جمعه ۶ دی ۹۲

کتابخانه‌ای برای ساختن آینده

گزارشی از کتابسرای خودگردان زنان اندیمشک

امیر جمشیدی

کتابخانه‌ها بخشی از حافظه‌ی تاریخی ما هستند و در عین حال جایی برای یافتن و خواندن کتاب‌ها و آموختن. اغلب ما از سرانه‌ی پایین مطالعه در ایران چیزهایی شنیده‌ایم؛ اما گلایه از کتاب نخواندن مردم، بدون اشاره به سرانه‌ی دسترسی به کتاب و کتابخانه‌های عمومی نمی‌تواند تصویر روشنی از علت این موضوع را برای‌مان روشن کند.

نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، سرانه‌ی دسترسی به این کتابخانه‌ها را بر اساس پنج مؤلفه‌ی فضا، منابع، عضو، امانت، امکانات و کارکنان سنجش می‌کند. با این حساب، دسترسی مردم به کتاب، بنابر روستا یا شهر، محله و منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کنند، متفاوت از یکدیگر است.

گلایه از کتاب نخواندن مردم، بدون اشاره به سرانه‌ی دسترسی به کتاب و کتابخانه‌های عمومی نمی‌تواند تصویر روشنی از علت این موضوع را برای‌مان روشن کند

نهادهای برنامه‌ریز اغلب با ما از برنامه‌های‌شان برای بهبود این سرانه‌ها حرف می‌زنند، اما همیشه شهروندانی هستند که منتظر افزایش تدریجی امکانات نمی‌مانند و خودشان دست به کار تغییر می‌شوند: تغییراتی اگرچه کوچک، اما الهام‌بخش. گروهی از شهروندان اندیمشکی، در سال ۱۳۸۹ داوطلبانه اقدام به راه‌اندازی کتابسرای فرهنگی مادرکردند؛ شکل‌گیری این کتابخانه محصول یک فعالیت جمعی بود: گروهی متشکل از جمعی از زنان و البته همکاری چند تن از مردان اندیمشکی با هدف ارتقای دانش و آگاهی شهروندان، و به طور خاص زنان اندیمشک. در میان اعضای گروه از خانم‌های خانه‌دار، معلم، روزنامه‌نگار گرفته تا دختران دانشجو حضور داشتند. اعضای گروه در پی جلسات مستمر به این جمع‌بندی رسیدند که برای رفع کمبود دسترسی زنان محل زندگی‌شان می‌توانند یک پاتوق فرهنگی تأسیس کنند تا از این طریق محل ملاقاتی نیز برای زنان علاقه‌مند به موضوعات اجتماعی و فرهنگی فراهم آورده باشند. طبق گفته‌ی خودِ اعضا، فعالیت‌های تا به امروز صورت گرفته‌ی کتابسرای مادر را می‌توان فهرست‌وار در این عناوین خلاصه کرد:

۱-امانت دادن کتاب به صورت رایگان در حوزه های مختلفِ داستان، کودکان، روانشناسی و غیره.
۲-برگزاری جلسات هفتگی از سال ۸۹ تا به امروز
۳-برگزاری سخنرانی و دعوت از اساتید ( بیش از ۱۵ مورد ) در حوزه‌ی زنان
۴-برگزاری هر ساله ۸ مارس روز جهانی زن
۵- برگزاری اردوهای فرهنگی در راستای اهداف کتابسرا و کتابخوانی
۶- فرستادن چندین نفر به انجمن کو دکان پژوهشی دنیا
۷- برپایی کارگاهای آموزشی ومشورتی

اعضای گروه کتابسرای مادر می‌گویند فراتر از کتاب‌خوانی، هدفشان این است که زنان را تشویق کنند در برابر مشکلات و موانعی که در مقابلشان وجود دارد، بی تفاوت نباشند

