چهارشنبه ۱۵ مرداد ۹۳

بیم‌ها و امیدها از روند بررسی لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان در مجلس

محمدرضا کابلی

نزدیک به یک سال از آغاز بررسی لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان در کارگروه حقوق خصوصی کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس می‌گذرد، اما پس از گذشت قریب به ۲۰ جلسه، کار بررسی لایحه به اتمام نرسیده و همچنان باید در انتظار ورودِ این لایحه به صحن علنی باشیم. قانونی که پیش از این نیز بیش از چهار سال در دست دولت‌های نهم و دهم معطل ماند و در راهروهای مجلس گُم شد۱. لایحه‌ی قانونی‌ای که می‌دانیم به گفته‌ی صاحب‌نظران در زمینه‌ی حقوق کودک و از آن جمله فرشید یزدانی، برای اولین بار با جدیت به مسائل کودک‌آزاری توجه کرده است و همچنین برای اولین بار با توصیف جرائم مشخص در این حوزه و حوزه‌ی کارِ کودک، زمینه‌ی حقوقی برای امحاء این دو ظلم علیه کودکان را پدید آورده‌است۲.

در روزهایی که خبرهای متعدد و رو به فزونی در مورد کودک‌آزاری در مهدکودک‌ها و مدرسه‌ها از گوشه و کنار کشور بر روی خروجی سایت‌ها قرار می‌گیرد و افکار عمومی را آزرده و بیش از پیش نگران می‌سازد۳، تصویب سریع‌تر این لایحه می‌تواند اثر مطلوب و بازدارنده بر مواردی از این دست داشته باشد. همچنین، ثبت و علنی شدن انواع آزارهای جسمی و جنسی از میزان روزافزون حساسیت جامعه به این مسئله خبر می‌دهد، جامعه‌ای که دیگر پنهان‌کاری را راه حل معضلاتی از این دست نمی‌داند. در چنین شرایطی تصویب و اجرای قانونی که در خورِ چنین جامعه‌ای باشد از اهم وظایف دولت به‌شمار می‌رود.

بازتاب در رسانه‌ها
بررسی لایحه در مجلس اما فرصتی را پدید آورده‌است که رسانه‌های کشور به سراغ متخصصان و فعالان و قانونگذاران بروند و با انتشار نقطه نظرات آنها به عمومی شدن این بحث در جامعه مدد رسانند. به نظر مونیکا نادی، حقوقدان فعال در حوزه کودک این لایحه نسبت به قوانین فعلی ما مترقی‌تر است و در صورت تصویب می‌تواند سطح فرهنگی جامعه را ارتقا بخشد. وی در گفتگو با خبرنگار قضایی فارس گفت: "از دیگر خوبی‌های این لایحه این است که اختیارات گسترده‌ای به سازمان‌های مسئول مانند بهزیستی و مددکاران اجتماعی و حتی سازمان‌های مردم نهاد فعال در این حوزه داده است. این بدین معناست که این سازمان‌ها می‌توانند در روند دادرسی مداخله کنند و اگر جرائم مشهودی علیه کودک می‌بینند می‌توانند به طور مستقیم برخورد کنند. این در قیاس با قوانین موجود پیشرفت بزرگی به حساب می‌آید. همچنین خود بچه اظهاراتش مؤثر است؛ یعنی خودش می‌تواند طرح جرم کند و اظهاراتش جزو مدارک است"۴.
در هفته‌های اخیر محمدعلی اسفنانی، سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، از تصویب ۱۴ ماده از ۵۰ ماده این لایحه که به گفته وی مهم و بحث برانگیز بوده‌اند خبر داد. وی در پاسخ به این سؤال که کدام ماده‌ها و بخش‌های لایحه به تصویب رسیده گفت: "کلیات و تعاریف تصویب شده است. شورایی با نام شورای عالی حمایت از حقوق کودکان تشکیل و اعضای این شورا و ریاست آن هم مشخص شده، ارگان‌هایی که تکلیف حمایت از حقوق کودک را در این لایحه پیدا می‌کنند به ترتیب معرفی شدند و شرح وظایف شان هم مشخص شده‌است. از جمله‌ی این ارگان‌ها، وزارت کشور، نیروی انتظامی، سازمان بهزیستی، وزارت آموزش و پرورش و قوه قضاییه هستند۶. اسفنانی در جای دیگر از تصویب مواد ۱۲ و ۱۳ لایحه خبر داد۷.
حمیدرضا طباطبایی، نایب رییس اول کمیسیون حقوقی و قضایی نیز در گفتگو با فارس از بار مالی سنگین لایحه سخن گفت و این لایحه را یک موضوع فرابخشی دانست که نیاز به یک عزم ملی دارد. همچنین در خصوص ۱۴ ماده تصویب شده اظهار داشت: ماموریت‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و بخشی از وزارت کار، رفاه و تأمین اجتماعی بررسی شده است. همچنین افزود: در آخرین جلسه بررسی ۲ بند از آن ۱۴ ماده به دلیل مهم بودن دوباره بازبینی شد. آن دو بند در مورد وظایف و مأموریت‌های سازمان زندان‌ها بود و تحصیل دانش آموزانی که در کانون اصلاح و تربیت وجود دارند. به دلیل ابهام در آن‌ها دوباره دعوت کردیم از کارشناسان آموزش و پرورش و سازمان زندان‌ها تا آن‌ها را بازبینی کنیم۷.
اما همه می‌دانیم که قوانین هر چقدر هم خوب باشند باید قابلیت و ضمانت اجرا داشته باشند. در عرف و فرهنگ ما رفتارهایی وجود دارد که با این قوانین همخوانی ندارد. از این رو عبدالصمد خرمشاهی، وکیل پایه یک دادگستری با توجه دادن به رفتارهای خشونت بار با کودکان و مواردی که به صورت عرفی، سنتی یا در پاره‌ای از قوانین که از این اعمال حمایت می‌کنند بیان داشت: " باید به طور اساسی و بنیادی آموزش‌های لازم به خانواده داده شود. باید نحوه برخورد با کودک آموزش داده شود و آن تبدیل به فرهنگ شود. باید زیربنا، اساس تفکر و بینش جامعه نسبت به کودکان عوض شود آنگاه قانون قابلیت اجرا پیدا خواهد کرد. هرچند این لایحه ضعفی ندارد و یک گام رو به جلو است"۸.

