جمعه ۷ آذر ۹۳

مشکلات، ناشی از مردانه دیدنِ ورزش است

حقّ به ورزش در گفت‌وگو با مهندس سعید فائقی
مهندس سعید فائقی، تحصیلکرده‌ی دانشگاه امیرکبیر است. لیسانس‌اش در مهندسی مکانیک را از دانشگاه علم و صنعت کسب کرده و فوق لیسانسش را در مدیریت صنعتی. در زمان مدیریت مصطفی هاشمی‌طبا، رئیس وقت سازمان تربیت‌بدنی، وی با تصدی معاونت "فنی و امور فدراسیون‌ها"، عملاً نفر دوم مدیریت ورزش کشور بود. مهندس فائقی همچنین در کارنامه‌ی خود مدیر عاملی شرکت پست و مدیرعاملی شرکت توسعه‌ی صنایع حمل و نقل ریلی ایران را دارد.


یکشهر: خرداد سال ۹۲ مناظره‌ای داشتید، شما به عنوان نماینده‌ی آقای عارف با آقای دامادی به عنوان نماینده‌ی آقای قالیباف. جمله‌ی مشخصی از خود شما بود که از ایلنا نقل می‌کنم: "در دولت اصلاحات تشویق شدیم و ورزشگاه‌های بانوان در آن دوره تشکیل شد. اما متأسفانه معاونت ورزش بانوان برداشته شد و به نایب رئیسی تنزل پیدا کرد. ما فرقی بین زن و مرد نمی‌بینیم و عدالت یعنی اینکه سرانه‌ی ورزشی بین زن و مرد یکسان توزیع شود". آیا عدالت، نباید شامل حضور زنان در ورزشگاه‌ها نیز بشود؟

سعید فائقی : از آرزوهای من یکی هم آن است که ما حقوق شهروندی را بیاموزیم. سواد، فقط خواندن و نوشتن نیست. سواد، آگاهی به حقوق شهروندی نیز هست. خوشبختانه در دولت آقای روحانی قدم اولی در این راه برداشته شده است. اگر این آگاهی بود، پروژه‌ای مثل نواب شکل نمی‌گرفت؛ پروژه‌ای که سرتاسرش نادیده گرفتنِ حقوق شهروندی است. منطقه‌ای را با احداث یک تونل دوپاره کرده‌ایم، با ساختن ساختمان‌های بلند در جهت باد، جلوی گردش طبیعی هوا را گرفته‌ایم و به آلودگیِ آن دامن زده‌ایم و همه‌اش به مراکز تجاری اندیشیده‌ایم. نه یک متر پارک دیده شده و نه یک متر فضای ورزشی. همین بی‌توجهی به حقوق شهروندی را در سوءاستفاده از آب‌های زیرزمینی می‌توان دید و در ده‌ها و صدها پروژه‌ی دیگر. نیندیشیدن به حقوق شهروندی است که زمینه‌ی تبعیض‌ها را فراهم می‌کند. در حوزه‌ی ورزش هم مسئله به همین شکل است. تبعیض‌ها نتیجه‌ی بی‌توجهی به حقوق شهروندی هستند.

یکشهر: به‌طور مشخص در زمینه‌ی حضور زنان در استادیوم این بی‌توجهی را در چه چیزی می‌بینید؟

فائقی: بی‌توجهی به حقوق شهروندی در ورزش را در مردانه نگاه کردن به ورزش از صدر تا ذیل می‌بینم. در ندیدنِ نیمی از جامعه زمانی که داریم به ورزش فکر می‌کنیم. از همان ساختِ ورزشگاه این غفلت مشخص است تا خودِ ورزش و بودجه و ورزش قهرمانی و آماتور و غیره و غیره. ورزشگاه شیرودی و آزادی برای مردان ساخته شده‌اند. درست که در دوره‌هایی زنان هم در آن‌ها حضور پیدا کردند، اما بارِ مشکلات ناشی از مردانه دیده شدنِ استادیوم بر دوش آن‌ها بود. در ورزشگاه‌های تبریز و اصفهان و سایر جاها نیز ما خود در همین مسیر رفتیم. درست که ورزشگاهی هم مانند ورزشگاه حجاب ساختیم اما باز هم با جداسازی، حضور همزمان را ندیدیم، خانواده را ندیدیم. یکی از تلاش‌های ما همواره تقویت خانواده بوده است و اینکه خانواده به صورت یک واحد بتواند در اوقات فراغتش، در تفریحش و در حضور در اجتماع با هم باشد. اما به ورزش که می‌رسیم، این را فراموش می‌کنیم. نگاهِ مردانه آنقدر غالب است که حتی این موضوع را هم فراموش کرده‌ایم.

بی‌توجهی به حقوق شهروندی در ورزش را در مردانه نگاه کردن به ورزش از صدر تا ذیل می‌بینم. در ندیدنِ نیمی از جامعه زمانی که داریم به ورزش فکر می‌کنیم. از همان ساختِ ورزشگاه این غفلت مشخص است تا خودِ ورزش و بودجه و ورزش قهرمانی و آماتور و غیره و غیره. ورزشگاه شیرودی و آزادی برای مردان ساخته شده‌اند. درست که در دوره‌هایی زنان هم در آن‌ها حضور پیدا کردند، اما بارِ مشکلات ناشی از مردانه دیده شدنِ استادیوم بر دوش آن‌ها بود

یکشهر: اما علیرغم همین امکانات، زمانی بود که زنان هم اجازه‌ی ورود به ورزشگاه را داشتند؟

فائقی: بله در دولت اصلاحات ما تلاش کردیم که این حضور محقق شود. نتایج خوبی هم داشت. وقتی زنان و دختران همراه با مردان برای تشویق تیم ایران در مسابقات والیبال نوجوانان شرکت کردند، بچه‌ها به وضوح بهتر بازی می‌کردند و تلاششان به روشنی بیشتر بود. اما همین موفقیتی که به دست آوردیم به دلیل این بود که نگاه دیگری به ورزش داشتیم و آن را مردانه نمی‌دیدیم. باز هم می‌گویم این نگاه در همه‌ی مسائل مربوط به ورزش وجود دارد. شما از تماشا کردن و حضور در استادیوم‌ها می‌گویید، ولی در خودِ ورزش کردن، در ورزش قهرمانی و در لزوم تربیت بدنی هم هست. همه جا هست. بعد از این موفقیت اولیه وقتی تصمیم گرفتیم وارد بحث با مخالفان حضور بشویم و به پشتوانه‌ی این موفقیت قدمی دیگر برداریم با این نگاه مواجه شدیم. نگاهی که متأسفانه باید بگویم خیلی خیلی تند بود و من خودم تا به این حد آن را سخت و صُلب نمی‌دانستم.

یکشهر: شما با چه نیتی این برنامه را گذاشتید؟

فائقی: نگاه ما در دولت اصلاحات این بود که اولاً نباید بین زن و مرد فرقی بگذاریم و دوم اینکه باید بتوانیم در حوزه‌هایی که خواست عمومی وجود دارد به آن احترام بگذاریم. حضور همه جانبه در ورزش مطالبه‌ی نیمی از جامعه‌ی ما است و وقتی نیمی از جامعه‌ی ما این مطالبه را دارند ما باید به سمت اجابتش برویم . خودتان می دانید که یکی از شعارهای اصلی آقای خاتمی اجابت مطالبات مردمی بود.

یکشهر: از مسائل مهمی که در این مباحث به آن کمتر توجه می‌شود، تأثیر اقتصادی این حضور است. در یک نگاه کلی، منابع باشگاه‌ها از چهار حوزه تأمین می‌شود: درآمدهای پخش تلویزیونی، اسپانسرینگ، درآمدهای روز مسابقه و نهایتاً درآمدهای تجاری مثل توریسم ورزشی و حقّ عضویت. در کشور ما که درآمد از پخش تلویزیونی و همچنین توریسم و حقّ عضویت خیلی پائین‌تر از متوسط جهانی هستند، نقش درآمدِ روز مسابقه خیلی مهم است.

فائقی: متأسفانه در جامعه‌ی ما مدیران اقتصادیِ ما یک دیدگاه خاصی دارند. آن‌ها فقط اقتصاد را خلاصه می‌کنند در چند مقوله‌ی صنعتی که در آن‌ها تولیدِ به اصطلاح ملموس وجود دارد. این نگاه، نگاه به اقتصاد سرمایه‌داریِ یکی دو قرن پیش است. اصلاً کسی به ورزش، به خودِ ورزش به عنوان بخشی از تولید ناخاص ملی نگاه نمی‌کند. می‌دانید در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، حوزه‌ی ورزش به حوزه‌ی بیمه متصل است؟ جای تعجب هم ندارد، سرمایه‌گذاری در ورزش، یعنی سرمایه‌گذاری در سلامت. خوب کارِ بیمه‌های درمانی و پزشکی مگر جز این است؟ اصلاً اینکه می‌گویند سه درصد درآمدهای شهری باید در ورزش سرمایه‌گذاری بشود، به این دلیل است که وقتی ورزش جزء لاینفک زندگی شهروندان بشود، هم خود زندگی سالم‌تر، شاداب‌تر و با کیفیت‌تری دارند و هم هزینه‌های درمان و دارو و سرمایه‌های لازم برای ساخت کلینیک و بیمارستان کمتر خواهد شد. اما ما اصلاً پی آمار و ارقام نمی‌رویم و دلیلش هم این است که نمی‌خواهیم کارِ زیربنایی بکنیم. خودِ شما که به نظر می‌رسد برای تدارک این گفت‌و گو دنبال ارقام و آمار و پژوهش‌ها رفته‌اید، چه چیزی دستگیرتان شد؟

من یک تحقیق خیلی ساده کرده‌ام در زمینه‌ی ارتباط بین سرانه‌ی ساعت ورزش و میزان تولید افراد در کشورهای مختلف. متوجه شدم که بین این دو عامل ارتباط مستقیم وجود دارد. خوب مگر کارآمدی و تولید سرانه زن و مرد می‌شناسد؟ نه

یکشهر: یک مقدار بسیار کمی آمارهای کلی که مثلاً درآمد باشگاه‌ها از پخش تلویزیونی در جهان بین ۲۵ تا ۵۵ درصد است و در ایران حدود ۱۲٪ . کلیاتی از این دست که تازه منبع آن هم معلوم نیست.

فائقی: خوب به همین دلیل است که نمی‌توان با آن نگاه غالب، آن نگاهی که ورزش را مردانه می‌داند مقابله کرد، آن را مجاب کرد، تغییر در فرهنگ ایجاد کرد همین فقدان تحقیق است. این هم ممکن نخواهد شد اگر ما در چشم‌اندازِ خودمان کارهای زیربنایی را نگذاریم. ببینید من یک تحقیق خیلی ساده کرده‌ام در زمینه‌ی ارتباط بین سرانه‌ی ساعت ورزش و میزان تولید افراد در کشورهای مختلف. متوجه شدم که بین این دو عامل ارتباط مستقیم وجود دارد. خوب مگر کارآمدی و تولید سرانه زن و مرد می‌شناسد؟ نه. مگر در محاسبه‌ی هزینه‌های بیمارستانی ما تلاش برای بهبود نظام تأمین اجتماعی ما زن و مرد را جدا از هم بررسی می‌کنیم؟ خوب این‌ها و ده‌ها و صدها مورد دیگر اگر کم کار بشود، استدلال بشود می‌تواند به عنوان ادلّه لازم برای تغییر نگاهِ ما مؤثر واقع شود. فرهنگ‌ها بالاخره تغییر می‌کنند. همین امروز هم برنامه آن است که در هر مرکز استان حداقل یک استادیوم ۶ هزار نفرهای که امکان حضور بانوان در آن باشد درست شود. اما این تغییرات می‌تواند خیلی سریع‌تر و بهتر انجام شود اگر ادله‌ی علمی بر مبنای لزوم زندگی شاد و سلامت و مفرح تهیه و ارائه شوند.

یکشهر: منظور شما این است که نگاه اقتصادیِ ما به ورزش توان مقابله با گفتار غالب را ندارد؟

مسائل را باید باز کرد، باید پیوند ورزش را با اقتصاد کشور نشان داد. نشان داد که این پیوند چند جانبه است و از سلامت و شادی و بازار و همه‌ی این‌ها می‌گذرد. این‌ها را باید برای عقب‌راندن آن نگاه به کار گرفت

فائقی: نه که ندارد. اصلاً ندارد. ببینید برای اثبات حرفم یک مثال ساده بزنم. یکی از گران‌ترین تبلیغات در سراسر جهان، تبلیغات دور زمین‌های ورزش است. هر سال قیمت این نوع تبلیغات چندین برابر می‌شود و شرکت‌ها برای به دست آوردنِ آن حاضرند قیمت‌های نجومی بپردازند. چرا؟ چون تأثیرگذاریِ آن اثبات شده است. به ویژه تأثیرِ آن در آنچه امروز یکی از حوزه‌های بسیار مهم اقتصاد در جهان است، یعنی حوزه‌ی برَندسازی. برندهای جهانی چنان قَدَر هستند که تولیدات ملی نمی‌توانند بدون تبدیل شدن به برند در مقابل آن‌ها از خود دفاع کنند. حفاظت از بازار ملی و تولید ملی امروز از مسیر تبدیل شدن به برند می‌گذرد. خوب حال من از شما می‌پرسم، مگر برندسازی زن و مرد دارد؟ واضح است که نه. بسیاری از برندها اولاً هم ناظر بر خانم‌ها هستند و هم آقایان و تعداد برندهای اختصاصی نیز اگر برای خانم‌ها بیشتر از مردان نباشد کمتر نیست. خوب این مسائل را باید باز کرد، باید پیوند ورزش را با اقتصاد کشور نشان داد. نشان داد که این پیوند چند جانبه است و از سلامت و شادی و بازار و همه‌ی این‌ها می‌گذرد. این‌ها را باید برای عقب‌راندن آن نگاه به کار گرفت.

یکشهر: می‌دانیم که شما توجه خاصی به ورزش آماتوری دارید. برابری‌ای را که به آن اشاره داریم در این زمینه چگونه می‌بینید و ربط آن را با اقتصاد شهر؟

فائقی: دلیل توجه من به ورزش آماتوری دو چیز است، یکی اینکه ورزش حرفه‌ای بالاخره یکجوری گلیم خودش را از آب میشکد، ولی ورزش آماتوری چنین نیست. دوم اینکه ورزش آماتوری خیلی خیلی عمومی‌تر است و تعداد بسیارزیادی را در بر می‌گیرد. در این زمینه دولت باید به کمک قوانینی که از مجلس می‌گذراند و همچنین مصوباتی که شوراهای شهر تصویب می‌کنند، سرانه‌ی امکانات ورزشی را بالا ببرند و از همان آغاز نیز با نگاه برابری میان زن و مرد در استفاده از این امکانات اینکار را انجام دهد. من در این زمینه نقش شورای شهر و شهرداری‌ها را خیلی مهم می‌دانم.

امروز وقتی کسی در تهران ساختمان می‌سازد، بسته به متراژ آپارتمان‌ها و تعداد آن‌ها باید برای این ساختمان پارکینگ تعبیه کند وگرنه علی‌الاصول پروانه‌ی ساخت نمی‌گیرد. چطور است که ما برای ماشین‌ها قانون داریم و برای انسان‌ها نه؟

یکشهر: به چه معنا؟


فائقی: ببینید امروز وقتی کسی در تهران ساختمان می‌سازد، بسته به متراژ آپارتمان‌ها و تعداد آن‌ها باید برای این ساختمان پارکینگ تعبیه کند وگرنه علی‌الاصول پروانه‌ی ساخت نمی‌گیرد. چطور است که ما برای ماشین‌ها قانون داریم و برای انسان‌ها نه؟ می‌دانم که چیزی به نام سرانه‌ی فضای ورزشی وجود دارد، اما تأمین این سرانه با اقتصاد واقعی شهر پیوند ندارد. باید همانطور که تعداد پارکینگ اجباری است، ایجاد فضای ورزشی عمومی هم برای سازندگان اجباری شود. هر ساختمانی و برجی که ساخته می‌شود باید بخشی از هزینه‌ی سلامت شهر را تأمین کند.
دیگر اینکه هزینه‌ی ورزش باید در سبد خانوار وارد و محاسبه شود. می‌دانیم که هزینه‌ی ورزش یکی از اولین هزینه‌هایی است که در مواجهه با مشکل اقتصادی از هزینه‌های خانوار خارج می‌شود. خوب اگر میزان این هزینه کاهش بیابد مانع مهمی است در حذف آن.

یکشهر: آقای فائقی آیا نکته‌ی دیگری هست که بخواهید در این زمینه به آن اشاره کنید؟

مردانه دیدنِ ورزش فقط نگاه یک عده‌ی قلیل نیست، در درون خودِ ما هم که بگردیم آن را پیدا می‌کنیم. ما که به سلامت و شادابی فرزندانمان علاقمند هستیم باید آن را برای هر دو جنس یکسان ببینیم و بخواهیم

فائقی: خوب موضوع و مسئله زیاد است. اما دو نکته به نظرم حائز اهمیت‌اند. یکی ناظر بر خانواده‌هاست و ارزش‌گذاری به فرهنگ تحرک. ما خودمان به ویژه در ارتباط با دخترانمان مبلغ فرهنگ تحرک نیستیم. اگر هم پسرهایمان را در کلاس‌های تابستانه‌ی ورزشی نام‌نویسی می‌کنیم برای دخترهایمان کمتر به خود این زحمت را می‌دهیم و بالطبع امکانات و فرصت‌ها هم کمتر ایجاد می‌شود. مردانه دیدنِ ورزش فقط نگاه یک عده‌ی قلیل نیست، در درون خودِ ما هم که بگردیم آن را پیدا می‌کنیم. ما که به سلامت و شادابی فرزندانمان علاقمند هستیم باید آن را برای هر دو جنس یکسان ببینیم و بخواهیم.
نکته‌ی بعدی مشارکت سازمان‌های مردم‌بنیاد است در این امور. دولت‌ها و نهادهای ملی و شهری، همواره محدودیت‌ها و اولویت‌های متعدد دارند و بنا بر آن‌ها برنامه‌ریزی می‌کنند. اما سازمان‌های مردم نهاد می‌توانند خیلی تخصصی در زمینه‌ی ورزش و برابری در رابطه با حقّ به ورزش فعال باشند.


آقای مهندس فائقی از وقتی که در اختیار یکشهر گذاشتید از شما ممنونیم.




■ دسته‌بندی:  «محیط شهری»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها