جمعه ۱۴ آذر ۹۳

به سوی جهانی عاری از خشونت علیه زنان

محمدرضا صدقی رضوانی

گزارشی از برگزاری نشست ۲۵ نوامبر در مشهد
حادثه اسید پاشی به چهره‌ی چهار زن و دختر جوان در اصفهان در ماه‌های اخیر به ناگهان جامعه‌ی ایرانی را در بهت و حیرت فرو برد؛ این حیرانی نه از آن رو است که خشونت علیه زنان در این جامعه مسبوق به سابقه نیست، بلکه نحوه و نوع این خشونت‌ورزی به قدری تکان‌دهنده بود که حتی افراد و گروه‌هایی را که همواره درصدد ایجاد و اعمال محدودیت‌های گوناگون برای زنان بودند نیز به واکنش و برائت واداشت. اما آنچه در این بین ذهن اندیشه‌گران و فعالان اجتماعی را به خود معطوف کرد پاسخ به پرسش‌هایی در باب چرایی شکل‌گیری خشونت علیه زنان در چنین سطحی است. در واقع هم‌زمانی این خشونت‌ها با اقدامات مجلس درباب تصویب طرح‌هایی که شائبه امکان برداشتنِ محدودیت‌ها و تسهیل خشونت‌های ساختاری را از سوی بعضی افراد و گروه‌ها می‌دهد، موجب نگرانی بخشی از افکار عمومی شده است. این روزها بسیاری از دستگاه‌ها و برنامه‌هایشان این پیغام را مخابره می‌کنند که تأمین امنیت زنان در گرو باقی ماندن آن‌ها در چاردیواری خانه است. این‌ها همه اذهان تحلیل‌گران و فعالان اجتماعی را به سمت بررسی عمیق و ریشه‌ای‌تر این وضعیت با تکیه بر ابعاد اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، اقتصادی معطوف می‌کند.
از این رو به کوشش جمعی از وکلای زن فعال در زمینه‌ی حقوق زنان در مشهد و همکاری انجمن اسلامی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد این شهر و مساعدت ریاست دانشگاه آزاد، همایشی با عنوان "به سوی جهانی عاری از خشونت علیه زنان" در روز پنچ‌شنبه، ۶ آذرماه در محل سالن همایش‌ها دنشکده حقوق برگزار شد. در این همایش که با حضور صاحب‌نظران چون دکتر بابک رزم‌ساز پژوهشگر و قاضی دیوان عالی کشور، دکتر عباس شیخ‌السلامی رئیس دانشگاه آزاد مشهد، خانم شهیندخت مولاوردی معاون ریس جمهور در امور زنان و خانواده، و دکتر هما زنجانی‌زاده عضو گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی برگزار شد، سخنرانان هرکدام از نگاه خود به بحث در باب خشونت علیه زنان در جامعه پرداختند.

این روزها بسیاری از دستگاه‌ها و برنامه‌هایشان این پیغام را مخابره می‌کنند که تأمین امنیت زنان در گرو باقی ماندن آن‌ها در چاردیواری خانه است

اهمیت ریشه‌های فرهنگی، اجتماعی خشونت

دکتر بابک رزم ساز به عنوان نخستین سخنران این همایش در پاسخ به این پرسش که "ما در ذهنمان از زن و مرد چه می‌دانیم؟" و آیا هرکدام از دو جنس، جنس مخالفشان را می‌شناسند یا نه؟ عدم شناخت را یکی از عوامل اصلی بروز خشونت دانست. به نظر ایشان این ذهنیت است که رفتار ما را شکل می‌دهد و ذهن خالی از شناخت نسبت به جنس دیگر مستعد رفتار خشونت‌آمیز است. از دیدگاه این حقوقدان، راه و روش شناخت و متعاقب آن پیشگیری از اینگونه خشونت‌ها انجام مطالعات بینارشته‌ای است که به نظر وی، متأسفانه دانشگاه‌ها در ایران رغبتی به انجام این‌گونه تحقیقات و مطالعات ندارند.
در ادامه دکتر عباس شیخ الاسلامی حقوق‌دان و ریس دانشگاه آزاد مشهد به طرح بحث خود در باب حاکیمت فرهنگ مردسالار در جامعه ایران پرداخت. به نظر ایشان، فرهنگ مردسالارانه در جامعه ما رشد پیدا کرده است و متأسفانه، مادران و زنان، مردان را طوری تربیت کرده و آموزش داده‌اند که در آنان از کودکی حس خودبرتربینی، قدرت و عدم برابری با زنان ایجاد می‌شود، از دیدگاه این استاد دانشگاه، زنان می‌توانند با آموزش و فرهنگ سازی در پیشگیری از خشونت علیه خود مؤثر باشند.
وی با بیان این‌که معتقد نیستم قوانین با ابزارهای کیفری و تشدید در مجازات می‌تواند راه کار مناسبی برای حل مشکل خشونت علیه زنان باشد، تصریح کرد: "تا فرهنگ عمومی جامعه تغییر نکند و مطالبات برای تغییر قوانین ایجاد نشود، ابزارهای کیفری در دست خانم‌ها آنان را در موضع ضعف می‌برد و باعث فروپاشی زندگی‌شان می‌شود".‌
این حقوق‌دان با بیان این‌که ما باید به دنبال راه کارهای حمایتی باشیم، خاطرنشان کرد: "به عنوان مثال کار کردن روی بحث بیمه نفقه بسیار بهتر از در نظر گرفتن جرم ترک انفاق است، همان‌طور که برای برابری دیه زن و مرد بیمه‌ها وارد عمل شدند و تحول بزرگی اتفاق افتاد و عدالت ایجاد شد".

