یکشنبه ۱۶ شهریور ۹۳

مهرآباد: فرودگاهی به فروش می‌رسد؟

یکشهر

در پی فاجعه‌ی سقوط هواپیمای آنتونوف ۴۰ به مقصد طبس که به مرگ تمامی ۴۸ نفر مسافر و خدمه‌ی هواپیمای پرواز ۱۳۰ شرکت سپاهان ایر منجر شد۱ و در حالی که همه منتظر بودند که با پیدا شدنِ جعبه‌ی سیاه "رمز و راز" این سقوطِ ناگهانی روشن شود، بناگاه فرودگاه مهرآباد به نوعی دیگر خبرساز گشت. ابتدا شورای شهر خواستار انتقال فرودگاه مهرآباد شد و پس از آن محمدباقر قالیباف شهردار تهران اعلام کرد که انتقال فرودگاه جدی است۲. مجلسی ها هم بیکار ننشستند و کار را تا آنجا پیش بردند که یکی از اعضای کمیسیون عمران مجلس از تبدیل شدن فرودگاه به پارک به جای منطقه‌ی تجاری صحبت۳کرد.

فرصت شناسی یا فرصت‌طلبی؟
مهرآباد، که یکی از آخرین فرودگاه‌های بین‌المللی است که هنوز در محدوده‌ی شهری به فعالیت خود ادامه می‌دهد، پیش‌تر نیز از این دست حوادث تلخ به خود دیده بود. سال ۸۴ بود که هواپیمای حامل خبرنگاران به مقصد بندرعباس روی شهرک مسکونی اطراف مهرآباد سقوط کرد و ۱۸۰ کشته بر جای گذاشت. آنتونوف ۴۰ هم که گویا ساخت مشترک اوکراین و ایران است، بار اولش نیست که سقوط می‌کند. اولین فروند این هواپیما در اصفهان در پرواز آزمایشی سقوط کرده بود و اعضای کمیسیون عمران مجلس نیز در روز حادثه یادآور شدند که "دو بار از مراحل ساخت این هواپیما بازدید داشتند و نگرانی خود را همان زمان اعلام کردند"۴.

در کنار تمرکز سیستم¬های اداری، وجود پاویون دولت که محل رفت¬وآمد سران قوای داخلی و خارجی به کشور است، بیش از پیش بر ویژه بودن فرودگاه مهرآباد صحه می¬گذارد

در توجیه لزوم جابجاییِ فرودگاه مهرآباد احمد مسجدجامعی درهشتاد و پنجمین جلسه شورای شهر تهران گفت که "بر اساس قواعد بین‌المللی فرودگاه‌ها در خارج از شهرها مستقر هستند و این در حالی است که در سال‌های گذشته (۷۰سال گذشته) فرودگاه مهرآباد در خارج از شهر بوده اما هم‌اینک با توسعه جمعیت و گسترش شهر فرودگاه اشاره شده در مرکز شهر قرار گرفته است". به گفته مسجد جامعی "در حال حاضر در هیچ جای دنیا هیچیک از هواپیماها از سطح شهر عبور نمی‌کنند چرا که ممکن است با خطراتی از جمله آلودگی هوا، آلودگی صوتی و خطرات جانی همراه باشد".
ماجرای آلودگی صوتی و آلودگی هوا، خطرات پرواز هواپیماها بر فراز مناطق مسکونی، همه و همه موضوع‌های شناخته‌ شده‌ای هستند که سال‌هاست انتقال فرودگاه مهرآباد را توجیه می‌کنند. اینکه چرا تا کنون این جابجایی صورت نگرفته است، دلایل مالی، سیاسی و نظامی‌ای دارد که به آنها در خطوط بعد اشاره خواهم کرد. سؤال اصلی این است که چرا مسئولانی که علی‌الاصول باید با این دلایل آشنا باشند، امروز به عوض تأکید در پیگیریِ ماجرای سقوط، از "فرصت" سقوط هواپیما استفاده کرده و بار دیگر این پرونده را روی میز گذاشته‌اند؟
آنچه منطقه¬ی هوایی مهرآباد را حتی در قیاس با همتایان بین‌المللی اش متمایز می‌کند، منطقه‌ی نظامی بزرگی است که در فرودگاه مهرآباد جای گرفته است. براساس اطلاعات سایت فرودگاه مهرآباد، تنها ۱۱درصد از اراضی آن در اختیار هواپیماهای غیرنظامی است و ۸۹ درصد باقی مانده در اختیار پایگاه¬های هوایی سپاه، هوانیروز و نیروی انتظامی قرار دارد.

