دوشنبه ۲۴ شهریور ۹۳

وضعیت فعلی اشتغال زنان در ایران (۳)

نرگس خسروشاهی

بخش عمومی پیشروتر از بخش خصوصی
نوشته‌ی حاضر که در سه بخش منتشر خواهد شد به مطالعه‌ی وضعیت فعلی اشتغال زنان در ایران می‌پردازد با هدف نشان دادنِ آنکه ایران در کجای جغرافیای اقتصادی جهان قرار گرفته است و کدام سیاست‌های اقتصادی، آموزشی و استخدامی می‌توانند در بهبود این وضعیت مؤثر باشند و کدام‌یک مُضر به حال. در بخش اول، پس از مروری بر وضعیت کلی اشتغال در کشور، آمار اشتغال زنان بر اساس شاخص وضع شغلی ارائه شد۱ و این ارقام در مقایسه با تعدادی از سایر کشورها مورد ارزیابی قرار خواهند گرفت. در بخش دوم، ارقام اشتغال زنان بر اساس دو شاخص دیگر که عبارت باشند از شاخص فعالیت‌های اقتصادی و گروه‌های عمده‌ی شغلی مورد بررسی قرار گرفت۲. در این بخش سوم، شاخص‌های سه‌گانه به صورت متناظر بررسی خواهند شد و نتیجه‌ی کلیِ سه بخش نوشته ارائه خواهند گشت.


بررسی شاخص‌های سه گانه بصورت متناظر
نتیجه آمارگیری نیروی کار سال ۱۳۹۰ نشان می‌دهد که در اغلب فعالیت‌های اقتصادی زنان به عنوان "کارکنان مزد و حقوق‌بگیر بخش عمومی و خصوصی" فعال هستند. در فعالیت "ماهیگیری" که زنان حضور بسیار کمرنگ کمتر از ۰.۱ درصد دارند، معدود زنان حاضر در این حوزه اغلب در رده "کارفرما" قرار گرفته‌اند. در "کشاورزی و جنگلداری" که نسبت بالایی از اشتغال زنان را دارا است، زنان عمدتاً به عنوان "کارکن مستقل" و "کارکن فامیلی بدون مزد" مشغول به کارند. در فعالیت‌های اقتصادی "صنعت (ساخت)"، "عمده‌فروشی و خرده فروشی" و "هتل و رستوران" زنان در کنار اشتغال به عنوان "کارکنان مزد و حقوق بگیر" اغلب در گروه‌های آسیب‌پذیرِ "کارکن مستقل و فامیلی بدون مزد" فعالیت می‌کنند. Bilan 1.png
در بررسی جایگاه گروه‌های عمده‌ی شغلی زنان در فعالیت‌های اقتصادی، فعالیت‌های "حمل و نقل و انبارداری" و "آموزش" حضور بالای زنان را در سطح "مقامات عالیرتبه و مدیران" به خود پذیرفته است. در اغلب فعالیت‌های اقتصادی، زنان عمدتاً به گروه‌های "متخصصان" و "کارمندان امور اداری" تعلق دارند و در فعالیت‌های اقتصادی که عمدتاً توسط بخش عمومی اداره می‌شود زنان "تکنیسین و دستیاران" حضور پررنگ‌تری دارند. در فعالیت "کشاورزی و جنگلداری" زنان به عنوان "کارگران ماهر و ساده" مشغول بکارند. در سایر موارد به تناسب نیازهای عمده فعالیت‌های اقتصادی، زنان در گروه‌های شغلی مرتبط جذب شده‌اند.
نجمه غلامی در بررسی جزئی‌تری که به بخش صنعت داشته است، به این نتیجه گیری می‌رسد که در بیشتر صنایع ایران، شاغلان مرد ماهر و شاغلان زن غیرتولیدی، سهم بیشتری از اشتغال را به خود اختصاص داده‌اند. و کمترین سهم اشتغال در طول دوره‌ی مطالعه بین سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۴، و در تمام صنایع، اغلب کم تر از ۱۰درصد و مربوط به شاغلان مرد و زن تکنیسین و مهندس بوده است۳.
Bilan 2.png
مقایسه وضع شغلی زنان و گروه‌های عمده شغلی نشان می‌دهد که در سطوح مهارتی ۳ و ۴، حضور زنان به عنوان "مزد و حقوق‌بگیر بخش خصوصی و عمومی" بسیار چشمگیر است و در مقابل هرچه سطوح مهارتی کاهش می‌یابد، طبیعتاً درصد بیشتری از زنان در مشاغل آسیب‌پذیر اشتغال پیدا می‌کنند. جالب توجه است که در بخش عمومی زنان با نسبت بسیار بالاتری نسبت به بخش خصوصی در گروه‌های شغلی دارای مهارت بالا اشتغال دارند و بخش خصوصی تنوع بیشتری از سطح مهارت زنان را دربرمی‌گیرد.

نتیجه گیری
این بررسی نشان می‌دهد که اشتغال زنان در ایران در وضعیت آسیب‌پذیرتری نسبت به مردان قرار گرفته و نیازمند توجه ویژه سیاستگذاران حوزه اشتغال است. برای حرکت به سمت توسعه و انتقال نیروی کار زنان از مشاغل غیررسمی، توجه به نیازهای آموزشی حرفه‌ای در کنار آموزش عالی برای افزایش مهارت‌های زنان به شدت احساس می‌شود. از طرف دیگر، با توجه به اینکه بخش عمومی سهم عمده‌ای را در ایجاد اشتغال برای زنان تحصیل کرده به خود اختصاص می‌دهد، در سیاست‌های خصوصی‌سازی و سهمیه بندی جنسیتیِ اولویت‌های استخدامی باید با توجه ویژه‌ای به این مسئله مورد بررسی مجدد قرار گیرد.
در تحقیقی که در کشور انگلستان مشخص شده است که زنان شاغل در بخش عمومی در مقایسه با بخش خصوصی از برابری دستمزد بیشتری نسبت به مردان برخوردارند. این مسئله به احتمال زیاد در ایران نیز صحت داشته باشد. بنابراین، حذف و سهمیه‌بندی اشتغال زنان در بخش عمومی، زنان را از فرصت‌های نسبتاً برابر دستمزد محروم خواهد کرد.
تفکیک زنان در بخش‌های اقتصادی خاص ممکن است نتیجه رفتارهای فرهنگی باشد که مانع ورود ایشان به برخی مشاغل می‌شود۴. با این حال، انتظار می‌رود در فعالیت‌های اقتصادی که زنان در برخی سطوح مهارتی اشتغال دارند، پذیرش حضور ایشان در بقیه سطوحی که درحال حاضر در آن غایب‌اند نیز امکان پذیر باشد. اشتغال بالای زنان متخصص در اغلب رشته فعالیت‌ها نشان‌دهنده‌ی توانایی ایشان در تمام زمینه‌هاست و در صورتی‌که آموزش‌های ضمن کار برای زنان نیز به اندازه مردان در نظر گرفته شود و فرصت‌های پیشرفت شغلی برابر باشد، در آینده نزدیک افزایش حضور زنان در رده‌های مدیریتی را شاهد خواهیم بود.
با توجه به میزان پائین مشارکت اقتصادی زنان ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان و افزایش تحصیلات عالی در میان این بخش از جامعه، نیاز به برنامه‌ریزی کوتاه مدت و میان مدت برای افزایش فرصت حضور زنان در بازار کار اساسی است؛ چرا که اگر مدت زمان جستجوی شغل برای افراد بیکار طولانی‌تر شود موجب کاهش مهارت‌ها و انگیزه‌های کاری در آینده می‌گردد۵ و کل جامعه را از پتانسیل موجود که هزینه بالایی برای آن صرف کرده است محروم می‌سازد.




1. http://yekshahr.net/2014/08/-1.html
2. http://yekshahr.net/.........
3. "بررسی روند اشتغال زنان در مقایسه با مردان و عوامل مؤثر بر سهم اشتغال زنان در بخش صنعت ایران" مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان شماره 1 سال 7، نجمه غلامی، 1388
4. "بررسی تطبیقی بازار کار زنان و عوامل مؤثر بر مشارکت آنان" پژوهشکده آمار مرکز آمار ایران، حسین میرزایی، 1382
5. "بررسی تطبیقی بازار کار زنان و عوامل مؤثر بر مشارکت آنان" پژوهشکده آمار مرکز آمار ایران، حسین میرزایی، 1382


■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» ، «» و «» اشاره شده است.


از همین نویسنده:

■ نرگس خسروشاهی: وضعیت فعلی اشتغال زنان در ایران (۲)

■ نرگس خسروشاهی: وضعیت اشتغال زنان در ایران (۱)



پیام‌ها