جمعه ۱۷ بهمن ۹۳

رسانه‌های مستقل شهری در خدمت حیات شهر و شهروندان

یکشهر

مصاحبه با یاشار سلطانی، سردبیر سایت معماری‌نیوز

سایت "معماری نیوز" پس از ۶ سال فعالیت، امروز به سایتی مرجع هم برای مسئولان شهری و هم برای شهروندانی که به سرنوشت شهرشان علاقمند هستند تبدیل شده است. اطلاعات و ارقامی که این سایت در مورد مداخلات شهرداری و دیگر نهادها در بافت تاریخی و فضای سبز و سایر فضاهای عمومی شهر انجام می‌دهد، همه و همه با دقت و جدیت تهیه شده و منابعی مهم برای کسانی به شمار می‌آیند که نسبت به این مداخلات نگران و معترض هستند. در این مصاحبه با یاشار سلطانی، مدیر مسئول و سردبیر معماری نیوز، مرور کوتاهی انجام دادیم بر تجارب این شش سال فعالیت و همچنین تلاش کردیم چشم‌اندازهای این نوع از فعالیت رسانه‌ای را در پیشگیری از تخریب شهر و زیر پا گذاشتنِ حقوق عموم مردم به شهر مورد بررسی قرار دهیم.

یکشهر: چه شد که معماری نیوز۱ را راه‌اندازی کردید؟

یاشار سلطانی: زمانی که ما تصمیم گرفتیم که چنین رسانه‌ای را راه اندازی کنیم، می‌دیدیم که انتقاداتی در حوزه شهری، اعم از معماری و شهرسازی، وجود دارند که عملاً تا اندازه‌ی زیادی تخصصی هستند؛ اما رسانه‌ای که از منظر تخصصی و ویژه و به طور دائم این مسائل را دنبال کند وجود ندارد. یعنی رسانه‌ای که بتواند مسائل را تشخیص بدهد، به‌درستی مطرح کند و طرح راهکار نیز در حوزه توانایی‌هایش باشد. عمدتاً رسانه‌های خبری که در آن زمان بعضاً این مسائل را انعکاس می‌دادند، رسانه‌های سیاسی بودند. در سال ۸۷ که ما وبسایت را راه اندازی کردیم، دو موضوع عمده این ضرورت را برای ما پررنگ کرده بود: یکی پروژه مسکن مهر بود، که ما حدس می‌زدیم که با چهارچوب موجود برنامه به چه می‌انجامد و دوم، آمدن آقای قالیباف به شهرداری تهران بود که ما گمان می‌کردیم که ایده‌ها و برنامه‌های ایشان نیاز به نقد مداوم خواهند داشت.

در سال ۸۷ که ما وبسایت را راه اندازی کردیم، دو موضوع عمده این ضرورت را برای ما پررنگ کرده بود: یکی پروژه مسکن مهر بود، که ما حدس می‌زدیم که با چهارچوب موجود برنامه به چه می‌انجامد و دوم، آمدن آقای قالیباف به شهرداری تهران بود که ما گمان می‌کردیم که ایده‌ها و برنامه‌های ایشان نیاز به نقد مداوم خواهند داشت