در این زمینه شاید صحبت‌های شهردار منطقه‌‌ی ۲۱ راهگشا باشد. به گزارش خبرگزاری فارس، مصطفی سلیم، شهردار منطقه‌ی ۲۱ در لزوم این انتقال می‌گوید "گاهی اوقات قطعات هواپیما از بالا به سر شهروندان و خودروها سقوط می‌کند". وی با طرح مشکلات ساکنین منطقه ۲۱، ادامه می دهد: "۱۷ محله مسکونی در منطقه ۲۱ وجود دارد که برخی از محله‌ها دیوار به دیوار مراکز صنعتی، انتظامی،‌امنیتی و هواپیمایی هستند و همین امر مشکلاتی را برای شهروندان ایجاد کرده است". وجه تشویقیِ سخنان وی اما به نظر مهمترین بخش از صحبت‌هایش است: "فرودگاه مهرآباد به دلیل موقعیت خوبی که دارد از نظر اقتصادی می‌تواند درآمد خوبی برای مسئولان فرودگاه داشته باشد و می‌تواند با تغییر کاربری به یک بوستان، درآمدزایی ایجاد کند"۵.
همه به خوبی می‌دانند و ما نیز می‌دانیم که "بوستان"‌ها توان درآمدزایی ندارند. اگر داشتند از جمله زمینی مانند بوستان مادر هم اینک موضوع نزاع میان شورای شهر و شهرداری نبود. در واقع از منظر زمینِ شهری، مهرآباد امروز اگر بزرگترین قطعه زمین شهری‌ای نباشد که در آن ساخت‌و‌ساز نشده است یکی از بزرگترینِ این قطعات است. مساحت کل فرودگاه مهرآباد ۵۵۸ هکتار است۶. زمینی که به نظر می‌رسد امروز چشم طمع ساخت‌و‌سازکنندگان را به خود جلب کرده‌است.

ویژگی های فرودگاه مهرآباد
فرودگاه مهرآباد تهران تا قبل از افتتاح فرودگاه امام خمینی‌(ره) در اردیبهشت سال ۸۳ تنها فرودگاه پایتخت بود، و کلیه‌ی پروازهای داخلی و خارجی از آن انجام می گرفت. اما پس از افتتاح این فرودگاه در۴۰ کیلومتری جنوب تهران میان بزرگراه تهران-قم کلیه پروازهای خارجی به آنجا منتقل شد. بنابراطلاعات سایت فرودگاه مهرآباد۷، این فردوگاه همچنان با داشتن ۱۴ میلیون مسافر در سال، بزرگترین محل حمل و نقل هوایی کشور به حساب می آید. اما مهرآباد تنها در این اعداد خلاصه نمی شود. آنچه مهرآباد را بیش از یک فرودگاه معمولی در ایران مطرح می کند، شش ترمینال ورود و خروج مسافری است که در خود جای داده، و همچنین ۲۵۰ پرواز روزانه رفت وبرگشت به فرودگاه های سرتاسرکشور. سرمایه گذاری های عظیم و پرهزینه ای که شرکت های بزرگی چون هما، ماهان و آسمان برای نگهداری هواپیما و همچنین ارائه خدمات به مسافر و بار انجام داده اند و در کنار تمرکز سیستم های اداری، وجود پاویون دولت که محل رفت وآمد سران قوای داخلی و خارجی به کشور است، بیش از پیش بر ویژه بودن فرودگاه مهرآباد صحه می گذارد.

آیا مسئولانی که امروز از جابجایی این فرودگاه صحبت می‌کنند از ارقام نجومی برای انتقال کامل فرودگاه مهرآباد بی‌اطلاعند؟ اگر مطلع نیستند که باید به حال شهر تهران و شهروندان تهرانی افسوس خورد که چنین مسئولان غافلی دارند. و اگر آری، باید از خود پرسید که آیا در کوتاه مدت و برای تأمین این هزینه، چه راه حلی را در چشم‌انداز دارند؟ تردید است که بتوان به راه دیگری جز فروش تمامی یا بخشی از اراضی فرودگاه مهرآباد اندیشید

افزون بر آن، آنچه منطقه ی هوایی مهرآباد را حتی در قیاس با همتایان بین‌المللی اش متمایز می‌کند، منطقه‌ی نظامی بزرگی است که در فرودگاه مهرآباد جای گرفته است. براساس اطلاعات سایت فرودگاه مهرآباد، تنها ۱۱درصد از اراضی آن در اختیار هواپیماهای غیرنظامی است و ۸۹ درصد باقی مانده در اختیار پایگاه های هوایی سپاه، هوانیروز و نیروی انتظامی قرار دارد. همچنین در جنوب این منطقه، پایگاه یکم شکاری نیروی هوایی قرار دارد که از باندهای پروازی این فرودگاه برای نشست و برخاست استفاده می کند.
مهرآباد با در اختیار داشتن امکانات سخت افزاری و نرم افزاری که طی سالیان متمادی یعنی از سال ۱۳۱۷در آن نهادینه شده در قیاس با فرودگاه امام خمینی(ره) بسیار مجهزتر است. به استناد آمار وبسایت فرودگاه امام خمینی(ره)، این منطقه پاسخگوی نیاز تنها ۴ میلیون مسافر در سال است و تنها یک ترمینال مشترک برای ورود و خروج مسافر دارد و با ظرفیت حدود ۳۰ پرواز در روز و عدم امکانات برای نگهداری و تعمیر هواپیما، ارائه خدمات به مسافر و بار و با مشکلات بیشتری نیز روبرو است.

بودجه‌ی لازم برای انتقال
بودجه¬ای که برای پایان بردن فاز دوم توسعه‌ی فرودگاه امام خمینی(ره) تخمین زده شده، رقمی برابر با ۲۵۰۰ میلیارد تومان است که شامل احداث باند جدید، پارکینگ جدید هواپیما، ترمینال جدید که در طرح توسعه از آن به نام ترمینال ۲۰ میلیون نفری یاد می کنند و امکانات پروازی دیگر چون مراکز تعمیراتی و غیره است. پروژه¬ای که برای تأمین مالی‌اش، نه ردیفی در بودجه وزارت راه و شهرسازی پیش¬بینی شده و نه در جایی دیگر. این در حالی است که انتقال بخش غیرنظامیِ فرودگاه مهرآباد، تنها در صورت اجرا و ساخت فاز دوم فرودگاه امام ممکن خواهد بود.
اما حتی به فرض فراهم شدن این بودجه نیز هنوز تکلیف ۹۰٪ دیگر ماجرا، یعنی پروازهای نظامی ناروشن باقی خواهد ماند و می‌توان حدس زد که به چندین برابر آن ۲۵۰۰ میلیارد تومان برای انتقال این وجه ماجرا بودجه احتیاج است. آیا مسئولانی که امروز از جابجایی این فرودگاه صحبت می‌کنند از ارقام نجومی برای انتقال کامل فرودگاه مهرآباد بی‌اطلاعند؟ اگر مطلع نیستند که باید به حال شهر تهران و شهروندان تهرانی افسوس خورد که چنین مسئولان غافلی دارند. و اگر آری، باید از خود پرسید که آیا در کوتاه مدت و برای تأمین این هزینه، چه راه حلی را در چشم‌انداز دارند؟ تردید است که بتوان به راه دیگری جز فروش تمامی یا بخشی از اراضی فرودگاه مهرآباد اندیشید؟

اگر بودجه‌ی این انتقال در زمره‌ی ردیف بودجه ی کشوری دیده نشود، به احتمال زیاد شاهد فروش بخش‌ها یا تمامی این ۵۵۰ هکتار به سوداگرانِ زمین خواهیم بود و تغییرات کاربری‌ای که منطقه‌ای دیگر از شهر تهران را به جهنم برج و باروها تبدیل خواهد کرد

نتیجه
انتقال مهرآباد از درون شهر امری ضروری است. اما این انتقال باید همه‌ی جوانب کار یعنی همه‌ی کارکردهای مهرآباد را در نظر بگیرد و به یکباره انجام شود، وگرنه همین خطراتی که امروز وجود این فرودگاه برای شهر دارد، در صورت انتقال مرحله‌ای خدمات این فرودگاه به نحو اکید وجود خواهد داشت. اکنون با نگاهی به ویژگی‌های فرودگاه مهرآباد و همچنین نیازهای مالیِ انتقال کلیه‌ی پروازهای آن به فرودگاه‌ها یا فرودگاهی دیگر، می‌توان حدس زد که اگر این انتقال بخواهد عجولانه صورت پذیرد و اگر همچون یک پروژه‌ی ملی دیده نشود، "فروش مهرآباد" یکی از محتمل ترین راه‌ها برای پروژه‌ی انتقال آن باشد. فراموش نکنیم که به اعتراف دولت یازدهم، پایان دادن به پروژه‌های عمرانی‌ای که در دولت نهم و دهم کلید خورده است به چند دهسال زمان و میلیون‌ها میلیارد تومان پول نیاز دارد. اگر بودجه‌ی این انتقال در زمره‌ی ردیف بودجه ی کشوری دیده نشود، به احتمال زیاد شاهد فروش بخش‌ها یا تمامی این ۵۵۰ هکتار به سوداگرانِ زمین خواهیم بود و تغییرات کاربری‌ای که منطقه‌ای دیگر از شهر تهران را به جهنم برج و باروها تبدیل خواهد کرد.




1. http://www.tabnak.ir/fa/news/425115
2. http://fararu.com/fa/news/202601
3. http://www.icana.ir/Fa/News/260851
4. http://www.khabaronline.ir/detail/369246/society/events
5. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930603001169
6. http://www.centralclubs.com/topic-t59585.html
7. http://mehrabad.airport.ir/


■ دسته‌بندی:  «طرح و برنامه»




پیام‌ها