شنبه ۲۹ آذر ۹۳

جواز تخریب خانه ثابت: معضل همیشگی تخریب باغات و میراث‌ شهر

یکشهر

دو هفته‌ای می‌شود که توجه‌ها به خانه سنگی خیابان جردن (آفریقای سابق و نلسون ماندلای فعلی) جلب شده است. خانه‌ای که قدمتی بیش از ۵۰ سال دارد. اهالی جردن خانه را متروکه می‌پنداشتند و عده‌ای‌شان هم فکر می‌کردند که در اختیار ریاست جمهوری است. اما در تمام این سال‌ها نه درب خانه باز شده بود، نه کسی توانسته بود از پس دیوارهای سنگی بلند و درختان ماگنولیایش داخل آن را ببیند. این خانه قبل از انقلاب متعلق به حبیب‌الله ثابت یا ثابت پاسال، سرمایه‌دار و کارخانه‌دار ایرانی بوده است که قبل از انقلاب به خارج مهاجرت کرده بود.

اما بعد از این همه سال، تهرانی‌ها بالاخره وقتی موفق به دیدنِ داخل این خانه سنگی شدند، که درخت‌هایش را خشکانده و بولدُزرها در حیاط وسیعش در انتظار گودبرداری صف کشیده بودند. همان زمان، سایت معماری نیوز با انتشار تصویری از داخل این خانه با دادن لقب کاخ ورسای تهران به آن، خبر از تخریب قریب‌الوقوع اش را داد.
سایت معماری نیوز تاریخچه‌ای از این خانه را منتشر کرد و پس از آن اقدام به چاپ سندی از شهرداری نمود که در آن خانه ثابت را در زمره باغ به حساب آورده بودند. نامه‌ای که نشان می‌داد "در ۱۵ بهمن‌ماه ۱۳۸۶ رئیس سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری تهران به شهردار وقت منطقه سه تهران اعلام کرده است که در پلاک ثبتی به شماره ۳۴۶۷/۲۵۷۸۹ قطعه ۲۰ در خیابان آفریقا به مساحت ۱۱ هزار و ۵۴۲ متر مربع، در حال حاضر تعداد ۱۴۱ اصله درخت مثمر و غیرمثمر، یک کُنده و یک تنه درخت و ۲۲ اصله درختچه قرار گرفته و با توجه به مندرجات موجود در پرونده، باغ محسوب می‌شود". سپس در دهم شهریور ۱۳۸۷ براساس مصوبه‌ای با عنوان تائید و تنفیذ رأی کمیسیون بدوی، تشخیص باغات موضوع ماده هفتم(۷) آیین نامه اجرایی احراز باغ بودن این ملک را با رأی ۱۴ نفر از اعضا شورای شهر تهران تصویب و به شهردار تهران ابلاغ می‌کند۱.
اما ناگهان ورق بر می‌گردد و طبق اطلاعات به دست آمده از سامانه طرح تفصیلی شهرداری تهران کاربری این کاخ در طرح تفصیلی جدید شهر تهران به پهنه کلان (M) و پهنه (M۱۱) یعنی مختلط تجاری، اداری و خدمات مسکونی تغییر می‌یابد و قرار می‌شود برجی ۹ طبقه و با تراکم ساختمانی ۴۴۰ درصد و حداقل ضریب سکونت ۵۰ درصد ساخته شود۲.
این خبر، از طرفی نام مالک خصوصی باغ سابق ثابت و هم‌چنین فعالیت‌های اسبق مشابه اش را به میان کشید و از طرفی دیگر علاوه بر حمایت‌های اجتماعی گسترده مبنی بر حفظ باغ ثابت به عنوان هویت تاریخی تهران پای سازمان‌های مربوطه را هم به این قصه باز کرد.
سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران در نامه‌ای راجع به تخریب این باغ اینگونه موضع گیری کرد: "... بی‌شک ساخت برجی ۹ طبقه و [...]انجام گودبرداری عظیم در این خانه‌ی تاریخی عدم توجه به توصیه‌ی اکید و چندین‌باره‌ی رهبر معظم انقلاب و نص صریح قانون، مبنی بر حفظ و حراست از باغات و فضای سبز، دست‌درازی بر مال غیر و بیت‌المال است. لذا سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران ضمن محکوم کردن تخریب این بنا از مسئولین امر تقاضای ثبت این بنا در فهرست آثار ملی کشور و رفع کاربری این س۳اختمان به عنوان مختلط تجاری، اداری، مسکونی در طرح تفصیلی جدید شهر تهران را خواستاراست" .
در واکنش به یادآوری مسئولیت‌هایی که به عهده سازمان میراث فرهنگی هستند، رجبعلی خسروآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان تهران با تاکید بر این‌که پاسخگوی مدیریت‌های گذشته‌ی میراث فرهنگی و بی‌توجهی به این بنای تاریخی نیست گفت "اینکه عده‌ای بگویند این بنا واجد ارزش است و باید آن را در فهرست آثار ملی به ثبت رساند، سند انجام این کار برای ما نمی‌شود، با لفظ روزنامه‌ای که نمی‌شود این گونه کارها را انجام داد؛ اگر کارشناسان گفتند این بنا ارزشمند است، آن زمان اظهار نظر می‌کنم ۴.
در ادامه‌ی واکنش‌ها به این موضوع محمدباقر خسروی مدیر بافت‌های تاریخی شهرداری تهران گفت:"شهرداری تهران اجازه صدور مجوز تخریب برای هیچ بافت تاریخی را ندارد و مجوز تخریب این بنای تاریخی توسط سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی صادر شده است و شهرداری مسئولیتی در این باره ندارد"۵ .
بدین‌ترتیب به جز شهرداری، میراث فرهنگی نیز در مسئولیت در برابر وضع پیش آمده شریک است. آنچه نگران کننده است عدم حساسیت سازمان میراث فرهنگی در کنار بی‌قانونی‌های ریز و درشت شهرداری است. اگر این سازمان که مسئولیت حراست از میراث فرهنگی و بافت تاریخی ارزشمند شهر را بر عهده دارد، نسبت به تک بناهای مورد توجه از چنین ادبیات بی‌تفاوتی استفاده می‌کند، شاید چندان جای تعجب نباشد که هویت و شخصیت فضای شهری تهران تا این اندازه سرگردان و رهاشده باشد. شهری که سیمایی روز به روز مغشوش‌تر و بی‌قواره‌تر پیدا می‌کند. غلبه‌ی کامل منطق مالی و سودآوری بر ساخت‌وساز در شهرهای کشور و از همه آشکارتر در تهران، باعث شده که سرمایه‌های خُرد و کلان، بدون هرگونه نظارت فرهنگی یا معمارانه‌ای شهر را بشکافند و آن را زیر و رو کنند.




1. http://memarinews.com/vdch6zni.23nxkdftt2.html
2. http://memarinews.com/vdcc0xqi.2bq108laa2.html
3. http://memarinews.com/vdchizni.23nxvdftt2.html
4. http://memarinews.com/vdcf1yd0.w6dmyagiiw.html
5. http://www.jamejamonline.ir/newspreview/1738929102258528824


■ دسته‌بندی:  «حکمرانی شهری»

■ در این مطلب به «» اشاره شده است.




پیام‌ها