یکی از اعضای کتابسرای مادر در مورد جلسات گروه کتابخوانی به یکشهر توضیح داد که: "ما برای اینکه حس اعتمادبه‌نفس را در زنان که در جلسه شرکت می‌کنند بالا ببریم یک تقسیم‌بندی زمانی تعیین کرده‌ایم تا هر کس بر اساس توانایی و علاقه‌ی خود بتواند موضوعی برای گفتگو اتنخاب کند. چندان هم مهم نیست که چقدر دقیق صحبت می‌کند، مهم این است که مطلبی اماده کند و آن را در جمع مطرح کند تا انگیزه بیشتری برای حضور در جلسه از خود نشان دهد. مثلاً یکی از خانم‌ها به انتخاب خودش هر هفته درباره‌ی یکی از زنان موفق در حوزه‌های مختلف صحبت می‌کند، مثل سیمین بهبهانی، صدیقه دولت آبادی و امثال این‌ها. خانم‌های دیگر هم به همین ترتیب موضوعی را مطرح می‌کنند، چون ما با شیوه‌ی مونولوگ که یکی باید صحبت کند و باقی گوش کنند موافق نیستیم و آن را مفید نمی‌دانیم. در ضمن جلسه هفتگی آقایان هم حضور دارند، اما طبق یک سری قوانین که اگر متاهل هستند باید از هفته‌های بعد همسر یا دخترش را با همراه خودشان بیاورند. اگر هم مجرد باشد او نیز باید از هفته های بعد خواهر یا یکی از بستگان خودش را بیاورد".
برای عضویت در کتابسرای مادر به دریافت کارت یا پرداخت پول نیازی نیست؛ امانت کتاب بر اساس اعتماد متقابل صورت می‌گیرد. بدلیل نداشتن فضای کافی، کتابخانه جز یک میز و چند صندلی فضایی برای کتاب خواندن ندارد؛ هزینه‌ی اجاره‌ی محل نیز با همکاری اعضا و اغلب نه چندان آسان تهیه می‌شود.

برای عضویت در کتابسرای مادر به دریافت کارت یا پرداخت پول نیازی نیست؛ امانت کتاب بر اساس اعتماد متقابل صورت می‌گیرد. بدلیل نداشتن فضای کافی، کتابخانه جز یک میز و چند صندلی فضایی برای کتاب خواندن ندارد؛ هزینه‌ی اجاره‌ی محل نیز با همکاری اعضا و اغلب نه چندان آسان تهیه می‌شود

اعضای گروه کتابسرای مادر می‌گویند فراتر از کتاب‌خوانی، هدفشان این است که زنان را تشویق کنند در برابر مشکلات و موانعی که در مقابلشان وجود دارد، بی تفاوت نباشند. اما در این راه گروه با مشکلات زیادی روبرو بوده و هست مانند کمبود کتاب و دشواری تهیه‌ی آن بدلیل کمبود بودجه (کتابسرا به صورت مستقل و با پول ماهیانه تعداد اندکی از اعضا اداره می‌شود و از سوی هیچ نهادی حمایت نمی‌شود)، نداشتن جزوات آموزشی برای زنان در راستای هدف توانمندسازی زنان، دشواری‌ها در دعوت از فعالین اجتماعی در خصوص مسایل زنان، کم‌ارتباطی با سایر انجمن‌ها و گروه‌هایی که در این زمینه‌ها فعالیت می‌کنند و طبعاً کمبود مشاور یا روانشناسانی که بتوانند به زنانی که به کتابسرا رفت‌و آمد دارند در راستای مشکلات خانوادگی و اجتماعیشان مشاوره‌ی مفید بدهند.
گروه موفق شده تا به امروز چندین کارگاه آموزشی نیز برای اعضا و مخاطبانش برگزار کند: مثلاً کارگاهی با همکاری یکی از پژوهشگران بهزیستی در خصوص توانمندسازی زنان، کارگاه‌های روانشناسی، بهداشت و همین‌طور در مورد مسائل کودکان. دست اندرکاران و کنشگران کتابسرای مادر اندیمشک آرزو می‌کنند روزی بتوانند فعالیت‌هایشان را در استان و حتی فراتر از آن گسترش دهند؛ آن‌ها از محدودیت‌های گروه در امکانات و نیروی انسانی آگاهند، اما می‌گویند "امیدواریم که بتوانیم تا حدودی با زنان شهرهای نزدیک به خودمان هم ارتباط بر قرار کنیم و آن‌ها را نیز به وجود آوردن فضاهای از این دست ترغیب نماییم، زیرا معتقدیم که این گونه مراکز اگر در سایر شهرها نیز به وجود بیایند مثل یک بِرکه آب بهم می‌پیوند و یک نسل خودآگاه را تحویل جامعه خواهند داد".




■ دسته‌بندی:  «جامعه»

■ در این مطلب به «» ، «» و «» اشاره شده است.




پیام‌ها