پنجشنبه ۳۰ بهمن ۹۳

وقتی ساخت‌وساز، تاریخ و مذهب را درمی‌نوردد

ترجمه:سامان صفرزایی

گزارش ایندپندنت درباره‌ی تخریب بافت تاریخی مکه

در ماه‌های گذشته شاهد کشمکشی بر سر تخریب یا عدم تخریب بخشی از بافت تاریخی شهر شیراز بودیم؛ یک سوی ماجرا، تولیت حرم شاهچراغ بود که برای اجرای طرح "حرم تا حرم" خواهان تخریب و در اختیار گرفتن منطقه و توسعه‌ی حرم بود و سوی دیگر، میراث فرهنگی که نگران تخریب و آسیب دیدن هویت تاریخی شهر. سپس مداخله‌ی شورای عالی معماری و شهرسازی، بالاترین نهاد تصمیم‌گیر در این حوزه. کشمکشی که همچنان سرنوشتش به‌رغم مصوبه‌ی شورا مبنی بر عدم تخریب خانه‌های تاریخی ناروشن باقی مانده است۱. درواقع زمانی که قانون مرجع در حفاظت از میراث و حافظه شهر به محاق رفته باشد، منافع گوناگون به شیوه‌ها و گفتارهای مختلفی وارد معرکه می‌شوند.
مرور گزارش ایندپندت در این خصوص خالی از لطف نیست؛ خاصه آنجا که به بهانه‌ی توسعه مسجد الحرام در شهر مکه، بافت تاریخی و خانه‌ی محل تولد پیامبر اسلام (ص)، در معرض تخریب قرار می‌گیرد. اما توسعه مسجد الحرام، فارغ از ابهام در توجیه ضرورتش، گویا بهانه‌ایست برای اعیان سازی و ساخت‌و سازهای لوکس و تجاری در آن منطقه. یادداشت زیر خلاصه‌ای از گزارش ایندپندنت در این باره است.

مکه: آیا توسعه مسجد الحرام، مال‌ها را جایگزین مولودگاه پیامبر خواهد کرد؟
منطقه‌ای در مکه که نقل است حضرت محمد(ص) در آنجا دیده به جهان گشوده، در آستانه مدفون شدن به زیر سنگ‌های مرمرینی است که بناست قصری عظیم و رؤیایی را جای آن بنشانند. این عملیات بخشی از پروژه ساخت‌وساز چند میلیارد پوندی در شهر مقدس مکه است، پروژه‌ای که تا کنون نیز به تخریب صدها بنای تاریخی منجر شده است.
این پروژه که چند سالی از عمر آن می‌گذرد آهنگ گسترش مسجد الحرام را دارد، تا امکانات بیشتری برای میلیون‌ها زائری فراهم کند که هر ساله راهی مکه می‌شوند تا در سفر حج شرکت کنند؛ بر تمام مسلمانان واجب است که دست کم یک بار در زندگی‌شان به خانه خدا مشرف شوند.
مکه قدسی‌ترین شهر در اسلام است، نخست بدان خاطر که زادگاه پیامبر اسلام است و پس از آن به این دلیل که خانه کعبه در آن واقع شده است، بنایی مکعب شکل که از گرانیت سیاه ساخته شده و گفته می‌شود حضرت ابراهیم آن را بنا کرده است. مسجدالحرام حوالی کعبه بنا شده و مسلمانان هنگام نماز رو به آن اقتدا می‌کنند.
بسیاری مبهوت و حیران از آن‌اند که چرا راه گسترش مسجد الحرام از ویران کردن صدها ساختمان و بنای تاریخی باید بگذرد. بر اساس آمار انستیتو خلیج (فارس) که در واشنگتن مستقر است، حدود ۹۵ درصد از بناهای این منطقه با قدمت هزارساله تخریب و هتل‌های لوکس، آپارتمان و مراکز بزرگ خرید جایگزین آن‌ها شده‌اند. قصر سلطنتی تازه برای شاه عبدالله ساخته می‌شود، یعنی زمانی که متولی رسمی مسجد به قصد بازدید در مکه اقامت دارد.
این گزارش‌ها حاکی از آن است که احتمالاً به زودی "خانه مولید" که بسیاری بر این باورند که پیامبر در آنجا به سال ۵۷۰ میلادی چشم به جهان گشوده است نیز از میان خواهد رفت. عربستان با قرائت اسلام وهابی حکمرانی می‌کند، گرایشی از اسلام که پرستش هر شی‌ء یا "بت" را قدغن می‌کند و آن را "شرک" و طاغوت می‌خواند.
ویران ساختن بناهای تاریخی اخیراً با حمایت شیخ عبدالعزیز عبدالله الشیخ، مفتی اعظم عربستان سعودی، همراه شده است. پرستی وی، شبکه خبری متعلق به ایران، به نقل از وی گزارش داده است که تخریب‌ها ضروری بوده است و مردم باید قدردان حکومت باشند که به دنبال گسترش ظرفیت مسجدالحرام است.
اتاق‌های خانه مولید زیر زمین قرار دارند و در سال ۱۹۵۱ کتابخانه‌ای در کنار دیوارها ساخته شد تا آن‌ها را سرجای خود نگاه دارد. این خانه اینک در نزدیکی محل عبور زائران قرار دارد، نوشته‌های روی دیوار به مسلمانان نسبت به عبادت در این مکان هشدار می‌دهد: "هیچ مدرکی وجود ندارد که حضرت محمد (ص) در این مکان متولد شده باشد، پس نماز گزاردن، دعا کردن یا درخواست برکت در این مکان ممنوع است."
دکتر علوی، از اندک صداهایی است که می‌کوشد علیه این تخریب‌ها در حوزه عمومی اعلام مخالفت کند، او ادعا می‌کند پلیس مذهبی در خارج از کتابخانه مستقر شده است تا از نیایش مسلمانان ممانعت به عمل آورد. او به ایندیپندنت می‌گوید: "مکان تولد پیامبر بار دیگر در معرض خطر قریب‌الوقوعِ فراموش شدن زیر بتون و مرمر قرار دارد."
او اضافه می‌کند : "حالا که حج تمام شده ساخت‌وسازهای ۲۴ ساعته دوباره از سر گرفته شده است، گسترش یک بخش از مسجدالحرام را به پایان رسانده‌اند، قصر سلطنتی که ۵ برابر بزرگ‌تر از قصر کنونی است، قرار است در سمتی از کوه بنا شود و چشم‌انداز دلپذیری به سوی مسجد الحرام داشته باشد."
در ماه سپتامبر ایندیپندنت فاش کرده بود که حتی مقبره حضرت محمد(ص) –واقع در مسجد النبی در شهر مدینه – نیز برای تندروهای وهابی محدودیتی محسوب نمی‌شود.
مقاله ایندیپندنت که تکاپوها برای بیرون کشیدن مقبره پیامبر را افشا می‌کرد به همراه ۶۱ صفحه سند مشورتی ، نهایتاً موجب بروز اعتراضات در خاورمیانه شد و مقامات سعودی را ناچار کرد تا این موضوع را تکذیب کنند، آن‌ها پیش‌تر از اظهارنظر در خصوص ساخت‌وسازها سر باز زده بودند. ایندیپندنت تلاش‌های بی‌شمار اما ناکامی به منظور برقراری تماس با مقامات سعودی برای موضع گیری در این خصوص انجام داده است.

منبع: ایندپندنت www.independent.co.uk




1. http://yekshahr.net/2014/11/post-164.html


■ دسته‌بندی:  «شهرهای جهان»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها