جمعه ۱۰ مرداد ۹۳

چرا موافقانِ حضور زنان در ورزشگاه‌ها موفق نمی‌شوند؟

یکشهر

در دو ماه گذشته،‌ برگزاری مسابقات والیبال مسئله‌ی ورود زنان به ورزشگاه‌ها را بار دیگر به خواستی عمومی تبدیل کرد؛‌ آنقدر که مقامات مسئولِ تراز بالا،‌ چهره‌های سیاسی، فرهنگی، ورزشی، افکار عمومی، رسانه‌ها و نهادهای بین‌المللیِ ورزشی و حتی ورزش‌دوستان کشورهایِ رقیب در مسابقات را نیز به اظهار نظر و واکنش واداشت.
تقریباً در تمامی مسابقاتی که در ایران برگزار شد،‌ گروهی از زنان به ورزشگاه مراجعه و تلاش کردند تا مسئولانِ برگزاری مسابقات را برای ورود به استادیوم قانع کنند تا آنان نیز بتوانند چون دیگر شهروندان غیرایرانی زن،‌ مسابقه را در سالن تماشا کنند. با اینهمه اقلیتی که مخالف این حضور هستند توانستند حرف خود را به کرسی بنشانند و حضور زنان در استادیوم‌ها حتی به نسبت سال‌های قبل گامی به عقب برداشت. در این نوشته مروری خواهم کرد بر بخشی از تلاش‌ها برای پایان دادن به این تبعیض و بار دیگر این پرسش را پیش خواهم کشید که چرا علیرغم اینهمه صدای موافق، هنوز چنین تبعیضی ادامه دارد و تبعات آن برای جامعه و دولت و کشور چه خواهد بود.

واکنش و پیگیری معاون رئیس جمهور
شهیندخت مولاوردی معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهور در یادداشتی که ۲۵ خردادماه در صفحه فیس بوک خود منتشر کرد از اعتراضش به عدم حضور زنان در سالن مسابقات والیبال در جلسه هیئت دولت خبر داد: "امروز در هیئت دولت به ممنوعیت ورود زنان به سالن مسابقات والیبال اشاره کردم و مراتب اعتراض و ناامیدی نسل جوان را از این موضوع اعلام کردم، به ویژه آن که تماشای این مسابقات ظاهراً در دوره‌های قبلی برای دختران و زنان محدودیتی نداشته است و ایجاد محدودیت در دوره دولت تدبیر و امید مایه تعجب شده است.۱به نظر می‌رسد با اتخاذ تدبیر و سازوکار لازم در این خصوص، می‌توان به جوانه زدن بذر امید دل بست".
۲۷ خردادماه، خانم مولاوردی در گفتگو با خبرگزاری مهر، درباره اعتراضش به حضور نیافتن بانوان در مسابقات والیبال ایران و برزیل و واکنش هیات دولت به این اعتراض، بیان داشت: "رئیس جمهور در این باره توضیح خواستند و من به آقای روحانی توضیح دادم قبلاً این ممنوعیت برای حضور زنان در ورزشگاه و تماشای مسابقه والیبال وجود نداشته است۲". وی افزود که همچنین به ایشان اعلام کرده‌است که این زیبنده دولت تدبیر و امید نیست که این ممنوعیت‌ها و محدودیت‌ها به نام این دولت گره بخورد و برخلاف برنامه‌ها و هدف دولتی است که به دنبال افزایش سرمایه اجتماعی و جلب رضایت عمومی جوانان می‌باشد. مولاوردی می‌گوید: "رئیس جمهور در این باره توضیح بیشتر خواستند و قرار شد من و گودرزی، وزیر ورزش و جوانان در این باره تعاملاتی داشته باشیم که تدابیر و ساز‌وکارهایی صورت گیرد که نگرانی افرادی که نگران حضور زنان در ورزشگاه هستند برطرف شود و به ویژه خواسته نسل جوان در مسابقات بین‌المللی محقق شود "۳.
در بازی ایران مقابل برزیل،‌ که باز هم از ورود زنان ایرانی به ورزشگاه ممانعت به عمل آمد۴، تعداد قلیلی از زنان ایرانی موفق شدند با لباس برزیل و همراه خانواده‌های بازیکنان برزیلی که برای تشویق تیم‌شان به ورزشگاه می‌رفتند، وارد سالن شوند و با همان پیراهن‌های برزیلی به تماشای بازی و تشویق تیم کشورشان بپردازند۵. در بازی ایران، برزیل، تصویری از یک کودک منتشر شد که صفحه‌ای کاغذ بدست گرفته بود خطاب به افکار عمومی، که بر آن نوشته شده بود: "سلام مامان، کاش تو هم میومدی!"؛ تصویری که با همدلی گسترده‌ی کاربران شبکه‌های اجتماعی همراه شد. معاون رئیس جمهور بعد از این مسابقه در خصوص احتمال حضور زنان در مسابقات والیبال ایران - ایتالیا و ایران - لهستان، گفته بود: "ما تمام تلاش‌مان را می‌کنیم و به رایزنی‌هایمان ادامه می‌دهیم"۶.
همچنین مشاور امور ورزشِ ، خانم طاهره طاهریان نیز در مصاحبه‌ با سایت یکشهر۷ از اهمیت حضور زنان در ورزشگاه‌ها سخن گفت و در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا در مورد ممنوعیت حضور تماشاگران خانم در ورزشگاه برای بازی‌های لیگ جهانی والیبال گفت: "من به عنوان یک کارشناس ورزش با این ممنوعیت مخالفم و فکر می‌کنم می‌توان تدابیری اندیشید که حضور خانم‌ها برای دیدن این بازی‌ها منعی نداشته باشد". وی همچنین اعلام کرد که "قطعاً این مسئله را از طریق معاونت امور زنان از فدراسیون والیبال پیگیری خواهیم کرد"۸.

در نامه به استاندار آمده بود: "ما جمعی از زنان ایرانی به نمایندگی از نیمی از جمعیت کشور نسبت به تضییع حقوق ابتدایی زنان در ورود به ورزشگاه جهت تماشای مسابقات والیبال اعتراض داریم. بر اساس قوانین فدراسیون جهانی والیبال ایران موظف شده تا زمینه‌ی حضور زنان در ورزشگاه را فراهم سازد و در قانون اساسی هم بر اصل برابری حقوق زن و مرد تاکید شده است. تقاضا داریم نسبت به ارایه و توضیح رسمی دلایل منع حضور زنان تماشاگر و ایجاد زمینه برای حضور دوباره آنها در ورزشگاه اقدام شود"

پیگیریِ علاقمندان از طریق استانداری و وزارت کشور
علیرغم این اظهارات، درهای ورزشگاه‌های کشور همچنان به روی زنان ایرانی بسته ماند. علاقه‌مندانِ پیگیر اما ناامید نشدند؛ هشتم تیر ماه تعدادی از بانوان برای پیگیری وضعیت ورود زنان به سالن والیبال در هنگام برگزاری مسابقات لیگ جهانی به استانداری استان تهران مراجعه کردند و توانستند با برخی از مسولین این نهاد در این زمینه گفتگو کنند . زیرا برخی مسولین عنوان کرده بودند که کلید این ماجرا در دست "شورای تأمین استان" است و این نهاد است که باید مجوزهای لازم در این زمینه را صادر کند. به نوشته‌ی روزنامه شرق در این دیدار بانوان حاضر در مقابل استانداری نامه‌ای را خطاب به هاشمی، استاندار تهران به نمایندگان استانداری تحویل دادند. در نامه به استاندار آمده بود: "ما جمعی از زنان ایرانی به نمایندگی از نیمی از جمعیت کشور نسبت به تضییع حقوق ابتدایی زنان در ورود به ورزشگاه جهت تماشای مسابقات والیبال اعتراض داریم. بر اساس قوانین فدراسیون جهانی والیبال ایران موظف شده تا زمینه‌ی حضور زنان در ورزشگاه را فراهم سازد و در قانون اساسی هم بر اصل برابری حقوق زن و مرد تاکید شده است. تقاضا داریم نسبت به ارایه و توضیح رسمی دلایل منع حضور زنان تماشاگر و ایجاد زمینه برای حضور دوباره آنها در ورزشگاه اقدام شود".
در این دیدار چند چیز روشن شد: اول اینکه "استانداری و شورای تامین هیچ منعی برای حضور زنان در ورزشگاه ندارند"، دوم اینکه استانداری در شورای تأمین یک رأی بیشتر ندارد، سوم اینکه استانداری از وجود بخشنامه‌ای که گویا در این زمینه صادر شده‌است مطلع نیست و بالاخره اینکه "استاندار پیگیر موضوع خواهد شد و ظرف یکی، دوروز آینده نتیجه پیگیری‌ها را اعلام می‌کند"۱۰.
البته خبری از نتیجه‌ی پیگیری نشد و نه نامه‌های که فعالان زن در این زمینه نوشتند و نه مصاحبه‌هایی که انجام دادند۱۱ هم راه به جایی نبرد. روزنامه‌ی آرمان نیز پیگیر ماجرا از طریق حسینعلی امیری، قائم‌مقام وزارت کشور شد تا معلوم شود که برای وزارت کشور، نه قانون بلکه "لحاظ موازین شرعی اصل است و چیزی که در چارچوب موازین شرعی تعریف می‌شود منعی ندارد". آقای امیری نگفت که "موازین شرعی را چه کسی تعیین می‌کند، اما یادآور شد که شخصاً بر این نظر است که این حضور "با لحاظ موازین شرعی" از نظر خودِ او اشکالی ندارد. وی همچنین یادآور شد که وزارت کشور در این زمینه نهادِ مسئول نیست و حق هم ندارد "در حوزه مسئولیت‌های تخصصی دستگاه‌های دیگر ورود" کند۱۲.

کلید دولت بر قفل ورودی ورزشگاه کارگر نیافتاد
اما علیرغم اظهارات همدلانه‌ی مشاور رئیس جمهور و مشاور معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، روز جمعه ۳۰ خردادماه از حضور زنان در مسابقه والیبال بین ایران و ایتالیا در ورزشگاه آزادی جلوگیری کردند. با شماری از زنانِ حاضر در ورودی ورزشگاه برخوردهای خشنی صورت گرفت و تعدادی نیز بازداشت شدند۱۳ . هر چند با پیگیری دولت، افراد بازداشت شده همان شب آزاد شدند۱۴،اما این رفتارها نشان از وجود مخالفانی می‌داد که هر چند به نظر می‌رسد نه با دولت هماهنگ بوده اند و نه با مردم، اما از قدرت زیادی برای به کرسی نشاندن نظر خود برخوردار هستند. جالب اینکه خبرنگاران زن نیز که پیش‌تر می‌توانستند همچون دیگر خبرنگاران از مسابقه به صورت مستقیم گزارش تهیه کنند از حضور در سالن محروم شدند و حتی خبرنگار روزنامه‌ی شرق بازداشت نیز شد۱۵. اقدامی که دهن‌کجی آشکار به اظهاراتِ مسئولان دولتی به شمار می‌رفت.

هر چند با پیگیری دولت، افراد بازداشت شده همان شب آزاد شدند ، اما این رفتارها نشان از وجود مخالفانی می‌داد که هر چند به نظر می‌رسد نه با دولت هماهنگ بوده¬اند و نه با مردم، اما از قدرت زیادی برای به کرسی نشاندن نظر خود برخوردار هستند

نگرانی‌ها برای ورزش کشور: دور زدنِ قانون یا جستجوی راه حل؟
در همین دوران در مورد تأثیرِ ممنوعیتِ ورود زنان به ورزشگاه بر ورزش کشور صحبت‌های زیادی شد و از منظرهای مختلف. خانم طاهریان بر این نظر بود که دیدنِ مسابقاتی در این سطح برای پیشرفت ورزش کشور بسیار مهم است و از منظر آموزش جایگاهی استثنایی دارد۱۶. اما سخنان محمود افشار دوست، دبیر فدراسیون والیبال که پیش از این در صحبتی غیرمنتظره گفته بود که بهتر است "خانم‌ها در منزل بمانند و برای تیم‌شان دعا کنند"۱۷، نشان داد که حضورِ زنان در استادیوم‌ها فقط از منظر آموزشی برای ورزش کشور مهم نیست. او در حاشیه‌ی مسابقه‌ی ایران و لهستان ضمن تکذیب خبر صدور مجوز برای حضور زنان در بازی ایران و لهستان به خبرنگار ایلنا گفت: "عدم حضور بانوان در سالن برای فدراسیون والیبال ایران امتیاز منفی محسوب می شود و و بر اساس قوانین ما نباید از ورود خانم‌ها جلوگیری کنیم به همین دلیل هم به تعدادی از کارمندان خانم فدراسیون اجازه ورود به ورزشگاه را می‌دهیم"۱۸. این سخنان که سایت ایلنا آن را به درستی "شیوه‌ای برای دور زدن قانونی جهانی" تعبیر کرد، نشان داد که ماجرا جدی است. جدیتی که چند روز بعد و پس از بازگشت محمدرضا داورزنی رئیس فدراسیون والیبال از اجلاس دپارتمان لیگ جهانی که در شهرِ فلورانس در ایتالیا برگزلر شده بود کاملاً آشکار شد.
واقعیت آن است که پیش از این سفر، نامه‌ای از سوی ایلنا برای "آری گراسا"، رئیس فدراسیون جهانی والیبال ارسال شده بود که در آن نصبت به وظیفه‌ی این فدراسیون در مورد ممنوعیت حضور زنان در استادیوم والیبال برای تماشای مسابقات لیگ جهانی پرسش شده بود. رئیس فدراسیون در پاسخ به این نامه اعلام کرده بود که "این مسئله در دستور کار نشست آتی شورای لیگ جهانی که ماه آینده میلادی برگزار خواهد شد، قرار می‌گیرد و اعضای شورا درباره‌ی آن رایزنی خواهند کرد". در این نامه که خطاب به "والیبال‌دوست گرامی" نوشته شده بود، آری گراسا همچنین از "توجه و علاقه‌ی" نویسنده‌ی نامه و"بسیاری از زنان ایرانی به ورزش والیبال" ابراز خوشحالی کرده بود"۱۹.
وعده‌ی رئیس فدراسیون جهانی عملی شد و معلوم شد که در اجلاس فلورانس، یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین موارد، رسیدگی به عدم حضور تماشاگران زن ایرانی در سالن مسابقات در تهران بوده‌است و حضور ایران در دسته اول (گروه دو) لیگ جهانی ۲۰۱۵ مشروط به همکاری دولت ایران و ارائه تعهد در خصوص موضوع مورد بحث خواهد بود.
محمدرضا داورزنی در بازگشت از سفر یادآور شد که در این جلسه مقرر شد فدراسیون جهانی والیبال کتباً نامه‌ای به ایران ارسال کند و با توجه به درخواست هزاران زن ایرانی از فدراسیون جهانی والیبال برای حضور در سالن مسابقات از دولت و فدراسیون والیبال ایران رسماً درخواست حل این موضوع را کند۲۰. وی تأکید کرد که "این به همین معناست که در صورتی که ما نتوانیم این درخواست فدراسیون جهانی والیبال را انجام دهیم دفعه بعد محرومیت‌های سنگینی در انتظار ما خواهد بود "۲۱.
یکبار برای همیشه، باید برابری شهروندان در استفاده از اماکن عمومی شفاف و از مراجع قانونی مربوط به آن روشن شود؛ نه تنها در مورد لیگ جهانی، که هر رویداد ورزشی که ورزش‌دوستان مایل به تعقیب آن در استادیوم‌ها هستند؛ همان مکان‌هایی که طبق قوانین و عرف حاکم بر کشور اداره می‌شوند.

چرا موافقان موفق نمی‌شوند؟
در عمل تمامی نیت‌های خیر مسئولان امر، مواضع روشنِ جامعه‌ی مدنی و ورزشی، اعلامِ آمادگی دولت برای حل معضل نتوانسته است کاری برای حضور زنان در استادیوم انجام دهد. دلیل این ناتوانی چیزی نیست جز وجود یک اراده‌ی روشن در جایی که می‌تواند مانع از رفع این تبعیض شود. اراده‌ای که به نظر می‌رسد اگر گاه و بیگاه خود را از زبان یکی دو نماینده‌ی مجلس بیان می‌کند اما دارای زور و قدرتی کافی است برای ایستادن در مقابل اکثریت جامعه و دولت منتخب آنها. قدرتی که باعث می‌شود مسئولان ورزشیِ ما تلاش کنند با فرستادن تعدادی زن به استادیم، قانون را دور بزنند و مسئول فدراسیون والیبال کشور علیرغم آگاهی از خطراتِ جدی حذف تیم ملی والیبال از مسابقات جهانی و علیرغم اظهارات متعدد خودش در مورد عدم حضور زنان در استادیوم، باز هم مدعی شود که "امسال این طور نبود که هیچ خانمی در سالن نباشد. تعدادشان خیلی اندک بود. شاید نزدیک به صد تا صد و پنجاه خانم از تیم مهمان یا عوامل اجرایی و هموطنان عزیزمان در سالن بودند".
برخی از تحلیل‌گران قدرت مخالفان را در اشغال پست‌های کلیدی بیرون از دولت می‌دانند که به آنها اجازه می‌دهد بخشنامه‌هایی را به صورت غیرشفاف صادر کنند. برخی دیگر به فتوای آیات عظام در این زمینه اشاره می‌کنند. اما واقعیت آن است که وجود این مخالفان همچنان در پرده‌ای از ابهام است. مخالفانی که به نظر می‌رسد در سایر حوزه‌ها نیز دست به کار شده و برخلاف قانون و عرف و عادتِ کشور می‌خواهند زنان را از دیگر فضاهای عمومی و از آن جمله از مشاغل، اماکن و مشارکت‌های عمومی محروم کنند و اینک شهرداری تهران را محلی مناسب برای برداشتنِ قدم بعدی انتخاب کرده‌اند.
محرومیت در ورود و استفاده از اماکن عمومی، همان مسئله و مبنایی است که دیگر محرومیت‌ها و تضییقات را عادی جلوه می‌دهد؛ چرا که در این صورت همواره قوانین خودخوانده و نانوشته‌ای در کار خواهند بود که هر زمان و بدون مبنای قانونی زنان را از حقوقِ برابرشان محروم سازند

گره ناگشوده ماجرای ورود زنان به ورزشگاه تنها به هیجان این حضور ملی ختم نخواهد شد. آنچه برای جامعه ورزشی، زنان علاقه‌مند به ورزش و نیز شهروندان حساس به حقوقشان اهمیت دارد، روشن شدن قانونی این حق ساده و در عین حال بااهمیت است. یکبار برای همیشه، باید برابری شهروندان در استفاده از اماکن عمومی شفاف و از مراجع قانونی مربوط به آن روشن شود؛ نه تنها در مورد لیگ جهانی، که هر رویداد ورزشی که ورزش‌دوستان مایل به تعقیب آن در استادیوم‌ها هستند؛ همان مکان‌هایی که طبق قوانین و عرف حاکم بر کشور اداره می‌شوند.
شاید بعضی بگویند مگر زنان ایرانی، خواستی مهم‌تر از ورود به ورزشگاه ندارند تا برای آن خودشان را به زحمت بیاندازند؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت که محرومیت در ورود و استفاده از اماکن عمومی، همان مسئله و مبنایی است که دیگر محرومیت‌ها و تضییقات را عادی جلوه می‌دهد؛ چرا که در این صورت همواره قوانین خودخوانده و نانوشته‌ای در کار خواهند بود که هر زمان و بدون مبنای قانونی زنان را از حقوقِ برابرشان محروم سازند. این واقعیت باز هم بیشتر ایجاب می‌کند که موافقانِ حضور زنان در استادیوم‌های ورزشی راهکاری برای رفع این تبعیض بیندیشند. هر چند امروز این تبعیض بیش از هر چیزی باعث خدشه‌دار شدنِ حقوقِ زنان و محرومیتِ جامعه‌ی ورزشی کشور شده است، اما تردیدی نیست که در آینده‌ای نه چندان دور به حیثیت دولت و کشور نیز لطمه وارد خواهد کرد.




1. http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=177248
2. http://www.mehrnews.com/detail/News/2319363
3. http://khabarfarsi.com/ext/9554528
4. http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=176914
5. http://jamnews.ir/detail/News/362300
6. http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=175703
7. http://yekshahr.net/2014/07/post-92.html
8. http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=174861
9. http://khabaronline.ir/%28X%281%29S%28ykol5lglkv3%29%29/detail/362805/society/urban
10. http://www.tabnak.ir/fa/news/412137/
11. http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=177182
12. http://www.jamaran.ir/fa/NewsContent-id_48704.aspx
13. http://www.naghdonline.com//module/news/19847
14. http://www.khabaronline.ir/detail/361894/Politics/government
15. http://www.khabaronline.ir/detail/361526
16. http://yekshahr.net/2014/07/post-92.html
17. http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=174859
18. http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=176797
19. http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=178619
20. http://www.nividar.com/news/53c9875cc4078d25d0a025b6
21. http://www.hamshahrionline.ir/details/266774/Sport/soccer


■ دسته‌بندی:  «محیط شهری»




پیام‌ها