شنبه ۱۳ دی ۹۳

به بهانه توافق کشورهای جهان برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای

یکشهر

در آخرین روزهای باقی مانده از سال ۲۰۱۴ میلادی، ۱۹۰ کشور جهان در نشست تغییرات آب‌وهوایی کره زمین سازمان ملل متحد در پرو، بر سر جزئیات سند بین‌المللی کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای توافق کردند.
سازمان جهانی هواشناسی که زیر نظر سازمان ملل فعالیت می‌کند در گزارشی که سپتامبر امسال منتشر کرد، خبر داده بود که در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ دی اکسید کربن در هوا به بالاترین میزان خود در ۳۰ سال گذشته رسیده و گازهای گلخانه‌ای هم به بالاترین حد در ۳۰ سال گذشته افزایش پیدا کرده‌اند. همین مسئله، هشدارهای اقلیم‌شناسان و کارشناسان آب‌و هوا و نیز اعتراضات و فعالیت‌های گسترده کنشگران محیط زیست، نشست بین‌المللی پیرامون تغییرات آب‌وهوایی امسال را اهمیتی فزاینده بخشیده است. نتیجه‌ی دو روز مذاکرات فشرده را "مانوئل پولگار ویدال" وزیر محیط زیست پرو اعلام کرد: "سند به تصویب رسید. به نظر من این اقدام خوبی است و می‌تواند ما را به مراحل بهتری هدایت کند".
این توافقنامه چهارصفحه‌ای که "توافق لیما برای اقدام در زمینه اقلیم۱" نامگذاری شده، چارچوب سندی بین‌المللی را تعیین می‌کند که باید دسامبر آینده در پاریس موضوع توافق قرار گیرد و از سال ۲۰۲۰ اجرا شود. این توافق همچنین از کشورها می‌خواهد طرح‌های خود را برای مبارزه با روند گرم شدن زمین تا اوایل سال جاری به دبیرخانه تغییرات اقلیم سازمان ملل متحد تقدیم کنند.

این توافقنامه چهارصفحه‌ای که "توافق لیما برای اقدام در زمینه اقلیم" نامگذاری شده، چارچوب سندی بین‌المللی را تعیین می‌کند که باید دسامبر آینده در پاریس موضوع توافق قرار گیرد و از سال ۲۰۲۰ اجرا شود. این توافق همچنین از کشورها می‌خواهد طرح‌های خود را برای مبارزه با روند گرم شدن زمین تا اوایل سال جاری به دبیرخانه تغییرات اقلیم سازمان ملل متحد تقدیم کنند.

این طرح با موافقت کشورهای درحال توسعه شامل چین و هند روبرو شد که نگران بودند مانند پیش‌نویس‌های گذشته موانع سختی را بر دوش اقتصاد این کشورها برای کاهش گازهای گلخانه‌ای در مقایسه با کشورهای ثروتمند بگذارد. توافق پاریس برای اولین بار از کشورهای عضو سازمان ملل متحد می‌خواهد تولید گازهای گلخانه ای خود را به اندازه مشخصی کاهش دهند. هدف از این سند جهانی، محدودسازی گرم شدن زمین و رساندن آن در نهایت به سطح قبل از صنعتی شدن است زیرا ادامه روند جاری می‌تواند فاجعه‌ای را برای زمین پیش از پایان قرن حاضر رقم بزند۲.

پیشگامی اروپا
پیش‌تر در تاریخ ۲۴ اکتبر ۲۰۱۴، اتحادیه اروپا الزام کاهش حداقل ۴۰% از سطح انتشار گازهای گلخانه‌ای در اتحادیه‌ی اروپا تا سال ۲۰۳۰ در مقایسه با سطح انتشار در سال ۱۹۹۰، را تصویب نمود. افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در سبد انرژی مصرفی اتحادیه اروپا به ۲۷% در سال ۲۰۳۰ و ارتقاء بهروه‌وری انرژی حداقل تا ۲۷% تا سال ۲۰۳۰ نیز از سایر تصمیمات این نشست بوده‌اند۳.
در نشستی مطبوعاتی که روز جمعه ۲۴ اکتبر/۲ آبان در بروکسل برگزار شد، هرمان ون رومپوی، رئیس شورای اروپا گفت دست‌یابی به این توافق به هیج‌وجه راحت نبوده است اما کشورهای اروپایی موفق شدند در نهایت تصمیمی اتخاذ کنند که هم به صرفه باشد و هم بتواند با تغییرات آب و هوایی کره زمین مقابله کند. خوزه مانوئل باروسو، رییس کمیسیون اروپا نیز این توافقنامه را خبری بسیار مثبت و امید‌بخش برای مقابله با تغییرات آب و هوایی توصیف کرد و گفت اکنون اروپا مصمم‌ترین بازیگر جهانی برای کاهش گازهای گلخانه‌ای است.

هنوز موانع بسیاری بر سر دست‌یابی به یک پیمان جهانی وجود دارد. بسیاری از اقتصادهای بزرگ دنیا و کشورهای در حال رشد حاضر به پذیرش محدودیت برای انتشار گازهای گلخانه‌ای نیستند. پذیرش این محدودیت‌ها به معنی استفاده کمتر از سوخت‌های فسیلی است. این کار برای بسیار از کشورها هزینه‌های اضافی در بر خواهد داشت.

اما هنوز موانع بسیاری بر سر دست‌یابی به یک پیمان جهانی وجود دارد. بسیاری از اقتصادهای بزرگ دنیا و کشورهای در حال رشد حاضر به پذیرش محدودیت برای انتشار گازهای گلخانه‌ای نیستند. پذیرش این محدودیت‌ها به معنی استفاده کمتر از سوخت‌های فسیلی است. این کار برای بسیار از کشورها هزینه‌های اضافی در بر خواهد داشت۴.

مهم‌ترین عوامل تولید گازهای گلخانه‌ای کدامند؟
اگر بخواهیم از میزان تأثیرگذاری این توافق‌نامه‌ها یا برنامه‌های احتمالی کشورها در مقابله با آثار سوء این پدیده سردر بیاوریم، باید از ماهیت گازهای گلخانه‌ای و عوامل تولید کننده آن‌ها آگاهی یابیم.
از زمان انقلاب صنعتی که سرآغاز مصرف چشمگیر سوخت‌های فسیلی توسط انسان بوده تا به امروز، انسان نقشی کلیدی در روند تغییرات آب و هوایی و گرمایش جهانی به واسطه انتشار گازهای گلخانه‌ای ایفا کرده است. به طور کلی امروزه، تقریباً هر چیزی که ما تولید می‌کنیم، مصرف می‌کنیم و یا دور می‌اندازیم به معنای انتشار گازهای گلخانه‌ای است. اما اگر بخواهیم دقیق‌تر به عوامل اصلی تولید و منابع انتشار گازهای گلخانه‌ای حاصل از فعالیت‌های انسان اشاره کنیم، بنابر آمار و ارقام ارائه شده از سوی "مؤسسه منابع جهانی" و "هیئت بین‌دولتی تغییرات آب‌و‌هوایی"، مؤثرترین عوامل به ترتیب اهمیت بدین شرح‌اند۵:
نیروگاه‌ها اولین و مهم‌ترین عامل انتشار این گازها هستند و ۲۵ درصد از سهم انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای جهان را دارند. فعالیت بسیاری از نیروگاه‌های جهان به مصرف سوخت‌های فسیلی مختلف مانند گاز طبیعی، زغال سنگ و نفت وابسته بوده و بیش از هر فعالیت انسانی دیگر در زمینه انتشار گازهای گلخانه‌ای نقش دارند.
دومین عامل جنگل‌زدایی است که ۲۰ درصد سهم انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای را به خود اختصاص می‌دهد. جنگل‌زدایی و تخریب جنگل‌ها نه تنها ظرفیت جذب دی اکسید کربن را کاهش می‌دهد، بلکه به آزاد شدن مقادیر زیادی از کربن و متان ذخیره شده در درختان نیز منجر می‌شود.
نیروگاه‌ها اولین و مهم‌ترین عامل انتشار این گازها هستند و ۲۵ درصد از سهم انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای جهان را دارند. فعالیت بسیاری از نیروگاه‌های جهان به مصرف سوخت‌های فسیلی مختلف مانند گاز طبیعی، زغال سنگ و نفت وابسته بوده و بیش از هر فعالیت انسانی دیگر در زمینه انتشار گازهای گلخانه‌ای نقش دارند

از دیگر عوامل تعیین‌کننده، حمل و نقل جاده‌ای است که ۱۳ درصد سهم انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای را شامل می‌شود. خودروهای مسافری در هر مسافر/کیلومتر تنها پنج درصد کمتر از هواپیماها گاز گلخانه‌ای تولید می‌کنند، اما این مقدار نزدیک به سه برابر بیشتر از قطارها است.
تولید نفت و گاز، هم با انتشار گازهای دی‌اکسید کربن و متان۶.۳ درصد سهم انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای استخراج و پالایش نفت و گاز طبیعی نیازمند مصرف مقادیر عظیمی انرژی بوده، در شرایطی که موجب آزاد شدن گاز متان از زیر زمین به اتمسفر نیز می‌شوند. اثر گرمایشی بالقوه‌ی متان نسبت به دی‌اکسید کربن ۲۰ برابر بیشتر است.
کودهای شیمیایی، با تولید اکسید نیتروژن، ۶ درصد سهم انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای جهان را به خود اختصاص می‌دهند. کشاورزی مدرن وابستگی شدیدی به کودهای شیمیایی و آفت کش‌ها دارد که از نفت خام و گاز طبیعی تولید می‌شوند. مصرف این محصولات موجب آزاد شدن اکسید نیتروژن و در نتیجه گرمایش جهانی می‌شود. اثر گرمایشی بالقوه‌ی اکسید نیتروژن ۳۰۰ برابر دی‌اکسید کربن است.
دامپروری هم با تولید متان۵.۱ درصد سهم انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای جهان را دارد. تقریباً نیمی از انتشار جهانی متان به واسطه‌ی دامپروری صورت می‌گیرد. اثر گرمایشی بالقوه‌ی متان به عنوان یک گاز گلخانه‌ای ۲۰ برابر بیشتر از دی‌اکسید کربن است. صنایع سیمان، هوانوردی، فولاد و زباله نیز به ترتیب ۴ ، ۳.۵، ۳.۲ و ۳ درصد از سهم انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای را دارند.

سهم ایران در تولید گازهای گلخانه‌ای و عوامل انتشار آن
با توجه به داده‌های در دسترس، و مقایسه آن با میزان نشر سایر کشورها درمی‌یابیم که ایران پس از کشورهای چین، آمریکا، هند، روسیه، ژاپن و آلمان رتبه هفتم در تولید گازهای گلخانه ای را داراست. سهم کشور ما یک درصد اقتصاد جهان است اما نزدیک به ۲ درصد گازهای گلخانه‌ای جهان را تولید می‌کنیم. در ایران نیز بخش نیروگاهی بزرگ‌ترین تولید کننده گازهای گلخانه‌ای است۶ و متأسفانه شتاب افزایش سالیانه‌ی تولید این گازها در ایران هر ساله رو به فزونی داشته است. ایران سالانه ۴۷۱ میلیون تن گاز دی‌اکسیدکربن تولید می‌کند و زیانِ آن نیز در وهله‌ی اول به مردمِ خود کشور می‌رسد.اهواز آلوده‌ترین شهر جهان است. آلودگی این شهر بیش از سه برابر میزان متوسط آلودگی کشور است.

در ایران مهم‌ترین عوامل تولید و انتشار گازهای گلخانه‌ای به ترتیب عبارت‌اند از بخش انرژی ۸۱%، زباله ۷.۱%، سیمان ۴.۲%، دامپروری ۳.۲%، مدیریت خاک ۱% هستند

در ایران مهم‌ترین عوامل تولید و انتشار گازهای گلخانه‌ای به ترتیب عبارت‌اند از بخش انرژی ۸۱%، زباله ۷.۱%، سیمان ۴.۲%، دامپروری ۳.۲%، مدیریت خاک ۱% هستند. بزرگ‌ترین چشمه نشر گاز گلخانه ای، بخش انرژی است یعنی تمامی آنچه نیروی محرکه لازم را برای حمل-ونقل هوایی، دریایی، ریلی و جاده ای، تولید گرما و سرما در بخش خانگی، عمومی و تجاری، تولید محصوالت کشاورزی و دامی، تولید برق را فراهم می‌آورد. دفتر آمار و برنامه‌ریزیِ وزارت نیرو هر ساله مقدار و نوع سوخت مصرف شده در این بخش‌ها را تحت عنوان ترازنامه انرژی منتشر می‌کند. در این میان بخش نیروگاهی بزرگ‌ترین تولید کننده گاز کربن دی‌اکسید و بخش حمل‌و‌نقل نیز بزرگ‌ترین تولید کننده گازهای متان و نیترواکسید است۷.

پیش‌تر رئیس دولت دهم در نشست‌های بین‌اللملی از جمله کپنهاگ، در خطابه‌های خود بحران گرم شدن زمین را به امریکا و کشورهای توسعه یافته نسبت می‌داد، بی آن که اشاره‌ای به حضور ایران در میان کشورهایی کند که در صدر تولید و انتشار این گازها هستند۸. امروز که بحران تغییرات آب‌و هوایی در ایران را می‌توانیم با گوشت و پوست خود احساس کنیم، آشکار است که اندیشیدن به کاهش سهم تولیدی ایران، خود یکی از راهکارهای مؤثر برای غلبه بر بحران جاری است.
دفتر طرح ملی تغییر آب‌و هوا در ایران از سال ۱۳۷۷ آغاز به کار کرده است. حتی در میان اسناد رسمی کشور به آسانی به چنین عنوان‌هایی برمی‌خوریم: "سیاست‌ها و برنامه عملیاتی کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای بخش برق و انرژی وزارت نیرو در طول برنامه پنجم توسعه". اما آمار و ارقام ارائه شده توسط خود دستگاه‌های زیربط حاکی از آن است که همچنان در سایه‌ی سکوت شهروندان و آیین‌نامه‌ها و برنامه‌های صوری نمی‌توان قدمی مؤثر برای نجات اقلیم فلات ایران برداشت. پایش آلودگی‌ها، اصلاح کیفیت سوخت و به‌روزرسانی زیرساخت‌ها و تکنولوژیِ صنایع، حداقل کاری است که می‌توان فهرست‌وار یادآوری کرد.

تا زمانی که شفافیت کافی در معرفی عوامل اصلی این تخریب‌ها وجود نداشته باشد و گروه‌های اجتماعی، مدنی و سیاسی کشور نتوانند در سایه این شفافیت برنامه‌های ایجابی‌شان را به بحث و رقابت بگذارند و نیز افکار عمومی حساس و پرسشگر در کار نباشد، حتی پیوستن به معاهده‌های جهانی نیز تنها بخشی از تشریفات سیاست بین‌الملل کشور باقی خواهد ماند

پهناوری و جغرافیای ایران اجازه می‌دهد انواع انرژی‌های تجدیدپذیر در دسترس باشد. با استفاده از این انرژی‌ها می‌توان نشر گازهای گلخانه‌ای را بسیار کاهش داد. بخش حمل‌ونقل نیز یکی دیگر از تولید کننده‌های عمده‌ی گازهای گلخانه‌ای در ایران است. بهینه‌سازی مصرف سوخت، توسعه حمل‌ونقل عمومی و تغییر نگرش مدیریت شهری نسبت به الگوی توسعه‌ی شهری و حمل‌و نقل، و همپای آن اصلالح الگوی مصرف و فرهنگ ترافیکی می‌تواند سهم عمده‌ای در کاهش انتشار گاز گلخانه‌ای در این حوزه داشته باشد. به عنوان مثال اگر هر دارنده‌ی خودرو در ایران در روز تنها یک سفر غیر ضروری انجام ندهد روزانه ۱۱۰۰۰ تن دی‌اکسید کربن کمتر تولید خواهد شد. اما همه این‌ها نمی‌تواند در چارچوب توصیه‌هایی کارشناس‌مآبانه گرهی از مصائب محیط زیست ایران بگشاید. تا زمانی که شفافیت کافی در معرفی عوامل اصلی این تخریب‌ها وجود نداشته باشد و گروه‌های اجتماعی، مدنی و سیاسی کشور نتوانند در سایه این شفافیت برنامه‌های ایجابی‌شان را به بحث و رقابت بگذارند و نیز افکار عمومی حساس و پرسشگر در کار نباشد، حتی پیوستن به معاهده‌های جهانی نیز تنها بخشی از تشریفات سیاست بین‌الملل کشور باقی خواهد ماند.




1. Lima Call for Climate Action
2. http://www.irna.ir/fa/News/81425292/
3. http://climate-change.ir/my_doc/climatechange/news/international/eu-target.pdf
4. http://payeshgaran.info/?part=newsadvance&inc=newsadvance&id=321
5. http://zistnews.com/News.aspx?ID=6448
6. http://www.sciencecultivation.ir/far/pdf/sc05/5-7.pdf
7. همان
8. http://asre-nou.net/php/view_print_version.php?objnr=7272


■ دسته‌بندی:  «رویدادها»

■ در این مطلب به «» اشاره شده است.




پیام‌ها