می‌دانید که علاوه بر رسانه‌ها، تا پیش از آن که انتخاب شهرداری به شورای شهر سپرده شود، شهردارها را وزارت کشور انتخاب می‌کرد. این انتخاب‌ها همیشه بیش از آنکه به کارآمدی مدیریت شهری مربوط باشند، تصمیم‌ها و انتخاب‌هایی سیاسی و امنیتی بوده‌اند. اما ما اعتقاد داریم که شهر، متعلق به شهروندانی است که در آن زندگی می‌کنند، و در نهایت این شهروندانند که باید تصمیم بگیرند که مدیران شهری چه نوع شهری را برایشان تدارک می‌بینند. از نظر ما سیستم اداره‌ی شهرهای ما کمتر بر مبنای نگاه علمی شهرسازی صورت می‌گیرد. شما می‌بینید که فی‌المثل رییس سازمان زیباسازی شهر تهران، رشته‌ی تحصیلی‌اش علوم سیاسی است. یا مثلاً کسی که مسئول بخش حریم شهر تهران است، یک خلبان است. در حالی که این موضوع شدیداً تخصصی و مهم است. و شهرسازان ما که در اصل می‌بایست اتاق فکر شهرداری را تشکیل می‌دادند، اغلبشان منتقدین شهری هستند، و در مقام مدیران شهری و تصمیم‌گیر و برنامه‌ریز قرار نمی‌گیرند.
در مورد مسکن مهر ما از اولین منتقدان پروژه بودیم. ما اعتقاد داشتیم که شهر باید توسط مردم ساخته شود. لزومی ندارد که جایی وسط بیایان را جدول کشی کنیم، آپارتمان بسازیم و به مردم بگوییم این آدرس مدرسه و مسجد محله شماست. واقعیت این است که شهر این گونه ساخته نمی‌شود، شهر برمبنای اصولی ساخته می‌شود که در این پروژه‌ها عمدتاً غایب هستند.
آقای قالیباف مدام بر جهادی بودن کارشان تأکید می‌کنند. اما همین موضوعِ نگرانی ما بود. ما در شرایط جنگی و بحرانی که نبودیم؛ چرا باید شهر جهادی ساخته شود؟ شهر باید با متانت و تعقل ساخته بشود

یکشهر: در تمام این سال‌ها عمده‌ترین انتقادی که به مسکن مهر وارد می‌دانند، تأثیر سوء آن بر افزایش تورم در کشور است، اما انتقاد شما از زاویه‌ی دیگری بود.

سلطانی: ما نقدمان شهری بود و از موضع شهرسازی. آن موقع کسی نمی‌دانست که چه گردش‌های مالی یا تورمی به دنبال این پروژه خواهد آمد. هرچند ما همان زمان در چند نوشته در خصوص دلالی‌هایی که در مسکن مهر جریان گرفته بود نوشتیم و هشدار دادیم. پیمانکار فی المثل با نرخ متری ۳۴۰ هزار تومان قرارداد می‌بست؛ اما این مسکن چند بار دست به دست می‌شد تا به دست پیمانکار نهایی می‌رسید، چون دولت با پیمانکار نهایی قرار داد نمی‌بست. به همین دلیل ما افت شدید کیفی این پروژه را پیش‌بینی می‌کردیم. اما عمده نقد ما از منظر شهری بود. ما می‌گفتیم که مدیران شهری، مجری هستند. آقای قالیباف مدام بر جهادی بودن کارشان تأکید می‌کنند. اما همین موضوعِ نگرانی ما بود. ما در شرایط جنگی و بحرانی که نبودیم؛ چرا باید شهر جهادی ساخته شود؟ شهر باید با متانت و تعقل ساخته بشود.

مردم باغ می‌خواهند، درخت، محیط زیست سالم، هوای خوب. نه اینکه مدیران خودشان تصمیم بگیرند که چه شهری برای مردم بهتر است

یکشهر: البته شهرهایی داشتیم که با خاک یکسان شدند و باید جهادی ساخته می‌شدند و نشدند.

سلطانی: بله، دقیقاً. موضوع بعدی که از همان ابتدای شروع به کار سایت مسئله ما بود، تدوین طرح تفضیلی بود. ما از همان ابتدا هشدار می‌دادیم که روال طرح، روند درستی نیست. آن زمان شهرداری تهران در مصاحبه‌ای گفته بود که ما برای اولین بار تدوین طرح جامع و طرح تفضیلی را به صورت موازی و همزمان پیش می‌بریم. اما این سیاست غلط بود؛ طرح جامع، طرح مادر است، و طرح تفضیلی می‌بایست برمبنا و از دل طرح جامع بیرون بیاید. چطور وقتی هنوز طرح جامعی در دست نداریم، اقدام به تدوین طرح تفضیلی می‌کنیم؟ این روزها در اغلب کشورهای جهان، طرح تفضیلی پدیده‌ای منسوخ شده است و برای پاسخ به نیازهای شهر از طرح‌های موضعی استفاده می‌شود. مثلاً شما نمی‌توانید بگویید تراکم در منطقه ۱، ۲ یا هر منطقه‌ای به طور کلی چند طبقه است. هر خیابان و محلی در دل منطقه شرایط خودش را دارد. البته نقدها و هشدارها بی‌تأثیر هم نبوده‌اند، منتها در زمانی که ما شروع به کار کردیم، رسانه مستقل دیگری در حوزه شهری کمتر وجود داشت و رسانه‌های موجود اغلب وابسته به بدنه‌ی مدیریت شهری بودند. اما امروز خوشبختانه تعداد این رسانه‌ها بیشتر شده است و ما امیدواریم که اثرگذاری‌ها نیز به همین میزان بیشتر شود. تقویت یک شبکه فعال رسانه‌ای می‌تواند مردم را نیز درگیر کند و مردم بتوانند مطالب شهری خودشان را مطرح کنند. از طریق این رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی مردم می‌توانند به گوش مدیران شهری برسانند که می‌خواهند در چه نوع شهری زندگی کنند. مردم باغ می‌خواهند، درخت، محیط زیست سالم، هوای خوب. نه اینکه مدیران خودشان تصمیم بگیرند که چه شهری برای مردم بهتر است. نمونه بارزی که بدون نیازسنجی ساکنان انجام شد، پیاده راه ۱۷ شهریور بود. مدیران بدون توجه به خواست منطقه طرح حرم تا حرم را مطرح می‌کردند، در حالی که ساکنین و کسبه به شدت از این طرح آسیب دیدند و از آن محل کوچ کردند. چون کسی نیاز و خواسته آن‌ها را ندیده بود.

یکشهر: آقای سلطانی، اگر در ارزیابی یک رسانه از جنس معماری نیوز، سه گروه را مدنظر قرار بدهیم؛ یعنی تأثیر رسانه بر مسئولان، تأثیر رسانه بر متخصصان و تأثیر آن بر مردم عادی غیرمتخصص، خود شما حالا بعد از پنج شش سال فعالیت، ارزیابی‌تان از عملکرد این رسانه در هرکدام از این سه حوزه چگونه است؟ در هر یک از این سه گروه، معماری نیوز چقدر دیده و شنیده شد و چه میزان بازخورد داشت؟

در بسیاری از موارد مهندسان مشاور به علت اینکه طرف قرار داد پروژه‌های شهری و شهرداری هستند، حاضر به شفاف‌سازی اطلاعات، نقد و همکاری نیستند. سؤال من از این مهندسان مشاور آن است که در هنگام تهیه طرح تفصیلی بر چه اساسی پهنه‌ای را که کاخ-باغ ثابت پاسال در آن بوده، پهنه M معرفی کرده، که می‌تواند تجاری و اداری باشد؟ یا مثلاً مورد باغ پسیان. این باغ درخت‌های هشتاد ساله دارد، حداقل ۲۰۰ تا ۳۰۰ اصله درخت. اما متأسفانه بر اساس کاربری M۱۱۱ که همین مهندسان مشاور برای آن تعریف کرده‌اند است که امروز بناست در آن باغ هتل ساخته شود

سلطانی: گزارشاتی که ما در آن‌ها مسئولان را خطاب کردیم و رو به آن‌ها نوشتیم، کمتر نتیجه داد. اما گزارش‌هایی که در آن‌ها مخاطب ما مردم عادی بودند، مواردی که ما به شهروندان از تغییر و مداخلاتی که بناست در شهرشان صورت بگیرد خبر دادیم، جریان افکار عمومی که به‌وجود آمد و فشاری که از این طریق بر مدیران شهری وارد شد، نتیجه‌بخش‌تر بوده است. بعضاً این جریان افکار عمومی توانسته برخی تصمیم‌ها را متوقف کند، یا در بعضی موارد منجر به اصلاح آن شود.

یکشهر: در مورد متخصصان چطور؟

سلطانی: راستش ما از جامعه متخصصان در حوزه شهر قدری گلایه داریم. در بسیاری از موارد مهندسان مشاور به علت اینکه طرف قرار داد پروژه‌های شهری و شهرداری هستند، حاضر به شفاف‌سازی اطلاعات، نقد و همکاری نیستند. سؤال من از این مهندسان مشاور آن است که در هنگام تهیه طرح تفصیلی بر چه اساسی پهنه‌ای را که کاخ-باغ ثابت پاسال در آن بوده، پهنه M معرفی کرده، که می‌تواند تجاری و اداری باشد؟ یا مثلاً مورد باغ پسیان. این باغ درخت‌های هشتاد ساله دارد، حداقل ۲۰۰ تا ۳۰۰ اصله درخت. اما متأسفانه بر اساس کاربری M۱۱۱ که همین مهندسان مشاور برای آن تعریف کرده‌اند است که امروز بناست در آن باغ هتل ساخته شود. البته این در مورد همه مهندسان مشاور صدق نمی‌کند، اما متأسفانه بسیاری از آن‌ها همکاری مدیران شهری غیرمتخصص هستند و این به ضرر شهر و مردم است.

یکشهر: شما فکر می‌کنید برای اثرگذاری بیشتر نوع فعالیتی که رسانه شما انجام می‌دهد، چه عواملی اهمیت دارند؟ یا آیا به حلقه‌های واسط دیگری هم نیاز هست؟

سلطانی: به نظر من برای موفقیت چنین رسانه‌هایی دو شرط ضروری وجود دارد. اول اینکه رسانه مستقل باشد و نقدهایش فراجناحی باشد، یعنی وارد بازی‌های سیاسی روز نشود. و نقد تخصصی را خارج از جناح‌بندی‌های سیاسی دنبال کند. دوم اینکه در کنار مردم باشد و نه سخنگوی روابط عمومی سازمان‌ها. در این صورت نظرها و نقدهایش را حتی مخالفین هم خواهند خواند و اعتنا خواهند کرد.

بسیاری موارد شهروندان ما را از تخریب خانه‌های تاریخی یا باغات مطلع می‌کنند. در مجموع ما بیشتر اخبار و اطلاعاتمان را از گزارشات مردمی دریافت می‌کنیم. بسیاری از کارکنان انواع سازمان‌های دولتی و حکومتی نیز دغدغه‌ها و اطلاعاتشان را با ما درمیان می‌گذارند. افرادی که شهروند بودنشان برای‌شان بر شغل یا پستی که دارند، اولویت دارد. و این موضوع برای ما خوشحال کننده و امیدبخش است

یکشهر: آقای سلطانی، بسیاری از اصطلاحات و گفتارهای حوزه شهرسازی برای مردم عادی ناشناخته و نامفهوم هستند. مثلاً همین پهنه‌بندی و کاربری‌ها. شاید یک شهروند عادی نداند که وقتی در طرح تفضیلی آمده است که فلان منطقه کاربری M دارد، این موضوع بتواند به درخت‌ها و تنفس شهر او گزندی بزند. شما فکر می‌کنید توانسته‌اید که با حفظ این نگاه تخصصی، این حوزه را برای مخاطب عادی‌تان قابل فهم کنید؟

سلطانی: اتفاقاً ما همیشه سعی کردیم با تهیه عکس و نشان دادن تغییرها و تخریب‌های صورت گرفته یا احتمالی مردم را به ساده‌ترین شکل ممکن از موضوع آگاه کنیم. همین چند روز پیش برنامه‌ای در صدا و سیما پخش شد که از طریق یک گزارش تلویزیونی به سادگی به مردم توضیح می‌داد که چطور روند فعلی، تهران را به ساختمان صرف تبدیل خواهد کرد و با ادامه روند فعلی دیگر باغ و فضای سبزی پایدار نمی‌ماند. چنین برنامه‌هایی کار ما را راحت‌تر خواهند کرد. همین یک برنامه به خوبی نشان می‌داد که چرا تبدیل شدن فلان باغ در محدوده تجریش به فضای تجاری تخریب‌زاست و ترافیک را بر هم خواهد زد و الی آخر. ما زمانی که می‌خواستیم طرح تفضیلی را در سایت برای خودمان و دیگران شرح بدهیم، خیلی ساده از روی نقشه نشان می‌دادیم که مثلاً این پلاک روی نقشه پارک است و اگر کاربری M به آن تعلق بگیرد، یعنی در آینده تجاری خواهد شد.
همین سیستم برج باغی که آقای چمران طرح آن را ارائه کرده و شهرداری هم به سرعت در حال اجرای آن است، از نظر ما یک طرح خطرناک برای شهر ماست. طبق این طرح در ۳۵ درصد مساحت باغ می‌تواند برج ساخته شود، به شرطی اینکه گسترش این ۳۵ درصد عمودی باشد؛ نه افقی. ما الان سعی داریم بُعد پنهان این طرح را به زبان ساده برای مردم بشکافیم: در این طرح شما می‌توانید چند طبقه منفی را به پارکینگ به عنوان مثال اختصاص بدهید. سؤال ساده‌ای وجود دارد: چطور می‌شود ۶۵ درصد باقی باغ را با وجود چنین گودبرداری عمیقی حفظ کرد؟ این گودبرداری بیشتر باغ را نابود خواهد کرد. البته راه حل مدیران شهری این است که چمن بکارند و به اصطلاح فضای سبز ایجاد کنند. اما چطور می‌شود درختان هشتاد ساله یک باغ را با چمن و شمشاد جایگزین کرد؟ بنابراین چنین طرح‌هایی را باید خیلی ساده برای افکار عمومی شکافت و عواقب آن را گوشزد کرد.

یکشهر: آقای سلطانی، خیلی از داده‌های شما برای ما علاقه‌مندان به سایت، دسته اول هستند. شما این داده‌ها را چگونه بدست می‌آورید؟ خبرنگاری در رسانه شما به چه صورتی است؟

گزارشاتی که ما در آن‌ها مسئولان را خطاب کردیم و رو به آن‌ها نوشتیم، کمتر نتیجه داد. اما گزارش‌هایی که در آن‌ها مخاطب ما مردم عادی بودند، مواردی که ما به شهروندان از تغییر و مداخلاتی که بناست در شهرشان صورت بگیرد خبر دادیم، جریان افکار عمومی که به‌وجود آمد و فشاری که از این طریق بر مدیران شهری وارد شد، نتیجه‌بخش‌تر بوده است. بعضاً این جریان افکار عمومی توانسته برخی تصمیم‌ها را متوقف کند، یا در بعضی موارد منجر به اصلاح آن شود.

سلطانی: ما از روزی که کارمان را شروع کردیم در واقع به بودجه‌ی شخصی‌ای که در اختیار داشتیم اتکا کرده‌ایم و بنابراین خبرنگار چندانی در استخدام نداریم. اما اغلب اطلاعاتی که ما در سایت در اختیار مخاطبان می‌گذاریم از مجرای خود شهروندان به دست ما می‌رسد. و از نظر ما این حاصل اعتمادی است که ما با مستقل بودن رسانه توانسته‌ایم در مخاطبینمان ایجاد کنیم. خوشبختانه هنوز در میان کارکنان بدنه مدیریت شهر هنوز بسیاری هستند که جز تراکم و ساخت‌وساز به چیزهای دیگری هم فکر می‌کنند و دغدغه شهر را دارند و دوران هوای خوب و درختان و جوی‌های تهران را به یاد می‌آورند. در بسیاری موارد شهروندان ما را از تخریب خانه‌های تاریخی یا باغات مطلع می‌کنند. در مجموع ما بیشتر اخبار و اطلاعاتمان را از گزارشات مردمی دریافت می‌کنیم. بسیاری از کارکنان انواع سازمان‌های دولتی و حکومتی نیز دغدغه‌ها و اطلاعاتشان را با ما درمیان می‌گذارند. افرادی که شهروند بودنشان برای‌شان بر شغل یا پستی که دارند، اولویت دارد. و این موضوع برای ما خوشحال کننده و امیدبخش است.

یکشهر: در پایان نکته‌ای هست که بخواهید به بحث اضافه کنید؟

سلطانی: در مورد سایت معماری‌نیوز نه. اما از دیگر رسانه‌های مستقل شهری می‌خواهم که به تشکیل شبکه رسانه‌های شهری کمک کنند تا همه به صورت زنجیروار بتوانیم موضوعات را با نظم و تدوام بیشتری دنبال کنیم. تأثیرگذاری و درگیر شدن افکار عمومی هم در گرو این نوع همکاری و هماهنگی است.

یکشهر: از وقتی که در اختیار یکشهر قرار دارید ممنونیم.




1. www.memarinews.com


■ دسته‌بندی:  «رسانه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها