جمعه ۱۸ مهر ۹۳

کودکان: درد مشترک؛ درمان‌های پراکنده؟

محمدرضا کابلی

همه ساله در هفته‌ی جهانی کودک، در تمامی کشورهای جهان، نهادها و سازمان‌های دولتی و غیردولتی تمام امکانات خود را به کار می‌گیرند تا شهر و شهروندان را با کودک، حقوق، نیازها و مشکلاتش آشنا سازند. در ایران نیز امسال همگام با سایر نقاط جهان با شعار "سلام من یک کودکم" این هفته گرامی داشته می‌شود. سازمان‌ها و سمن‌ها تمام تلاش خود را می‌کنند تا از فرصت این هفته‌ی نمادین برای بسط آگاهی شهروندان و توجه آنان به کودکان جامعه بیشترین بهره را ببرند.
در این هفته همه کانال‌های رادیویی، برنامه‌های ویژه‌ای دارند که گزارش می‌دهند چگونه در همه‌ی شهرهای کشور اراده‌هایی بسیج شده‌اند تا مسائل و مشکلاتی را که کودکان کشور با آن مواجه هستند طرح کنند و از متخصصان و مسئولان بخواهند تا راهکارهایی را که برای رفع این مشکلات در نظر دارند ارائه دهند. همچنین در شهرهای مختلفِ کشور –بسته به امکانات شهرداری‌ها و وجود و فعال بودنِ نهادهای مدنی- چادرهایی در خیابان‌ها یا میادین شهر برپا می‌شود تا نشان داده شود که کودکان، دستِ کم در این یک هفته- فراموش نشده‌اند.

‌در راستای تلاش برای رساندنِ تهران به جایگاه "شهر دوستدار کودک"، امسال شورای شهر و شهرداری تهران با همکاری دیگر نهادها برنامه‌های بسیار متنوعی را تدارک دیده‌اند و برگزاری مراسم مختلف در همه جای شهر حکایت از توجه بی‌سابقه‌ای به مبحث کودکان دارد. از جمله می‌توان به نامگذاری روزهای هفته با موضوع کودک و خانواده، کودک و رسانه، حقوق کودک و کودکان با نیازهای ویژه، برگزاری اردوهای علمی و آموزشی، اجرای تئاتر و برگزاری جشنواره‌های بازی‌های کودک در بوستان‌های مناطق مختلف اشاره کرد. همه چیز نسان می‌دهد که شادی و شهر شاد برای کودکان به عنوان هدف مورد توجه قرار گیرد.
دولت نیز به نوبه‌ی خود بیکار ننشسته است. مراسم افتتاحیه هفته جهانی کودک با حضور مسئولان دولت، چهاردهم مهرماه در سالن همایش‌های برج میلاد برگزار شد. در این مراسم سخنرانان به بیان اقدامات ارگان‌های متبوع خویش در حوزه‌ی کودک پرداختند. شهیندخت مولاوردی، معاون امور زنان و خانواده‌ی ریاست جمهوری، با نام بردن از کودکان کار، کودکان خیابان، کودکان بازمانده از تحصیل و کودکان معلول که اکنون جای‌شان درمدارس خالی است اظهار امیدواری کرد با اتخاذ سیاست‌های دوستدار کودک و با حساس‌سازی مسئولان و جامعه‌ی مدنی در اعتلای وضعیت حال حاضر بکوشد. وزیر دادگستری نیز با اشاره به اینکه خانواده‌ها به دلایل مشکلات اقتصادی، کودکان خود را به جای مدرسه به دنبال کار می‌فرستند به تشریح وظیفه‌ی مسئولان برای حل این مشکل و لزوم انجام مجموعه اقداماتی پرداخت تا دیگر کودک بازمانده از تحصیل، کودک خیابانی و کودک کار نداشته باشیم. وزیر آموزش و پرورش هم در این مراسم ضمن اعلام این خبر که آموزش حقوق دانش‌آموزی و حقوق کودکان در مدارس به دستور رئیس جمهور از ابتدای سال تحصیلی جدید آغاز شده به بیان نقش این وزارتخانه در شکل گیری شخصیت کودکان پرداخت.

در راستای تلاش برای رساندنِ تهران به جایگاه "شهر دوستدار کودک"، امسال شورای شهر و شهرداری تهران با همکاری دیگر نهادها برنامه‌های بسیار متنوعی را تدارک دیده‌اند و برگزاری مراسم مختلف در همه جای شهر حکایت از توجه بی‌سابقه‌ای به مبحث کودکان دارد