نگرانی‌ها و بی‌خبری‌ها از روند تصویب
قوت این لایحه‌ی قانونی و نیاز جامعه به تصویب سریع آن، سبب شده‌اند که طولانی شدنِ تصویبِ آن و همچنین اخباری که گاه و بیگاه از ایجاد تغییراتی در آن خبر می‌دهند، در میان فعالان حوزه حقوق کودک ایجاد نگرانی کند. در این زمینه، لیلا ارشد عضو هیئت مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان با توجه به روند بررسی این لایحه در مجلس و طولانی شدن این زمان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: "در صورت طولانی شدن این زمان تعداد بیشتری از کودکان در معرض خطر و آسیب‌های جدی قرار می‌گیرند و متاسفانه آسیب‌های جدی کودکان در خانواده‌های با کارکرد معیوب را مورد آزار قرار می‌دهد و هنگامی که قانونی تدوین و تصویب می‌شود به بهبود شرایط کمک می‌کند به همین دلیل انتظار می‌رود قوانین مترقی در کنار کارهای فرهنگی و حمایتی از مشکلات کودکان و آزارهای آن‌ها در جامعه بکاهد". لیلا ارشد می افزاید: "با توجه به اینکه بیشتر کودک آزاری‌ها بدلیل کم توجهی به حقوق کودکان است بر همین اساس آسیب‌شناسان معتقدند تصویب و اجرایی شدن لایحه حمایت از کودک و نوجوان سهم زیادی در جلوگیری از انواع کودک آزاری‌ها در جامعه دارد. به همین دلیل انتظار می‌رود که بعد از گذشت ۵ سال از تدوین این لایحه نمایندگان مجلس زمینه تصویب و قانونی شدن مفاد این لایحه را فراهم کنند تا دیگر شاهد انواع کودک آزاری در خانواده‌ها نباشیم"۹.
محمد علی اسفنانی در مصاحبه با خبرگذاری فارس در اصفهان گفته بود: "بخشی از این لایحه به کودکان کار و مشکلات آن‌ها اختصاص دارد که این بخش در راستای حمایت از این کودکان طراحی شده است". و می‌افزاید: "این لایحه به تمام جنبه‌های زندگی کودکان و نوجوانان پرداخته است و تبدیل این لایحه به قانون مزایای بسیاری را دارد". وی همچنین از تصویب نهایی این لایحه در آینده نزدیک خبر داد. اما این اظهارات دلگرم کننده با سخنان وی مبنی بر این که "ساختار اولیه لایحه تغییرات زیادی کرده‌است"، بدون آنکه توضیحی نیز در این مورد بدهد باعث نگرانی است.
سرگذشت این لایحه در پیچ و خم دولت دهم و حذف پنج ماده از آن، ما را با پرسش از چرایی و چگونگی این اصلاحات و تغییرات مواجه می‌کند. برای فعالان حقوق کودک و جامعه‌ای که در انتظار برخورداری از قانونی مستحکم در زمینه‌ی حقوق کودکان و نوجوانان است، روشن نیست که این تغییرات در راستای کارآمدتر کردن لایحه عمل خواهد کرد و یا مانند تغییراتی که دولت پیشین اعمال کرده بود، احتمال اجرایی شدن آن را تضعیف خواهد کرد.




1. http://yekshahr.net/2014/03/post-12.html
2. http://yekshahr.net/2014/06/post-68.html
3. به عنوان مشتی نمونه‌ی خروار بنگرید به: http://yekshahr.net/2014/06/post-61.html
4. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930501000308
5. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930429000285
6. http://asfanani.ir/1391-02-04-04-16-45/936-1393-04-26-09-34-15
7. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930430000381
8. http://www.humanrights-iran.ir/news-40437.aspx
9. http://www.mehrnews.com/detail/news/2319272


■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها