یکشنبه ۱۳ بهمن ۹۲

آخرین جنگل‌های هیرکانیِ جهان قربانیِ ترافیک شهر نور

سمیه زندیه

خبر تصویب طرح توسعه و عمران و تفصیلی شهرهای نور، رویان و ایزدشهر در شورای برنامه‌ریزی استان مازندران، سمن‌های (سازمان‌های مردم‌نهاد) محیط زیستی این استان را در بهت فرو برده است. مطابق با این طرح، کمربندی پیشنهادی شهر نور، پارک جنگلی (آشتیانی) نور را که بزر‌گ‌ترین پارک جنگلی خاورمیانه و یکی از آخرین بازمانده‌های جنگل‌های باستانی‌ جهان است، شکافته و از میان آن عبور می‌کند.

پاسخ اصلی‌ترین دغدغه شهرهای خطی در قلب زمین‌های باارزش اکولوژیک
هم‌نشینی با سواحل دریای خزر، الگوی شکلی خطی را به شهرهای استان مازندران تحمیل کرده است. مهم‌ترین مشکل شهرهای خطی را می‌توان مرتبط با ازدحام عبور و مرور در طول محور اصلی آن‌ها دانست. از آنجا که محور اصلی شهر نور به‌عنوان یک شهر خطی، همان محور اصلی پهنه جلگه‌ای استان مازندران نیز هست، این محور علاوه بر ارتباطات شهری، بار ارتباطات بین شهری و منطقه‌ای را هم تحمل می‌کند. از این‌روست که شهروندان شهر نور به‌ویژه در روزهای اوج حضور گردشگران با کلافگی ناشی از این ازدحام درگیر هستند. اما پرسشی که مشاوران تهیه کننده‌ی طرح جامع و تفصیلی شهر نور به‌عنوان تصمیم‌ساز و شورای برنامه‌ریزی استان مازندران به‌عنوان تصویب کننده‌ی این طرح باید پاسخ دهند این است که آیا تنها راه حل رویارویی با این مشکل از میان جنگل‌های هیرکانی باستانی کشور عبور می‌کند؟


فسیل‌های زنده جنگل نور؛ گریخته از عصر یخبندان، گرفتار آمده در عصر اتومبیل
محمد درویش صاحب امتیاز سایت مهار بیابان زایی در این سایت درباره‌ی جنگل‌های هیرکانی چنین می‌نویسد: "هیچ رویشگاه جنگلی در هیچیک از قاره‌های جهان را نمی‌توان یافت که قدمتش به حدود یک میلیون سال برسد. با این وجود، در نوار ساحلی شمال ایران، رویشگاهی وجود دارد به نام هیرکانی که بیش از یک میلیون سال از حضورش در دامنه‌ها و دشت‌های البرز شمالی می‌گذرد" .۱
قدمت این جنگل‌ها که یادگاران زنده ی دوران سوم زمین‌شناسی هستند در برخی منابع تا ۵ میلیون سال نیز برآورد شده است. جنگل‌های هیرکانی به سه نوع جلگه‌ای، کوهپایه‌ای و کوهستانی دسته‌بندی می‌شوند که در میان آن‌ها جنگل‌های مناطق پست یا جلگه‌ای به دلیل نقش متعادل کننده‌ای که در سامانه‌ آبی منطقه خزر ایفا می‌کنند ارزش بسیار بالاتری برای حفاظت دارند. پارک جنگلی (آشتیانی) نور واقع در ۵۰ کیلومتری غرب بابلسر و ۵۰ کیلومتر شرق نوشهر، در مجاورت شهرستان نور از جمله این جنگل‌های هیرکانی جلگه‌ای است که از دام سرمای مهلک زمین در عصر یخبندان جان سالم به در برده‌ و از این‌رو بنا به گفته درویش می‌تواند فسیل‌ زنده گیاهی نامیده ‌شود.
این پارک جنگلی در سال ۱۳۴۱ همزمان با تصویب قانون ملی شدن جنگل‌ها به تصرف سازمان جنگل‌ها و مراتع درآمده و در سال ۱۳۵۱ با تهیه طرح جامع توسط مرحوم مهندس آشتیانی برای اولین بار پارک جنگلی نامیده شده است. اهمیت این پارک در مقیاس جهانی نه تنها به سبب ارزش تاریخی، بلکه به سبب دارا بودن گونه‌های ارزشمند گیاهی و جانوری و تنوع زیستی آن است. گونه‌های منحصربه‌‌فرد گیاهی این پارک از سه جامعه مَمرز، جامعه انجیری و جامعه توسکا هستند و گونه‌های جانوری آن شامل حیوانات و پرندگان وحشی چون شوکا، سمور، شغال، خرگوش، گورکن، خرس قهوه‌ای، گربه وحشی، گرگ، خوک وحشی، پلنگ می‌شوند. همچنین در رودخانه‌های لاویج رود، رستم رود و هاشم رود که از میان این پارک می‌گذرند، انواع ماهی‌های آب شیرین و شور زندگی می‌کنند. زندگی این‌ گونه‌ها را عواملی چون زهکشی نامناسب خاک، قطع درختان با روش‌هایی چون اسیدپاشی بر روی تنه آن‌ها، تبدیل تدریجی اراضی جنگلی به کشاورزی، رشد شهرنشینی در نواحی پیرامونی پارک و مانند آن‌ها تهدید می‌کند.

مسئولان شهر و تخریب سازمان‌یافته‌ی محیط زیست
نگاهی به آمارها درباره مساحت پارک جنگلی نشان می‌دهد که در سه دهه‌ی اخیر تخریب‌های انسانی سبب کاهش وسعت پارک جنگلی از ۴۰۰۰ هکتار به ۳۶۰۰ هکتار شده‌اند. این آمار تکان‌دهنده سبب واکنش سمن‌های محیط زیستی استان شده است. به‌گونه‌ای که یکی از سمن‌های محیط زیستی استان با نام "نور سبز زمین" دست به‌کار شده و پروژه‌ای را با همکاری UNDP برای بازشناسی علل تخریب‌ها و رویارویی با آن‌ها در سال ۱۳۸۵ تعریف کردند. نتایج این پروژه نشان می‌دهد که راه‌حل رویارویی با تخریب‌ها نه در ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های کالبدی برای دسترسی به این جنگل که در آگاهی بخشی به جوامع محلی و گردشگران برای حفاظت از پارک است. از این‌رو این سمن کار آموزش جنگل‌بانان محلی، دانش‌آموزان، و گردشگران را در پیش گرفت. حال با گذشت هفت سال از اجرای این پروژه، طرحی تصویب می‌شود که همه رشته‌ها را پنبه می‌کند و همه محاسبات را در هم می‌ریزد؛ طرحی که مقیاس و وسعت تخریب در آن قابل قیاس با هیچ یک از مداخلات جوامع محلی یا گردشگران نخواهد بود؛ طرحی که می‌توان آن را تخریب سازماندهی شده محیط زیست خواند. چگونه می‌توان تصور کرد که تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازانی که به‌عنوان وکیل مدافع شهروندان در حمایت و حفاظت از طبیعت عمل کنند، نیازمندان اصلی آگاهی بخشی هستند؟ پیشنهاد چنین طرحی در سال ۸۵ از سوی متخصصین شهرساز نگران‌کننده است، و بی‌واکنشی مسئولان شهر در طول این مدت و واکنش مثبت شورای برنامه‌ریزی استان مازندران به آن نگران کننده‌تر. در چنین شرایطی چشم‌های نگران شهروندان آگاه این منطقه به رأی شورای عالی شهرسازی و معماری به‌عنوان تصمیم‌گیرنده نهایی در خصوص این طرح، دوخته شده است.




1. www.mohammaddarvish.ir


■ دسته‌بندی:  «طرح و برنامه»

■ در این مطلب به «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها