، چهره زنان هنرمند از نمایی بسیار دور پخش می‌شود؛ درست مانند آلات موسیقی که هنوز تکلیف مدیران سیما با آن روشن نیست که بالاخره آلات موسیقی را نمایش بدهند یا ندهند و این موضوع در مراسم اختتامیه جشنواره فیلم فجر و پخش آن از تلویزیون نیز صدق می‌کرد" .
انگار نه انگار که اینان فعالان و برندگان جشنواره‌ای هستند که در سالگرد انقلاب اسلامی تحت تمامی حدود و موازین مقرر نهادهای ریز و درشت فرهنگی و غیرفرهنگی برگزار می‌شود
انگار نه که بینندگان تصاویر بزرگ‌تر آنان را در سر در سینماها، بیلبوردها، روی مجلات و مهم‌تر از آن در فیلم‌های سینمایی پخش شده از همین شبکه (نمایش) بارها و بارها تماشا کرده‌اند. و انگار نه انگار که اینان فعالان و برندگان جشنواره‌ای هستند که در سالگرد انقلاب اسلامی تحت تمامی حدود و موازین مقرر نهادهای ریز و درشت فرهنگی و غیرفرهنگی برگزار می‌شود. بازیگران زن ایران که در سال‌های بعد از انقلاب نه تنها در جشنواره‌های داخلی با حفظ وضعیت مورد درخواست، فعالیت‌هایشان را ادامه دادند، که حتی موازین فوق‌الذکر را به جشنواره‌های خارجی نیز بردند تا بتوانند حضورشان در سینمای ایران را تداوم ببخشند. این تبعیض و پرهیز در نمایش و انعکاس سیمای زنان بازیگر دوست و آشنا هم ندارد. از باران کوثری برنده‌ی سیمرغ بهترین بازیگر زن را در بر می‌گیرد تا مریلا زارعی که به خاطر فیلم شیار ۱۴۳ مورد تقدیر قرار گرفته است؛ فیلمی که پس از گذشت یک سال همچنان از سوی نهادهای مختلف به خاطر به تصویر کشیدن رنج خانواده شهدای جنگ هشت ساله مورد تشویق و حمایت قرار می‌گیرد.
زنان، آن هنگام که به حال خویش گذاشته می‌شوند مشغول به ساختن، کار و تکاپو و تلاش در همه‌ی عرصه‌های اقتصادی و فرهنگی و هنری هستند؛ اما همچنان در زمینه‌ی حقوق و مزایا، حضور بر سکوهای سالن‌های ورزشی و قاب تصویر سیمای ملی، یا به پسِ صحنه رانده می‌شوند و یا چنان کوچک‌نمایی می‌شوند که گویی وجود ندارند
درواقع رفتار و جهت‌گیری صدا و سیما، را شاید بتوان بارزترین شاخصِ یکی از گرایش‌های رسمیِ "بازنمایی" حضور زنان در عرصه‌های نمادین کشور دانست؛ موضوعی که نمادی گویا از وضعیت متناقض زنان در عرصه‌های گوناگون کشور است. در تمامی عرصه‌های اجتماعی به سان سینما یا ورزش، زنان حضوری فعال، پویا و زنده دارند. اما گویی زمانی که به نمایش، تصویر و بازنمود حضور آنان می‌رسیم، کمترین اعتبار و عرصه در اختیار آنان قرار می‌گیرد. زنان، آن هنگام که به حال خویش گذاشته می‌شوند مشغول به ساختن، کار و تکاپو و تلاش در همه‌ی عرصه‌های اقتصادی و فرهنگی و هنری هستند؛ اما همچنان در زمینه‌ی حقوق و مزایا، حضور بر سکوهای سالن‌های ورزشی و قاب تصویر سیمای ملی، یا به پسِ صحنه رانده می‌شوند و یا چنان کوچک‌نمایی می‌شوند که گویی وجود ندارند.


1. هوشنگ گلمکانی، "ساز مخالف"، زنان امروز – سال اول – شماره 9 – بهمن 1393
2. http://www.khabaronline.ir/detail/400090/culture/television


■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها