چهارشنبه ۲۴ دی ۹۳

اسیـدپاشی، در بوته‌ی نقد نشریات

لیلا غروی

حادثه دردناک اسیدپاشی‌های زنجیره‌ای در اصفهان، وحشتی تلخ در روان یکی از همواره مظلوم‌ترین اقشار جامعه دمید. رخدادی که تا گرفتن چند قربانی، رسانه‌ای نشد و پس از اطلاع رسانی چند روزنامه، به مسئله‌ای حساس از لحاظ سیاسی و امنیتی تبدیل گشت. جنبه‌های مختلفی از این پدیده ذهن را به خود مشغول می‌دارد؛ اینکه در وهله اوّل و با وجود هزاران گزاره‌ی ضد و نقیض، بفهمیم در واقعیّت چه رخ داده، چند نفر قربانی بوده‌اند، چه بر سر آنان آمده و آیا جانی دستگیر شده یا خیر؟ سپس به این فکر فرو می‌رویم که چرا؟ چرا این اتفاق افتاد؟ چه انگیزه‌ای موجب بروز این حرکت شنیع شده است؟ در کمبود گزارش‌های رسمیِ قابل اعتنا و اعتماد در ارتباط با این موضوع، مطبوعات در نقش اطلاع‌رسان ظاهر شدند و همزمان به عنوان سازندگان افکار عمومی نیز ایفای نقش کردند. در این یادداشت نگاهی انداخته‌ایم به نشریاتی که از منظرهای گوناگون و گاه مخالف هم به مسأله اسیدپاشی پرداخته‌اند.

ماهنامه اجتماعی "زنان امروز" می‌نویسد: "اطلاعات به شدت غیرمتمرکز منتشر شد [...]. در این اظهارنظ

در کمبود گزارش‌های رسمیِ قابل اعتنا و اعتماد در ارتباط با این موضوع، مطبوعات در نقش اطلاع‌رسان ظاهر شدند و همزمان به عنوان سازندگان افکار عمومی نیز ایفای نقش کردند
رها تناقض‌های زیادی وجود دارد. یک روز آقای سردار احمدی مقدم اعلام کردند که در چند ماهه گذشته بین هفت تا هشت حادثه اسیدپاشی رخ داده است. همان روز یکی از مقامات استانداری گفت چهار حادثه اسیدپاشی اتفاق افتاده است. روز قبل از آن، قائم مقام فرهنگی-اجتماعی وزیر کشور اعلام کرد که بین سه تا چهارنفر دستگیر شدند که خود این جمله از نظر اطلاع رسانی بسیار غلط است. به این شیوه اطلاع رسانی نقد جدی وارد است"۱.

برای "امر به معروف"؟
امّا در پاسخ به علّت وقوع این حادثه، نخستین گمانه، اقدام مهاجم بود به امر به‌معروف و نهی از منکر. آذر منصوری، در هفته نامه "پایتخت کهن" توضیح می‌دهد که: "همزمانی این حملات با بررسی طرح امر به معروف و نهی از منکر در مجلس شورای اسلامی و اظهارنظر برخی ائمه جمعه مبنی بر اینکه "برای مبارزه با بدحجابی باید خون ریخته شود" و یا این نظر که "مسئله حجاب دیگر از حدّ تذکر گذشته است و برای مقابله با بدحجابی باید چوب تر را بالا برد و از نیروی قهریه استفاده کرد" این گمانه را تقویت می‌کند که بخشی از حاکمیت در ایران، خود مشوّق، ترغیب‌کننده و توجیه‌گر این اقدامات است"۲.

در پاسخ به علّت وقوع این حادثه، نخستین گمانه، اقدام مهاجم بود به امر به‌معروف و نهی از منکر

این فرضیه‌ای‌است که امام جمعه اصفهان تکذیب می‌کند. به گفته هفته نامه "صدا"، محمدتقی رهبر امام جمعه اصفهان در گفتگو با خبرگزاری ایسنا نیز در پاسخ به شایعات مطرح شده درباره‌ی ارتباط اسیدپاشی صورت گرفته با بدحجابی و امر به معروف و نهی از منکر گفت: "اینگونه کارها در قانون و شرع هیچ مجوزی ندارد. حتی اگر یک زن به بدترین وضع به خیابان بیاید مجازاتش چنین چیزی نیست". او همچنین با ردّ صحبت‌هایی که پیش از این از قول او درباره‌ی امر به معروف و نهی از منکر منتشر شده بود، گفت: "من نگفتم که تذکر فراتر از لسانی باشد، گفتم آنچه وظیفه‌ی یک مسلمان است تذکری ناصحانه، مشفقانه و مؤدبانه است. اگر قرار باشد برخوردی صورت بگیرد باید به صورت قانونی باشد و دستگاه قضایی و نیروی انتظامی چنین مسئله‌ای را پیگیری کنند تا کسی خودسرانه وارد این گود نشود. این اقدامات خودسرانه به هیچ وجه صحیح نیست"۳.
هفته نامه خبری تحلیلی مثلث، با فرض مطرح شده توسط خانم منصوری به شدّت مخالفت می‌کند، در پاسخ به سؤالاتی حول این مورد اذعان می‌کند: "همانقدر که فاجعه کهریزک به نفع است، این فقره هم هست. تفاوتش این است که آن مورد یک اشتباه بعضی از مسئولان وقت بود، ولی این فقره بیشتر شبیه یک دسیسه است... انصار حزب الله تمامی مواضع و کنش‌گری‌هاشان، قابل دفاع نیست، ولی قطعاً چنین نگاهی به امر به معروف و نهی از منکر را موجب وهن می‌دانند و پیش‌تر هم گفته بودند که از تذکر لسانی در مقوله حجاب فراتر نمی‌روند"۴. امّا علیرغم این اعلام موضع به اظهاراتی در خودِ همین نشریه بر می‌خوریم که به شکل غیرمستقیم، گویا این فرض را پذیرفته و سعی در توجیه آن دارد. اظهاراتی که به ردّ دخیل بودن بحث امر به معروف و نهی از منکر در این ماجرا نمی‌پردازند. نشریه‌ی مثلث، در باب پیشینه‌ی اسیدپاشی در ایران، می‌نویسد که اسیدپاشی میراث شوم منافقین است و اکنون به کسانی رسیده که به قانون و دستگاه قضایی کشور اعتنایی ندارند: "شاید این افراد ذاتاً اهل اقدامات خلاف نباشند ولی آن اظهار نظرها، آن سخنان و آن نوشته‌ها، آن‌ها را به این راه انحرافی می‌کشاند. زیرا احساس وظیفه دینی می‌کنند که مرتکب چنین اقداماتی بشوند، درحالی که دین از این قبیل امور مبرا و حتی بیزار است "۵.
نشریه‌ی مثلث، در باب پیشینه‌ی اسیدپاشی در ایران، می‌نویسد که اسیدپاشی میراث شوم منافقین است و اکنون به کسانی رسیده که به قانون و دستگاه قضایی کشور اعتنایی ندارند

توطئه‌ی خارجی؟
فرض دوّمی که در مقابله با فرضیه امر به معروف و نهی از منکر بیان شد، فرضیه‌ی وجود دست غربی‌ها در پسِ پشت این فاجعه بود. به گفته عباسعلی منصوری ارانی، عضو کمیسیون امنیت ملّی مجلس: "دنباله دار شدن پدیده اسیدپاشی در اصفهان در درازمدت اقتصاد اصفهان را به چالش بزرگی می‌کشد و صنعت توریسم را با رکود جدی رو به رو خواهد کرد [...] تا قبل از دستگیری مجرمان نمی‌توان درباره‌ی هویت آن‌ها قضاوت کرد، امّا بطور حتم مجرمان اسیدپاش از طریق سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه و صهیونیستی یاری می‌شوند"۶. وی در توضیح اینکه چرا سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه باید چنین کاری را انجام دهند می‌گوید: "آن‌ها می‌خواهند امر به معروف و نهی از منکر را خشن و غیرقابل قبول جلوه دهند و مردم را از این واجب الهی منصرف کنند، نمایندگان مردم در مجلس را در تصویب قانون امر به معروف و نهی از منکر متزلزل کنند، چهره‌ی نیروهای ارزشی و انقلابی را مخدوش و برای غرب زدگان و بی بند و بارها مظلوم نمایی کنند و اعتبار اجتماعی درست کنند و با خشن جلوه دادن نیروهای حزب‌الله، زمینه را برای بازگشت تجدیدنظرطلبان به عرصه سیاسی و انتخابات فراهم کنند"۷.

فرض دوّمی که در مقابله با فرضیه امر به معروف و نهی از منکر بیان شد، فرضیه‌ی وجود دست غربی‌ها در پسِ پشت این فاجعه بود

الهه حجازی، روانشناس اجتماعی دید ایدئولوژیکی به قضایا ندارد. او فعل اسیدپاشی را از منظر واقعیّات اجتماعی می‌بیند: "بخش‌هایی از جامعه ما افسرده به نظر می‌رسد. افسردگی دو وجه دارد. یک وجهش این است که فرد آرام می‌شود و در خود فرو می‌رود و وجه دیگرش خشونت است [...] خشونت گاه به سبب شرایط طبقاتی است که افراد در آن قرار دارند، مثلاً در جامعه ما یک طبقه بالا وجود دارد و مدام رشد می‌کند و خشم درونی در مردم به وجود می‌آورد؛ امّا مهم تر از این‌ها به نظرم آموزش‌هایی است که در این زمینه به کودکان می‌دهیم. کودکان از وقتی به مدرسه می‌روند تا زمان دانشگاه مدام تشویق به رقابت می‌شوند [...] یعنی سیستم آموزشی خشونت را تولید و بازتولید می‌کند و این چرخه ادامه می‌یابد. اگر سیستم آموزشی مبتنی بر اخلاق و گفتگو باشد، خیلی از مشکلات حل می‌شود. به جای اسیدپاشیدن می‌توان خیلی مشکلات را با گفتگو حل کرد [...] این رفتارهای خشن نتیجه آموزش‌های غلط مبتنی بر رقابت است"۸.
کامبیز نوروزی امّا با چنین تحلیل‌هایی مخالف است و آن‌ها را از پایه بی‌اساس می‌داند. وی در مجله زنان امروز می‌نویسد: "برای تحلیل جامعه‌شناسانه و جرم‌شناسانه یک موضوع، حداقلی از اطلاعات لازم است؛ از جمله سن و جنس متهم، شرایط طبقاتی و تحصیلی و خانوادگی او و انگیزه و کیفیت ارتکاب جرم. این‌ها حداقل اطلاعاتی است که امکان حداقل تحلیل را به ما می‌دهد. من در حیرتم که وقتی ما همین اطلاعات را هم نداریم چطور می‌توانیم اظهار نظر کنیم؟"۹.

پرسش‌هایی که همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند
همانطور که ملاحظه شد، رویکردهای مختلف به این رخداد، نتیجه‌گیری‌های متعدد و متفاوتی به دست می‌دهد. امّا پیش از هرچیز، با سؤالاتی اساسی مواجهیم که مقدم بر این اظهارات شکل می‌گیرند؛ سؤال‌هایی که سوسن شریعتی در سرمقاله ایران فردا به خوبی عنوان می‌کند: "چرا زنان؟ اگر اسیدپاشی اقدام یک یا چند روانپریش و به حاشیه رانده شده باشد (چنانچه گفته می‌شود) به چه دلیل –مثلاً در آمریکا- شاگردان مدرسه را به رگبار می‌بندد و در ایران از زنان انتقام می‌گیرند؟ اگر اقدام چند مزدور مواجب بگیر باشد چرا دست‌های پنهان، زنان و پوشش آن‌ها را بهانه می‌کنند؟ چرا در جامعه ما زنان می‌شوند هدف؟ آیا نوعی گفتمان سیاسی و یا اعتقادی، زمینه‌ساز چنین انتخابی برای مزدور یا روانپریش نیست؟"۱۰.

اکنون زمان زیادی از اسیدپاشی اصفهان گذشته است، و همچنان هویت جنایت‌کاران در ابهام باقی مانده است. از سرنوشت و شیوه‌ی رسیدگی به آسیب دیدگان نیز چیز زیادی نمی‌دانیم. بی شک خاطره‌ی این جنایت سلسله‌وار، از اذهان عمومی پاک نخواهد شد. حادثه‌ای به غایت تلخ که زندگی‌های بسیاری را تباه و سیاه کرد

البته این داوری هم بلامنازع نیست. زیرا آمار اسیدپاشی هم در ایران و هم در جهان نشان می‌دهد که زنان و مردان هر دو به میزان تقریباً یکسانی قربانیان این عمل وحشیانه هستند۱۱.
اکنون زمان زیادی از اسیدپاشی اصفهان گذشته است، و همچنان هویت جنایت‌کاران در ابهام باقی مانده است. از سرنوشت و شیوه‌ی رسیدگی به آسیب دیدگان نیز چیز زیادی نمی‌دانیم. بی شک خاطره‌ی این جنایت سلسله‌وار، از اذهان عمومی پاک نخواهد شد. حادثه‌ای به غایت تلخ که زندگی‌های بسیاری را تباه و سیاه کرد. آنچه اهمیت دارد تلاش برای پاسخگویی به سؤال‌هایی است که از چگونگی جلوگیری از وقوع دوباره این امور می‌پرسند، از شیوه‌هایی برای پاسخگو ساختن نهادهای قضایی مربوطه و از پس چراهایی بر می‌خیزند که پی اصلاح تصاویر مخدوش و ناخوانا با جایگاه واقعی زنان در عرصه عمومی جامعه‌اند. اینجاست که ما می‌مانیم و دنیایی که از دنباله راه پاسخ‌های ما ساخته می‌شود. به امید بهبود و شرایط و حذف انواع اشکال خشونت‌ها.




1. ماهنامه اجتماعی زنان امروز، سال اوّل، شماره 6، آبان ماه 1393، صفحه 19
2. هفته نامه پایتخت کهن، پیش شماره 1، دوشنبه 5 آبان 1393، صفحه 59
3. هفته نامه خبری، تحلیلی صدا، شماره 10، شنبه 3 آبان ماه 1393، صفحه 77
4. هفته نامه خبری، تحلیلی مثلث، شماره 239، 3 آبان ماه 1393، صفحه 15
5. هفته نامه خبری، تحلیلی مثلث، شماره 239، 3 آبان ماه 1393، صفحه 21
6. هفته نامه فرهنگی، هنری، اجتماعی، سینمایی و طنز چلچراغ، شماره 589، شنبه 3 آبان ماه 1393، صفحه 15
7. هفته نامه خبری، تحلیلی مثلث، شماره 239، 3 آبان 1393، صفحه 22
8. ماهنامه اجتماعی زنان امروز، سال اوّل، شماره 6، آبان ماه 1393، صفحه 22
9. ماهنامه اجتماعی زنان امروز، سال اوّل، شماره 6، آبان ماه 1393، صفحه 18
10. ماهنامه سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی ایران فردا، دور جدید،شماره 6، سه شنبه 15 آبان ماه 1393، صفحه 1
11. بنگرید به حمیده چگونیان، "مردم و دولت‌ها در مبارزه با اسیدپاشی: نگاهی به تجربیات جهانی " http://yekshahr.net/2014/11/post-169.html


■ دسته‌بندی:  «رسانه»

■ در این مطلب به «» اشاره شده است.


از همین نویسنده:

■ لیلا غروی: تکنولوژی بر ضد خشونت



پیام‌ها