خانم مرضیه محبی، وکیل پایه یک دادگستری و به عنوان یکی از دست‌اندرکاران همایش، با بیان اینکه تا کنون هیچ متن قانونی به خشونت علیه زنان اشاره‌ای نکرده است، گفت که "متأسفانه مقررات خانواده راهی روشن و هموار پیش پای زنان برای رها شدن از خشونت نگذاشته است".

ضرورت تصویب قوانین بازدارنده و موانع پیشرو

خانم مرضیه محبی، وکیل پایه یک دادگستری و به عنوان یکی از دست‌اندرکاران همایش، با بیان اینکه تا کنون هیچ متن قانونی به خشونت علیه زنان اشاره‌ای نکرده است، گفت که "متأسفانه مقررات خانواده راهی روشن و هموار پیش پای زنان برای رها شدن از خشونت نگذاشته است". وی با اشاره به وجود لطیفه‌های جنسیتی با محتوای فرو دست نمودن زنان در فضای مجازی تصریح کرد که متأسفانه خود زنان نیز با بازگویی این خشونتِ تغییر چهره داده شده در فضای مجازی به از بین نرفتن آن دامن می‌زنند. وی در پایان صحبتش ابراز امیدواری کرد که همایشِ برگزارشده، نقطه‌ی آغازی در راه دراز همدلی و همراهی برای حل مشکل اجتماعی خشونت علیه زنان باشد.
در ادامه جلسه نوبت به سخنرانی خانم شهین دخت مولاوردی معاون ریس جمهور در امور زنان و خانواده رسید. به نظر ایشان علی‌رغم تمام تحولاتی که جهان به خود دیده به ویژه تحولاتی که در عرصه فناوری به وجود آمده نه تنها در خشونت علیه بانوان تغییری به وجود نیامده، بلکه روز به روز شاهد افزایش این پدیده هستیم. وی بیان داشت که خشونت علیه بانوان در جوامع توسعه یافته و در حال توسعه وجود داشته و طیف‌ها و عوامل وسیعی را در برمی‌گیرد. مولاوردی تأکید کرد که "مسئله‌ی خشونت علیه بانوان جهانی است و مرز و زمان نمی‌شناسد و اشکال مختلفی در این رابطه دخیل است و ریشه‌ی اصلی آن براساس تحقیقاتی که انجام شده است به ساختار مردسالارانه جوامع باز می‌گردد".
وی با اشاره به اینکه اعمال خشونت‌آمیز از خانواده آغاز می‌شود، به این معنا که خانواده نخستین مکان بروز خشونت است خاطرنشان کرد که واقعیت امر این است که اعمال خشونت‌آمیز ارتباطی بین سطح تحصیلات، درآمد، مذهب و طبقه خاص اجتماعی ندارد؛ و واقعیت دیگر آن است که موارد اعمال خشونت علیه زنان تقریباً گزارش نمی‌شود و در آمار گنجانیده نمی‌شوند. معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری با تأکید بر اینکه آماری صحیح در این خصوص در دسترس نیست تصریح کرد: "هزینه‌هایی که خشونت به جامعه و خانواده تحمیل می‌کند ضرورت برنامه ریزی و مقابله با آن را به وجود می‌آورد".
معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری گفت: در سطح ملی حدود دو دهه است که مرکز امور زنان ایجاد شده و این مرکز در دوره ریاست جمهوری آقای رفسنجانی شکل گرفت که با جابجایی دولت و روی کارآمدن دولت اصلاحات، برنامه عمل ملی زنان که در دولت قبلی دنبال می‌شد کنار گذاشته شد. بعد از جلسات متعدد و نیازسنجی‌هایی که در این رابطه انجام گرفت، مقرر شد طرح مطالعاتی بررسی اشکال خشونت در استان‌های کشور طی سال‌های ۸۰ تا ۸۳ انجام شود. مولاوردی خاطرنشان کرد که ماحصل این پروژه به چاپ رسیدن ۳۲ جلد کتاب در این زمینه است که ۲۸ جلد آن مختص استان‌هاست.
وی افزود که متأسفانه با اتمام دولت اصلاحات این گزارش‌ها کنار گذاشته شد و امروز هیچ نسخه‌ای از این ۳۲ جلد گزارش در دسترس نیست و امروز چون آماری نداریم خیلی از خشونت‌ها گزارش نمی‌شود و بر این اساس نمی‌توانیم با قاطعیت درباره‌ی نوع و میزان خشونت علیه زنان اظهار نظر کنیم.

در نگاه سیستمی می‌توان خشونت اقتصادی را نیز بخشی از خشونت مردان علیه زنان مورد توجه قرار داد؛ رقابت نابرابر زنان با مردان در زمینه اشتغال در جامعه ایران، نمونه بارز این خشونت اقتصادی است

معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری تصریح کرد: "با توجه به پیگیری‌های به عمل آمده در دولت دهم، لایحه‌ی تأمین امینت زنان در برابر خشونت به مجلس ارائه شد که در آن تدابیر قانونی، آموزشی، حمایتی و فرهنگی لازم دیده شده است؛ اما متأسفانه در کمیسیون لوایح متوقف ماند. وی تأکید کرد که متأسفانه در ایران مسئله خشونت علیه زنان به یک موضوع سیاسی تبدیل شده است.


ضرورت نگاه ساختاری به مسئله خشونت

دکتر هما زنجانی‌زاده به عنوان آخرین سخنران این همایش عنوان کرد که خشونت علیه زنان به قدمت تاریخ ۸هزار سال سلطه مردان بر زنان است. بنابراین خشونت علیه زنان مقوله جدیدی نیست، هر چند در جامعه فئودال و کشاورز زن و مرد پا به پای هم کار می‌کردند، خانه از محل کار جدا نبود. با ظهور نظام سرمایه‌داری تغییراتی در این سیستم روی می‌دهد که زن‌ها به خاطر نقشهای متفاوتشان باید در خانه می‌ماندند و مردها بیرون می‌رفتند و به همین جهت است که از قرن ۱۶ مفهوم زن خانه‌دار بوجود آمد؛ قبل از این ما زن خانه‌دار نداشتیم و به همین جهت خشونت هم کمتر بود.
ایشان در بخشی دیگر از صحبت‌هایشان با اشاره به انواع خشونت جسمی، کلامی و روانی از قبیل تمسخر، تحقیر، فحاشی و یا ازدواج مجدد قابلیت سنجش تأثیر این خشونت‌ها را کم دانستند. به همین جهت به عنوان یک جامعه‌شناس به جامعه‌ی قضات و دانشجویان حقوق این توصیه را داشتند که حتی اگر بخواهید فقط خشونت جسمی را بررسی کنید باید بینش سیستمی داشته باشید. به نظر ایشان بینش سیستمی می‌گوید واقعیت را باید یک کل در نظر گرفت، برای همین اگر خشونت جسمی علیه یک زن از سوی همسرش صورت می‌گیرد این خشونت را نباید به یک وضعیت تقلیل داد بلکه باید در یک کل سیستمی تحلیلش کرد
به نظر این استاد دانشگاه در نگاه سیستمی می‌توان خشونت اقتصادی را نیز بخشی از خشونت مردان علیه زنان مورد توجه قرار داد؛ رقابت نابرابر زنان با مردان در زمینه اشتغال در جامعه ایران، نمونه بارز این خشونت اقتصادی است. ایشان با اشاره به اینکه زنان شاغل در جامعه ما تنها ۱۲% است گفت علت بیکاری مردان به اشتغال زنان ارتباطی ندارد.
در حاشیه این همایش نمایشگاه پوستری از آثار خانم سعیده عظیمی با موضوع زنان نیز برگزار شد که مورد استقبال حضار قرار گرفت.


عکس از وحید مصوری




■ دسته‌بندی:  «رویدادها»

■ در این مطلب به «» اشاره شده است.




پیام‌ها