مشکلات آشکار، راهکارهای ناروشن
تردیدی نیست که وضعیت نگران کننده‌ی کودکان در ایران، وضعیتی که متأسفانه هر روز نیز رو به وخامت می‌گذارد نیازمند چنین توجهاتی است. آمار کودکان محروم از تحصیل هر روز رو به افزایش می‌گذارد و رقمی بین ۲ الی ۳ میلیون کودک را شامل می‌شود. موارد کودکان بزه‌دیده به حدی افزایش یافته است که علیرغم مشکلاتی که پیشِ پای افراد برای گزارش کردنِ آنها وجود دارد، روزی نیست که در یکی از رسانه‌های مکتوب یا دیجیتالی خبری از این دست منتشر نشود. می‌دانیم که موارد اعلام شده در سراسر جهان به طور متوسط رقمی کمتر از ۵٪ موارد را تشکیل می‌دهد و در ایران به دلائل محدودیت‌های فرهنگی و کمبود امکانات، این درصد خیلی کمتر هم هست.
بسیاری از متخصصان بر این نظرند که اولین قربانی تورم سراسیمه‌ی سال‌های اخیر کودکان خانواده‌های مستمند هستند. غذای مناسب، امکانات تحصیلیِ درخور، فعالیت‌هایِ فوق برنامه‌ی کودکان و سایر مواردی از این دست، در زمره‌ی اولین بودجه‌هایی هستند که خانواده‌های متعلق به اقشار آسیب‌پذیر زمانی که با مشکلات مالیِ افزون بر معمول روبرو می‌شوند، آنها را قطع می‌کنند. همین مشاهده در مورد هزینه‌های مربوط به بهداشت و درمان نیاز نیز انجام شده است.
بسیاری از متخصصان بر این نظرند که اولین قربانی تورم سراسیمه‌ی سال‌های اخیر کودکان خانواده‌های مستمند هستند

سومین عاملی که در سال‌های اخیر در وخامت وضعیتِ تحصیل، سلامت، بهداشت و جلوگیری از بزه در مورد کودکان تإثیر داشته است، فقدان آمار جدی و در مواردی دستکاری آمار ملی در این زمینه‌ها می‌باشد. به نحوی که امروز هیچ آمار قابل اتکایی در حوزه‌های آسیب اجتماعی کودکان وجود ندارد. متأسفانه باید گفت که علیرغم انتقاد از عملکرد دولت‌های نهم و دهم در زمینه دستکاری آمار و ارقام ملی و قول مساعد دولت جدید در اتخاذ رویه‌ای شفاف در این زمینه، در حوزه‌ کودک هنوز حتی قولی مبنی بر آمارگیری جدی و قابل اتکاء در حوزه‌های ناظر بر تضییق حقوق کودکان و نوجوانان نیر داده نشده است. به عبارت دقیق‌تر، علی‌رغم تمام تلاش‌ها و با وجود امکانات گسترده‌ی نهادهای مختلف در سراسر کشور، -امکاناتی که در هفته‌ی کودک رونمایی می شوند و سپس گویا مجدداً به محاق می‌روند- همچنان شاهد محرومیت کودکان از حقوق خود، محرومیت از تحصیل، کار کودک و کودک‌آزاری در کشور هستیم.

راه حل‌ها کدامند؟
از دلایلی که این تلاش‌ها را از رسیدن به نقطه‌ی مطلوب باز داشته است می‌توان به نبود یک قانون جامع اشاره کرد. پراکندگی قوانین و در برخی موارد خلاءهای قانونی، به جای حل مشکلات؛ خود تبدیل به علل ایجاد مشکلاتی جدید گشته است. تصویب یک قانون جامع همانطور که در کنوانسیون حقوق کودک که ایران نیز به آن پیوسته است، اشاره شده است می‌تواند به حل این موضوع کمک کند.
دلیل دیگری که برای این وضعیت می‌توان برشمرد، سپردن مسئولیت است به نهادهایی است که به نظر می‌رسد یا بار مشکلاتی که به دوش‌شان است، مانع از رسیدگی به این دست مسائل است و یا از امکانات لازم برای انجام آن برخوردار نیستند. یکی از این نهادها، آموزش و پرورش است که با توجه به مشکلاتش در حوزه‌ی اصلی فعالیتش، نمی‌تواند (و تا آینده‌ای نه چندان نزدیک)، نخواهد توانست مسئولیت دیگری را در زمینه‌ی رفع تضییقات از کودکان و نوجوانان به عهده بگیرد. نهاد مسئول دیگر، یعنی بهزیستی نیز فاقد ساختارهای لازم در این زمینه است. در حالی‌که در شهرها و روستاها، شبکه‌ی گسترده‌ی شهرداری‌ها و شوراهای شهر و روستا می‌توانند با همکاری سمن‌ها نقشی جدی را در این زمینه به عهده بگیرند. به‌کارگیری امکانات و توان این نهادهای محلی مسلماً می‌تواند نتایج مطلوبی را به‌بار آورد.

علی‌رغم تمام تلاش‌ها و با وجود امکانات گسترده‌ی نهادهای مختلف در سراسر کشور، -امکاناتی که در هفته‌ی کودک رونمایی می شوند و سپس گویا مجدداً به محاق می‌روند- همچنان شاهد محرومیت کودکان از حقوق خود، محرومیت از تحصیل، کار کودک و کودک‌آزاری در کشور هستیم

سومین راه حل در این زمینه را باید در ایجاد نهادی دید که مختص رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی کودکان و نوجوانان باشد. نهادی که فراسر نهادهای محلی و با اتکاء به اعتبار و اقتدار نهادی ملی بتواند هم امکانات موجود را هماهنگ کند و هم در راستای ایجاد امکانات جدید گام بردارد. ایجاد یک نهاد ملی حمایت از کودک که هم در حوزه‌ی سیاستگذاری فعال باشد و هم مسئولیت هماهنگی و نظارت میان نهادهای دولتی و غیر دولتی را در سطوح ملی و محلی به عهده بگیرد، می‌تواند ابزار مناسبی برای حل مشکلات و معضلات موجود باشد.




■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها